Aleviler devletin ideolojik ajanı mı?

Aslında bu tespitleri Alevilerin hepsi için (ki, Aköz sadece ilk tespit için bu vurgulanmıştır) geçerli olduğunu söylemek mümkün değil. Her üç tespitin haklı olabilecek Alevi grubu, hayat tarzı olarak laik yaşama sahip çıkan, Aleviliği de İslam dışında gören ve Aleviliği siyasal bir güç olarak ellerinde tutan bazı Alevi kişi ve kurumlarıdır. Bunların dışındaki Alevilerin bu tespitleri içinde yer aldığını söylemek haksızlıktır.

Üç tespiti ele alalım. Alevilerin daha çok CHP'ye yakınlık duymaları, bu partinin Alevilere Cumhuriyetin kuruluşuyla gelen ve eskiye göre göreli bir eşitlik ortamı sağlaması ile açıklanabilir. O kadar. Bunun dışında CHP'nin Aleviliği, kültürel (ve dinsel) bir kimlik olarak kabul ettiğini söylemek mümkün değildir. Hatta tek parti döneminden itibaren Cumhuriyet tarihi boyunca Alevilere ciddi bir baskıya uğradıkları ortadadır.

Yine Alevilerin tümün Cumhuriyet mitinglerine katıldığını ya da destekeldiğini söylemek de haksızlıktır. Bu mitingelere katılanlar yukarıda ifade etmeye çalıştığım hayat tarzını siyasallaştıran kurumlar ve katılanlarda bu tarzı sahiplenmiş olanlardır. Ve bu katılımlar, “darbe amaçlı” olduğu için değil, AK Parti'ye duyulan rahatsızlığın ifade edilmesi amaçlıdır.

Son olarak, Ergenekon davası konusunda, davanın hükümet operasyonu olduğunu düşünen Alevilerin yine çok sınırlı ve daha ideolojik bakışa sahip olanları tarafından yapılmaktadır. Alevilerin büyük kısmı davaya başında daha eleştirel baktıkları bir tespit olarak haklılık payı taşıyabilir ancak, belgeler ortaya çıktıkça çoğunluğun bu davanın gerçekleri ortaya çıkarmasını istiyorlardır. Ki, Ergenekon davasına daha eleştirel bakan kurumların başkan ve yöneticileri, kendilerine yönelik planlar ortaya çıktığında “ikna olduk” yönündeki açıklamları not etmekte fayda var.

Bu açıdan bakıldığında Aköz'ün yaptığı tespitlerin indirgemeci olsa da, Aleviler içinde “sayısal olarak az ama ideolojik olarak baskın” olanlar için geçerli olabilir. (Burada şu tespiti yapmam zorunlu: Bu görüşte olan Alevilerin “sayısal olarak az ama ideolojik olarak güçlü” olmalarının dayandığı neden, Aleviler içindeki farklılıkların kendilerini yeterince güçlü biçimde kamusallaştıramamalarıdır. Bu anlamda Alevilerin kurumsal olarak da çoğalmaları ve bu çoğulculuğu kamusallaştırmaları zorunludur.)

Gelelim esas tartışmaya. Gündel katıldığı programda söylediği sözleri, özel olarak Alevilik/Aleviler açısından okumak ve tartışmak yerine; konuyu “devletin ideolojik aygıtları” bağlamında okumanın daha doğru olacaktır.

Çünkü devletin özellikle bürokratik yapılanması ve kadrolaşması; devletin “tehlike” kaygı ve algısana göre dönemsel olarak değişmektedir. Eğer iddia edildiği gibi yargıda Aleviler sayısal olarak çoğunluktaysa, bu devletin yargıyı “devletin ideolojik aygıtı”, Alevileride “devletin ideolojik ajan(lar)ı” olarak gördüğü içindir. Ve bu dönemseldir, devletin “tehlike algısına” göre yapılanmıştır. Eminim başka kurumlarda başka bir “kültürel” ya da “ideolojik” kimliğe sahip olanların ağırlıklı olduğunu görmek sürpriz olmayacaktır. Şunu kabul etmek gerekiyor ki, Alevilerin eğer söylendiği gibi yargı içinde sayısal olarak çoğunluk olması, diğer kurumlarda Alevilerin uğradığı haksızlıkları görmemize engel olamaz. Biliyoruz ki, devletin birçok kurumunda Alevilere sırf kimliklerinden dolayı hakettikleri görevlere gelememekte ve ayrımcılığa uğramaktadır.

Ahmet Gündel'in açıklamasının bu açıyla okuduğumuzda, esas sorunu görmek kolaylaşacaktır. Bu tehlike, toplumsal taleplerden bağımsız olarak devletin kendi içinde çizdiği iktidar alanını korumak için, farklı toplumsal kimliklerle ittifaklar yaparak, tehdit ve tehlike gördüğü kimliğe karşı kullanmaktadır. Mesele budur ve bunu kırmanın yolu farklı toplumsal kesimlerin siyaseten ittifak yaparak, devletin ideolojilk alanını daraltması ve siyasetin alanın genişletmelerindedir.