Yatırımlar ve ücretler

Ülkemizde uygulanan yatırımları teşvik politikalarının kamuoyunca dikkatle izlenmesi, sonuçları konusunda şeffaf değerlendirmelerin yapılması demokratik sistemin bir gereği olarak algılanmalı. Ancak bu alanda da yeterli kamuoyu bilgilendirme mekanizmalarının bulunmaması ve hatta gizlilik ilkeli davranış biçimleri, spekülatif görüşlerin üretilmesine imkân veriyor. Yeni burjuvazi oluşturma girişimlerinde, yansızlık değil de siyasallaşmış bir yapının özleminin duyulması yönündeki suçlamalar da bunlardan en önemlisi. Ancak konunun işçi sınıfı yönüne baktığımızda da birçok soruyla karşılaşıyoruz. Ücretlerin düşük tutulmasının sağlanması ve bunun uluslararası anlamda mukayeseli üstünlük olarak algılanmasının istenmesi, sendikalarca dikkatle değerlendirilmektedir, yerinde bir davranış olarak. Dışa açılma, gümrük birliği, globalleşme gibi veri gelişmeler karşısında, yatırımlarda kaydedilebilecek gelişmeler, kriz dönemlerinde yatırımdan kaçınma ve âtıl kapasiteye yönelme meylinin yolaçtığı istihdam açıklarının nasıl kapatılacağı, bu gelişmelerin ücretlere yansımaları ihmal edilemez.

Neoklasik iktisadî yaklaşımlara göre, gelirin sermaye lehine dağılımı ve ücretlerin gelirden aldığı payın düşük olması yatırım meylini -eğilimini- arttıracaktır. Bu teorik yaklaşım biçiminin özünde, emeğin gelirden aldığı payın artmasının maliyet etkisi öne çıkarılmaktadır. Böylece gelirin ücret aleyhine dağılımı, kâr beklentilerini ve yatırımları uyaracağı öngörülmektedir.

Ancak, bu yaklaşımda önemli bir husus gözden kaçırılmaktadır: Ücretlerin talep etkisi. Talep daralması çözümlenmeden yatırımlarda verimliliğe ve tam kapasiteye yönelmek mümkün olmamaktadır. Ücretlerin talep etkisini dışlamanın akılcılığı savunulamaz. Ekonomide hızlandıran prensibi olarak bilinen bu etkiye göre, gelirin emek lehine dağıtılması efektif -toplam- talebi artıracaktır. Yani ücretlerin millî gelir içerisindeki payının artması, yatırımları artırıcı etki yapacaktır. Kısaca neoklasik varsayımın aksine, sermayenin gelirden aldığı pay, yani "kârlılık" artarken, yatırımların azalmasının önüne geçilemeyebilmekte; emek gelirlerinin payı ile birlikte, yatırımlar da azalabilmektedir, hatta vurguyu artırarak söylersek, azalmaktadır.

Türkiye''de 1980 yılında emek gelirlerinin sermaye gelirlerine oranı düşmeye başlamış; 1989 yılından sonra ise bir artış trendine girmiştir. Yapılan araştırmalara göre, gelişmekte olan ülkelerde, dışa açılmayla beraber yaşanan ücretlerin katma değer içerisindeki payında görülen gerileme, bu ülkelerde yatırımların artması için yeterli teşviki oluşturmamıştır. Birçok ülkede ücretlerin düşmesi sonucu artan kârlılığın yatırımlara dönüşmesi beklentisi gerçekleşmemiştir. Birçok Latin Amerika ülkesinde görüldüğü gibi, Türkiye''de de yatırımlara dönüşmeyen bir kârlılıktan sözetmek mümkündür. Ücretlerin maliyet etkisini saptırarak gelirin emek aleyhine dağılımıyla sağlanan düşük ücret politikasına dayalı bir yatırım politikasının sürdürülebilirliği, bu yönlü araştırmalarda kanıtlanmamıştır.

Nitekim Türkiye''deki iktisadî süreç içerisinde, özel sektör yatırımlarının azalmasıyla ücret azalmalarının paralellik gösterdiği bilinmektedir. Ancak ücretlerin yükseldiği dönemlerde ise özel sektör yatırımlarında da artışın gerçekleştiği; 1989 sonrasında böyle bir gelişmenin izlendiği görülmüştür. Bu durumda ücret artışlarının talep etkisi nedeniyle yatırımlar üzerinde hızlandıran etkisi oluşturduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.