Güz ve Aşk

Edebiyatımızda aşkın gür; âşıkların coşkun olduğu zaman ''bahar''dır. Hangi bahar, ilk mi son mu sorusu ''güz'' kelimesini unutmuş olanlara mahsustur. Bahar bir tanedir ve biriciktir, ilki, ikincisi, sonuncusu yoktur.

Bu ''sonbahar'' kelimesi hakikaten münasebetsiz bir uydurmadır. Güzelim ''güz'' kelimesi varken; hâzan varken! Daha sırada ''harman sonu'', ''bağbozumu'' ve ''pekmez zamanı'' var üstelik. Bunlar da bugün ''sonbahar'' diyip geçiştirdiğimiz o soyunma mevsimini daha ince dilimler halinde ve sevgiyle tanımlayan ifadelerdir. Hatta ''pastırma yazı'' tabiri bile güzün içine saklanmış ince bir yaz dilimciği olsa da güzden bir parçayı ifade eder. Yaz günlerinin al kısraklarından oluşan şen yılkısı nal şakırtılarıyla gelip geçmiş de sürüden kopup geride kalmış üç beş at sonradan gelmiş geçiyor gibi. Ya da çakıltaşları arasında inci bulduğunu sanmanın sevincidir pastırma yazı. Ama o sadece beyaz bir çakıltaşıdır.

Yukarıda soyunma mevsimi dedim ya bu sefer de son yarım asırda moda olan ve adeta bir ayin gibi icra edilen soyunup topluca denize girmeler sebebiyle yaz akla gelmiş olabilir. Oysa güz, insanların değil; tabiatın ve bizzat mevsimin kendisinin hemen tüm giysilerinden birer birer soyunma zamanıdır. Edebiyatta ve tasavvuf kültüründe bu soyunmaya ''tecrit'' denirdi.

Büyük şair Bâki, o ünlü güz gazelinde yaprakları el''e benzeyen çınar ağacını şeyhe; diğer ağaçları ise dergâhta çileli bir hizmet eğitimine hazırlanan müritlere benzetirken ''tecrit hırkası'' tabirini kullanıyordu:

''Eşcâr-ı bâğ hırka-i tecrîde girdiler

Bâd-ı hazân çemende el aldı çenârdan''. Soyunup bekleyen ağaçlarsa da çınardan el alıp giden hâzan rüzgârıdır. Böyledir.

Ağaçlar önce tüylenip kanatlanıp yuvadan uçan kuşlarından, sonra olgunlaşıp düşen yahut toplanan meyvelerinden ve nihayet yapraklarından ağır bir tempoda soyunurlar. Güz yağmurları ve soğuk rüzgârlar da eşlik eder bu soyunmaya.

Dağların yeşili solar, ovaların türlü ekini, çayırı biçilip toplanır gider.

Baharda kıyıları yarpuzlarla, reyhanlarla, ucu mumlu kamışlarla çepeçevre yeşil kuşatmasındaki sular bile o yeşilliklerin solup kurumasıyla adeta çıplak kalır da öyle savunmasız ve endişesiz akar gider taş bir yatakta.

İşte bu da ''güz aşkı''dır, süsten, gösterişten, vaatlerden arınmış olduğu için gerçek aşktır.

Güz ve onun dönemlerini ifade eden tabirler hep bir olgunluk, olmuşluk, tamamlanmışlık imasıyla yüklüdürler. Hüzün de vardır bu tabirlerde neşe ve hatta şenlik havası da. Meslâ ''bağbozumu'' kelimesi özellikle böyledir. Bağda üzümün şekerini almasından sonra hasat edilmesi elbet şükran duyulası mutluluk verici bir işlem. Fakat bu eserin tamamlanmasından; hitama (sona) ermesinden doğan bir hüzün de sezilmiyor mu? Binbir zahmetle, emekle meydana getirilmiş bağın bozulup harabeye döndüğünü görmek, sanki dünya hayatının bir remzini görmüşüz gibi bizi hüzne ve melâle götürmez mi?

İşte bu noktada gerçek aşkın kapısı belirir, eşiği seçilir olur. Kuruyup dökülmeyene, sararıp solmayana, ölmeyene yönelme fırsatı doğar. Güz, bizi hiç''le burun buruna getirip bırakır. Hiçle hep arasında bir yol ayrımıdır güz. Birine yanılgılarımızın, yenilgilerimizin sararmış dökülmüş yaprakları serilidir, öbürü ebedî bir bahar patikasıdır.

Bana öyle gelir ki atalarımız şu Anadolu semalarını dolduran onbinlerce türkünün çoğunu bu güz mevsiminde söylemişlerdir. Hele uzunhavalar ki mutlaka güz vakitlerinde söylenmiş olmalıdır.

Uzunhava sevenler için Raci Alkır''dan ''Hani yaylam, hani senin ezelin/Güz gelende döker bağlar gazelin'' yahut ''Hozan dağda atım gitmez/Elim kılıcıma yetmez''i tavsiye edeyim. Aşkı büyük, yarası daha derin olanlar ise Mükerrem Kemertaş''ın ağzından Erzurumlunun feryadına kulak versinler: ''Kalemi kaşta koydun/Gözümü yaşta koydun/Seni bir yâd eyledim/Beni ataşta koydun!''