Müziği önemsemek

Bundan birkaç yıl önce Almanya''nın önemli üniversitelerinden birinin kütüphanesini dolaşmıştım. Özellikle iki alan; müzik ve felsefe hakkında kütüphanede mevcut bulunan kaynakları merak ettim, önce kütüphane bilgisayarlarından araştırdım. Daha sonra da, sözünü ettiğim disiplinlerle ilgili kitapların bulunduğu rafların arasına daldım. Muazzam bir eser zenginliği var. Alman felsefe ekolüne ait sayısız kaynak, elinizi uzatıp alabileceğiniz kadar yakın. Meselâ, 18 veya 19. yüzyılda, gotik harflerle basılmış bir felsefe eserine hemen oracıkta ulaşabiliyorsunuz. 20. hatta 21. yüzyıl ile 17, 18 ve 19. yüzyıllar birbirine öylesine yakın.

Müzik eserleri için de aynı şeyi söyleyebilirim. Müzik hakkında gerek Alman müzikologların yazdığı, gerekse Almanca''ya çevrilmiş veya çevirisi yapılmaksızın, hangi dilde yazılmışsa öylece kütüphaneye kazandırılmış sayısız teorik çalışma var kütüphanede. Bırakın kitabı sonuna kadar okumayı, sadece başlığını okumak bile bu konuda birşeyler yapmak için çabalayanları heyecanlandırabiliyor. Kütüphaneden çıktıktan sonra batı ile aramızdaki farkı farketmiştim: Kitap.

Müziğin durumu, bizde ne yazık ki içler acısı. Teorik ve düzeyli araştırma sayısı az. Kütüphanelerde var olan Osmanlıca eserlere itimad etmek zor. Bu kaynak kıtlığı ile nereye varabilirsiniz ki!

Neden bizde müziğin durumu böyle? Kimi araştırmacılar, bunun sebebini Osmanlı''da müziğin yazılmamış olduğuna bağlıyorlar. Bu görüş, bir yere kadar ciddiye alınabilir. Evet, yazılmış olmak bir eserin kalıcılığını artırabilir... aradığınızda bulunmasını sağlayabilir, doğru. Araştırmacı için bir belge niteliğini taşıyabilir. (Bir eserden yola çıkarak bir dönemi veya -sözgelimi- topyekün Osmanlı müzik kültürünü analiz edebilmek de kolay bir iş değil). Ama bu, o eserin yaşıyor olduğu anlamına gelmeyebilir. Eğer güzel bir eser değilse, yazılmış olarak ve icrâ edilmeye gerek bile hissedilmeden bir yerlerde duracaktır. Güzel eserler, kayda geçirilmeden, kulaktan kulağa aktarılmak suretiyle bir şekilde yaşama imkânı bulabiliyor.

Teorik ve düzeyli araştırma sayısının azlığını, düzeyli araştırmacının azlığıyla izah etmenin daha doğru olacağı kanaatini taşıyorum. Müzikoloji alanı, ne yazık ki ülkemizde son derece zayıf bir alan. Müzikolog olduklarını iddia ederek çalışma yapanların hemen tamamı, bir araştırmacı enginliğine ve tarafsızlığına sahip değil. Çalıştıkları alan ile ilgili kapasiteleri yetersiz. Konservatuarlarda, müzikoloji veya müzik tarihi alanlarında yüksek lisans, sanatta yeterlik veya doktora çalışması yapan genç öğrencilerin ciddî hedefleri yok... ciddî hedefleri olmadığı gibi, kendilerini yönlendirecek danışmanları yeterli değil. Yapılan yüksek lisans, sanatta yeterlik veya doktora çalışmaları incelendiğinde, bu çalışmaların büyük çoğunluğunun hiçbir boşluğu doldurmadığı görülecektir. Bu çalışmalar, sadece bir formaliteyi yerine getirebilmek maksadıyla yapılmış, o kadar. Bir kere, genç zihinlerde insanı umutlandıran bir kıpırdanma yok. Müziğe bir bakış ve yaklaşım biçimi yok. Araştırmalar sığ ve ufuk açıcı olmaktan da ne yazık ki yoksun.

Bütün bunların, bir müzik eserinin yazılmasıyla veya yazılmamasıyla ilgisi olmadığı kanaatini taşıyorum. Diyelim ki yazdınız veya yazılmış olarak önünüzde duruyor bunca kaynak. Ciddî bir yaklaşım biçiminiz, bir araştırmacı ciddiyeti ve tarafsızlığınız yoksa, kaynakların varlığının bir önemi olmaz ki. Kanımıza işlemiş bir tembellik var... müziği yeterince önemsememek, onu ciddiye almamak ve ona sadece basit bir eğlence aracı olarak bakmak gibi özelliklerimiz var. Daha da önemlisi, her şeye, özellikle kendi geçmişimize bile tek gözle bakmak, önyargılı olmak; geçmişimize, geleneğimize, medeniyetimize güvenmemek gibi tuhaflıklarımız var. Bütün bunları aşmadan, serinkanlı ve objektif bir araştırmacı kimliği kazanmadan, korkarım yapılabilecek çok fazla şey de yok.

Oysa müziği önemsemek, hayatı önemsemektir... insanı önemsemektir... geçmişi, bugünü ve geleceği önemsemektir.