“Bu yıl sınav yapılmasa olmaz mı?”

Ülkemizde üniversiteye geçişin halen tek yolu olan YKS, görünen o ki 27-28 Haziran’da yani yaklaşık 20 gün sonra yapılacak. Bu yıl gençler çok yoruldu. Bir kısmı önceden Haziran ayı iken Temmuz’a alınmasına, bir kısmı Temmuz’dan tekrar Haziran’a alınmasına, bir kısmı ikinci dönem konularından soru sorulmamasına, bir kısmı da sınav süresinin uzatılmasına kızdı. Kısaca bu yıl hepsi gergin ve yüksek kaygı taşıyor. Dün, bir gün birisi soracak diye beklediğim soruyu çok değerli bir isim sordu telefonda “bu yıl sınav yapılmasa olmaz mıydı?” çok önemli ve yerinde bir soru bence. 2020 yılına gelmişiz ve halen ÖSYM’deki bir bilgisayar bütün üniversitelerden, akademisyenlerden daha zeki olacak ki öğrencilerin hangi üniversiteye ve hangi bölüme uygun olduğuna karar verebiliyor. Halen üniversitelerin öğrenci alımında farklı bir yol yok. Tek çare sınav yapmak ve bu sınavın sonucuyla öğrencileri üniversitelere göndermek. Oysa dünyada bu model çoktan terk edildi. Öğrenciler 12 yıllık eğitim hayatlarında elde ettikleri kazanımlara göre ve istenirse kriter olarak farklı farklı sınav katkılarıyla üniversitelere kabul ediliyorlar. Dikkatinizi çekeyim “kabul ediliyorlar” dedim, bizde kazanıyor. Yani üniversitenin hangi öğrenciye ne öğretmesi gerektiğine de sınav karar veriyor. Oysa yetenek, beceri, ilgi öğrencilerin sınav sonucunda daha öncelikli kullanılması gereken kullanıldığında da hem öğrencilerin hem de üniversitelerin başarı şansını arttıracakken biz üniversitelerin ülkenin insan kaynağını doğru yönlendirmesine ve yetiştirmesine imkân vermiyoruz.

Artık sınavla bir yere varılamayacağını anlamamız gerekiyor. Bu yüzden sınavın üniversiteye girişte kriterlerden herhangi biri olması gerektiğini unutmamamız lazım. Bu sebeple sınavı bu kadar kutsamak, öğrencilerin önüne tek seçenek olarak getirmek aileleri ve okulları sınav yarışı içinde tutmak memlekete fayda değil zarar getirmektedir. Bu yıl sınava 2,5 milyon öğrencinin girmesini bekliyoruz. Bu sayı bazılarınıza fazla bazılarınıza da az gelebilir. Biraz analiz ettiğimizde son 10 yılda sınava giren öğrenci sayısının artmasına rağmen üniversiteye yerleşen öğrenci sayısı azalmakta hatta tercih yapmayan öğrenci sayısı da artmaktadır. Kısacası ülkemiz üniversite eğitimi açısından çok tehlikeli bir yere doğru gitmektedir. Bu tehlike ailelerin ve öğrencilerin, üniversiteleri diploma veren ve meslek kazandıran kurumlar olarak görmeleri sebebiyle oluşmaktadır. Oysa üniversiteler toplumu dönüştüren, genel kültür ve üretkenlik kazandıran, bilgi üreten kurumlardır. Bu tehlike öğrencilerin iş bulma, gelecek kaygısı hatta saygınlık kavramlarını birer üniversite diplomasına bağlamasına kadar gitmektedir. İşte sorun da tam burası.

Bunun dışında hep söylediğim gibi bu ülkede merkezi sınavlar toplumun önüne hep çözüm gibi konulmuş, eğitim reformaları sınavlarla boğulmuş ve kısırlaştırılmıştır. Bütün beklentiler sınav yüklenmiş, bütün kişisel ve ülke geleceği sanki sınavla yola girecekmiş gibi sınavlara anlamsız bir yük yüklenmiş durumdadır. Daha da garip olan sanki çocuklarımız bu sınavlarda başarılı olunca her şey güzel olacakmış gibi bir hava yaratılıyor. Sınav amaç olmamalıdır. Bir de düşünmediğimiz bir şey var; bu sınavlar aslında üreten çocuklarımızı yok ediyor. Marka yaratacak, buluş yapacak, fark yaratacak gençleri yok ediyoruz. Bir dakikalığına düşünün üniversite giriş sınavla değil dünyada olduğu gibi kabul yöntemiyle olsaydı sizce; bugün bu tartışmalar olur muydu, liselerde eğitim nasıl olurdu, öğrenciler ne ile uğraşırdı? Liselerde ki öğrenciler test çözmek yerine proje yapar, bilimle uğraşır, farklılaşmaya çalışırdı. Oysa sınav onları tekleştiriyor, birbirine benzetiyor. Sonuç, bütün gençlere sınavda şimdiden başarı diliyorum. Ama bilsinler ki sınav sadece giriş yöntemidir. Sakın ona yaslanıp hayatta başarının bu yolla geleceğini sanmayın yoksa sizden önceki milyonlar gibi siz de yanılırsınız.

Sözün özü; eğer sınav dışında üniversiteye girişte başka modellere şans vermiş olsaydık bugün öğrencilerin sınava ilişkin şikayetlerini, kaygılarını ve pandemi dönemindeki itirazlarına cevap verebilirdik. Oysa sınav dışında seçeneğiniz yoksa eninde sonunda buna mecbur iseniz yapacak bir şey kalmıyor. Hayırlısı olmasını ummaktan başka yapacak bir şey kalmamış oluyor.