Afganistan hayati bir yol ayrımında

Sadece onlarca insanı öldürüp yaralayan patlamalar meydana geldiğinde hatırlanan Afganistan, geçtiğimiz günlerde bir kez daha aynı nedenle manşetlerdeki yerini aldı. 6 Aralık'ta Afganistan'ın Mezarı Şerif kenti, gerçekleşen bir intihar saldırısı neticesinde 54 kişiye mezar oldu. Afganistan saldırı, patlama ve çatışmaların eksik olmadığı bir ülke ancak bu saldırı, sürekli siyasi istikrarsızlığın ve güvensizlik ortamının teslim aldığı Afganistan'da tehlike çanları çalmasına neden oldu. Çünkü 2002'den bu yana gerçekleşen en can alıcı saldırılardan olan bu katliam oldukça endişe verici bir durumun habercisi: Bu terör saldırısı Aşura törenine katılan Şiileri hedef almıştı. Afganistan'daki mezhepsel gerginliğin bir adım sonrasının ölümcül çatışmalara yol açacağına dair endişeler bu katliamla ortaya çıktı.

2002 yılından bu yana Afganistan, her türlü olumsuz deneyime sahne oldu. Ülkede eksik olmayan saldırılar halkın ABD işgalinin bedelini kanlarıyla ödediğinin bariz göstergeleri. Son saldırı ise ülkeyi saran şiddetin kalıcı olmasına neden olabilecek kadar tehlikeli. Afganistan'da Şiiler ve Sünniler arasında mezhepsel gerginlik olmasına karşın son zamanlara dek bu denli bir saldırı yaşanmamıştı.

Öncelikle mezhepsel ve etnik denklemlerin ayrılıkçı şiddete dönüşecek şekilde değiştirilmesinin nedenlerine bakmak gerek. Bunun altında kesinlikle işgal başladığında ABD'nin Afganistan'ın önündeki zorlukları ve çözümleri Taliban ile büyük oranda mezhepsel ve etnik gruplar temelinde görmesi yatıyor. O tarihten itibaren güvenlik konusunda sergilenen başarısızlık mezhepsel ve etnik kimlikleri somutlaştırdı. Bu da ayrılıkçı güçlerin hedeflerini mezhep temelinde belirlemesine yol açtı. Farklıların anlamsız düşmanlara yol açması halka kadar indi.

Afganistan'ın çoğunluğu Hanefi mezhebine bağlı Sünnilerdir. ABD işgalin ilk günlerinden itibaren mezhep kartını oynayarak, devlet işlerinin mezhepsel aidiyete dayalı olduğu bir yönetim oluşturmaya gayret etti. Bu da karmaşık ve zaten hasar görmüş toplumsal dokusu bağlamında ayrışmış bir Afganistan'a neden oldu. Bu durum Taliban'ın Şii karşıtı mezhepçiliğiyle de beslendi ve ABD işgalinin trajedisi Afganistan'ın üzerine karabulut gibi çöktü.

Böl-yönet şeklindeki bu klasik sömürgesi stratejisi ABD'ye zaman kazandırdı. Ancak Afganların yaşadığı acıları daha da derinleştirdi. Bu tablodan hareketle şu rahatlıkla söylenebilir ki, ABD'nin çekilme süreci tamamlansa dahi şiddet son bulmaz. Zira yabancı askerler olmayınca Afganlar etnik ve mezhepsel temas hatları üzerinden birbirleriyle savaşacaklardır. Ne kadar katliam o kadar intikama mahal verecektir.

Kısacası, Afganistan hayati bir yol ayrımında. Şükür ki, mezhepsel gerginliklerin neden olduğu çatışmalı durum, henüz doğuş aşamasında. Ancak fazla bir vakit yok. Ülkedeki etnik ve mezhepsel gruplar arasındaki ihtilafları geri dönülmez noktaya gelmeden bu kanlı felaketin etkileri ve kısa süre içinde kök salma ihtimalini çok ciddiye almak ve toplumsal uzlaşmanın istikbaline kafa yormak elzem. Ayrıkların beslediği gerginliklerin kanlı bir felakete dönüşmesine neden olacak mezhep savaşının fitilini ateşlemeyi hedefleyen korkunç senaryonun neticesi uzun vadeli bir işgal, daha fazla kan ve yakımdan başka bir şey olmayacaktır.

Öte yandan ülkedeki mezhepsel ve etnik grupların birbirine düşüp, intihar saldırıları, bombardımanlar, tecavüz ve cinayetlerle Afganistan'ın altını üstüne getirmelerine Afganistan'ın iç meselesi diye göz yummak yanlışına düşülmemeli. Ancak çözümün de Afgan halkının özgür bırakılmasına bağlı olduğunu da görmek gerek. Artık şu bir realite: Afgan halkı, kendi kaderini yabancı müdahalelerden bağımsız olarak tayin etmeye başlamadan kimse için Afganistan cehennemi sona eremez.