Osmanlı araştırmaları

İktisat tarihi araştırmaları içerisinde araştırmacıların giderek daha çok ilgisini çekmeye başlayan Osmanlı Ekonomisi, henüz bâkirliğini koruyor. Türkiyeli araştırmacılar, batılı araştırmacılardan çok daha fazla eser vermeye başladıklarında "Osmanlı Ekonomisi"nden günümüze intikal eden mantık ve yapıları yeterince öğrenmeye başlayacağız. Çünkü sadece oryantalistlerin bakışlarına terkedilmeyecek çalışma alanlarından birisi de Osmanlı Ekonomisidir.

Bu anlamda önemli çalışmalardan birisi, Prof. Dr. Ahmed Akgündüz ve Doç. Dr. Said Öztürk tarafından kaleme alınıp Osmanlı Devleti''nin 700. Yılı anısına Osmanlı Araştırmaları Vakfı (Tel: 0.212.513 40 33, Faks: 511 34 78) tarafından Haziran 1999''da bastırılıp satışa sunulan "Bilinmeyen Osmanlı" başlıklı kitaptır. Eserin dördüncü bölümü, soru-cevap yöntemiyle, Osmanlı''da malî hukuk, iktisadî ve ticarî hayat konusunu ele almaktadır. Bu başlık altında incelenen konular arasında "Osmanlı Üretim Tarzı" kavramı üzerindeki değerlendirmeler; ticaret, sanayi anlayışına, fiyat yaklaşımına ve tüketicinin korunmasına, Osmanlı muhasebe kültürü ve finansman yapısına (vb) ilişkin açıklamalar oldukça dikkat çekici bilgi hasılası ortaya koymaktadır. Osmanlı piyasası araştırmalarına başlangıçta önem taşıyan fikirler var, bu eserde...

16. yüzyılda dünya ekonomisinin ekseni (*) olan "Osmanlı Ekonomisi"nin kültürel ve sosyal dokudan etkilenmemesi mümkün değildir. Bu anlamdaki çalışmalar da giderek yoğunluğunu artırmaktadır. Bu bağlamda İslamî İlimler Araştırma Vakfı (İSAV)''nın düzenlemiş olduğu, "Osmanlı Devleti''nde Din ve Vicdan Hürriyeti" konulu uluslararası sempozyum oldukça dikkat çekicidir. 26-28 Kasım 1999 tarihleri arasındaki sempozyum çalışmalarında (Topkapı Eresin Hotel/İSTANBUL) 15 tebliğ yurtiçi ve dışından katılan bilim adamlarınca sunulup tartışılacak ve üçüncü günün sonunda doyurucu bir bilimsel hasılaya ulaşılmış olacaktır..

Osmanlı Devleti''nin 700. yılı etkinlikleri içerisinde pek çok şirket ve sivil toplum kuruluşu da çıkardıkları dergiler ve kitaplarla önemli çalışmaları istifadeye sunmaktadır. Elde edebildiğim kadarıyla aşağıdaki dergileri zikredeyim:

1-YİMPAŞ Holding''in üç aylık süreli yayını olan "EkoPol" dergisinin Ekim-Aralık 1999 sayısı, "Osmanlı Devleti''nin 700. kuruluş yıldönümü" özel sayısı olarak çıkmıştır.

2-Türkiye Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonu''nun "Hak-İş" dergisinin Ekim 1999-51. sayısı da "Osmanlı''nın 700. kuruluş yılı"nı konu alan özgün çalışmaları kamuoyuna sunmakta ve yeni bir medeniyet tezi oluşturma çabalarının altyapısına ışık tutmaktadır.

3-İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mezunları Cemiyeti tarafından çıkarılan aylık "İktisat" dergisinin Ekim 1999-394. sayısı "Devlet-i Aliyye''nin Mirası" özel başlığıyla 700. yıl anısına önemli çalışmaları içermektedir.

4-Millî Eğitim Bakanlığı''nın "Millî Eğitim" dergisinin Temmuz-Ağustos, Eylül 1999 tarihlerini kapsayan üç aylık 143. sayısı da "Osmanlı Devleti''nin kuruluşunun 700. Yılı" konusuyla yayınlanmıştır.

Burada belirtilenlerden daha fazlası kültür dünyamıza kazandırılmış bulunan çalışmalara okuyucularımızın yoğun ilgisi bulunmaktadır. Bu durum, araştırmalardaki kaliteyi yükseltmekte; tarihten günümüze önemli referanslar elde etmemizi sağlamaktadır. Serbest piyasa ekonomisinin "Osmanlı piyasaları" araştırmalarından önemli kazanımlar elde edeceğini söylemekle; Cengiz Kallek''in ve bilhassa Bilim ve Sanat Vakfı''yla özel birçok yayınevinin gösterdiği bilimsel arzlarını okuyucumuzun ihmal etmediğini vurgulamakla yetinelim.

(*) Halil İnalcık "Türkiye ve Avrupa: Dün-Bugün", "Doğu Batı dergisi, Yıl: 1, Sayı: 2, Şubat-Mart-Nisan 1998, s. 15-17; İSAV, "XV. ve XVI. Asırları Türk Asrı Yapan Değerler"; Mehmet Genç "Osmanlı İktisadi Dünya Görüşünün İlkeleri", İ.Ü. Edebiyat Fak. Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi 1. Sayı, İst. 1989.