Faşizan yaklaşım...

Başbakan Erdoğan''ın “Farklı etnik kimlikte olanlar ülkemizden kovuldu. Bu aslında faşizan bir yaklaşımın neticesiydi” sözleri günlerdir tartışılıyor. İdeolojilerden uzak büyüyen yeni nesil haklı olarak soruyor, “bu faşizanlık da nedir” diye… Öyle ya Marksizm''in, komünizmin, faşizmin adını bırakın bir kimlik tanımlaması olarak kullanmayı, neredeyse duymayan bir gençlik var. Bu gençlik ne komünizme yetişti, ne de Gorbaçov''un perestroika ve glasnost politikalarına… Ne tankların önüne yatan üniversite öğrencilerinin görüntülerini hatırlıyorlar, ne de Berlin Duvarı''nın yıkılışını…

Başbakan Erdoğan''ın nitelemesi öncelikle faşist bir yönetim veya rejim vurgusu içermiyor. Sadece “faşizan bir yaklamış”a vurgu yapıyor. Faşizan yaklaşım, bir uygulamanın, tutumun veya görüşün faşizmin özelliklerini yansıttığını ifade ediyor.

Faşizm, “ırkçılık, yabancı düşmanlığı, antisemtizm, en iyinin ayıklanmasını ifade eden Sosyal Darwinizm, totaliter yönetim anlayışı, tek tipçilik” gibi bir çok anlayışı içinde barındırıyor. Elbette bu özelliklerin bir kısmı diğer ideolojiler için de geçerlidir. Faşizmin temel parametreleri “liderlik, güç, otorite, disiplin ve katı hiyerarşi, erkeklik, şovenizm, ırkçılık” olarak ifade edilebilir. Faşizmin ideal toplum anlayışı Sosyal Darwinizm''in etkisiyle “ütopik” bir anlayışı ortaya çıkarmıştır. Ütopya seçkin ırk, ari ırk, üstün kavim şeklinde ortaya çıkmış, buna ulaşmak için kullanılan metazori yöntemler, yok etme, bastırma, etnik temizlik totaliter bir rejime sebep olmuştur. Faşizmin düşmanları, komünizm, liberalizm ve muhafazakarlıktır. Her ideoloji gibi faşizm de “düşman” kurgusuyla hareket eder, mücadele edilmesi gereken bir hasım üreterek kendisini var eder.

Faşizmin somut örneği Mussolini İtalya''sıdır. Mussolini yönetimi İtalya''da, Hitler yönetimi Almanya''da, Franco yönetimi İspanya''da, Salazar yönetimi Portekiz''de faşizmin belirgin örneklerini ortaya koymuştur. Naziler doğrudan katletme yöntemini seçerken, Mussolini sürme, baskı kurma yöntemini öne çıkarmıştır.

Türkiye''de ise kendisini faşist olarak niteleyen bir siyasi hareket ön plana çıkmamıştır. Faşizmin sahip olduğu olumsuz anlam, siyasi hareketleri bu negatif tanımdan uzak tutmuştur. Faşizmin kullanımı genelde solun kötüleyici nitelemeleriyle ve yaftalamalarıyla yaygınlaşmıştır. Kendisini faşist olarak niteleyen bir siyasi örgütlenme görülmese de, faşist olarak nitelenen bir çok akım ve hareket olmuştur. Aynı şekilde devletin ve hükümetlerin kimi uygulamaları da faşizan şeklinde eleştirilmiştir.

Bu eleştirilerin en fazla yöneldiği hareket kuşkusuz MHP ve Ülkücü Hareket olmuştur. Solun ölçüsüz ve aşağılayıcı suçlamaları doğrusu bazen haksız bir nitelemeye dönüşmüştür. Genel anlamda bakıldığında ise erkeklik ve gençlik vurgusu, aşırı disiplin ve otorite, lider kültü ve mücadele nitelemesi, zaman zaman ırkçılığa kaçan bir milliyetçiliğin savunulması, farklılıklara karşı tahammülsüzlük ve yabancı düşmanlığı gibi özellikler MHP''nin bu eleştirilere muhatap olmasını beslemiştir. Ama yine de MHP''nin klasik faşist bir parti olarak nitelenmesinin biraz haksızlık olacağı da söylenebilir. Çünkü demokratik sistem içindeki duruşu, aşırı ırkçı ve ütopik anlayışların geri plana düşürülmesi, dini tasfiye eden bir anlayışın ortadan kalkması gibi özellikler MHP''nin klasik faşist nitelemesinden uzaklaştırmaktadır. Son dönemde Bahçeli yönetiminin sergilediği daha ılımlı ve sağduyulu tavırlar da bu dönüşümün daha makule doğru yaşandığını göstermektedir.

Başbakan''ın sözlerinin öncelikle devlete ve rejime yönelik bir suçlama olmadığını, belli kesimlerin sergiledikleri tutum ve davranışları nitelediğini söyleyebiliriz. Azınlıklara karşı tahammülsüzlük, farklı etnik, dini, mezhebi anlayışlara karşı ayrıştırıcı ve baskıcı tutumlar geliştirilmesi, belli bir düşüncenin topluma zorla kabul ettirilmesine yönelik sertlik yanlısı yöntemler “faşizan yaklaşım” yorumunu haklı ve gerekli kılmıştır. Buna karşı savunma psikolojisi içine girerek, yapılan yorumu maksadını aşan noktalara taşımak doğru değildir. Ayrıca iyi niyetli bir eleştiriye dahi tahammül gösterememek, saldırgan bir tutumla ifade özgürlüğünü boğmaya çalışmak da faşizan bir yaklaşım örneğidir…