Amerikan ile ilişkilerde 'altın dönem' başladı bile

ABD'nin Ortadoğu temsilcisi George Mitchell ve Dışişleri Bakanı Hilary Clinton'ın Türkiye'ye arka arkaya yaptıkları ziyaretler sonrasında, Başbakan'ın başdanışmanı Ahmet Davutoğlu Türk-Amerikan ilişkilerinin adeta bir 'altın dönem'e gireceğini tahmin etmişti. Bu tahmin, Türkiye ve Amerika'nın Ortadoğu'da başta dış politika olmak üzere genel olarak benzeşen açılımları ve yaklaşımları üzerine kuruluydu. Başkan Obama'nın 6-7 Nisan'daki Türkiye ziyareti işte bu altın dönemin başladığını gösteriyor.

2009'un ilk aylarında Türk dış politikası açısından birtakım önemli gelişmeler oldu. Türkiye'nin İsrail'e karşı suçlayıcı ses tonu ve Gazze'deki katliama olan tepkisi, Dünya Ekonomik Forumu'nun Davos Zirvesi'nden ani/sinirli ayrılışı, İsrail Hükümeti'nin hareketleri nedeniyle Başkan Peres'i azarlayışı ile iyice somutlaştı. Aynı zamanda, Türkiye bu dönemde Arap Dünyası ve İran ile daha sıkı ilişkiler kurma yoluna gitti. Ortadoğu ülkeleri bugüne dek yapmadığı kadar fazla Türk siyasetçisine ev sahipliği yaptı. Öyle ki, Başbakan Erdoğan artık Arap halklarının 'favori' lideri olarak görülmeye başlandı.

Türkiye, uluslararası ve bölgesel aktörlerin pek de alışık olmadığı bir şekilde, Ortadoğu'da bir güç olarak ortaya çıkıyor. Türkiye'nin Ortadoğu'daki varlığı iki şekilde etkili oluyor. İlk olarak bölgenin sorunlarına doğrudan çözüm bulmaya yönelik projeler üretiyor. İkinci olarak, bölgesel ve uluslararası aktörler arasındaki sorunların çözümünde aracı rolü oynuyor. Türkiye, Filistin konusunda acil çözüm istiyor, Lübnan'da iç barış konusuna öncelik veriyor ve Arap-İsrail barış sürecinde somut adımlar görmek istiyor.

İkincil olarak Türkiye önem arzeden konu ise İran'ın nükleer denemeleri ve Amerika-İran arasındaki gerginlik. Ayrıca, Türkiye başta Gazze olmak üzere benzer konularda uluslararası kamuoyunun dikkatini bölgeye çekmek istiyor, bu sayede uluslararası mekanizmaların sorunların çözümüne müdahil olmasının gerekliliğinin altını çiziyor.

Hilary Clinton'ın Türkiye ziyaretinde yapmış olduğu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Amerika Türkiye'yi bölgede etkin bir müzakereci olarak görüyor. Türkiye'nin İran'la, Suriye'yle, Hamas'la olan ilişkisi Obama Hükümeti'nin diplomatik yaklaşımı için önem taşıyor, zira Türkiye Amerika için bu ülkelerle yürüteceği iletişim için güvenebileceği bir kanal olabilir. Türkiye'nin Amerika'nın düşmanlarıyla (İran, Suriye, Hamas) kurduğu diyalog sebebiyle Washington'daki kimi eleştirel seslere rağmen, Obama Hükümeti bu durumu pozitif olarak algılıyor.

Obama Hükümeti'nin önceki gün ve dün gerçekleşen ziyaretinde pekçok konu gündemdeydi: Amerika'nın Irak'tan çekilme planı, Afganistan'daki güvenlik, İran'la ilişkilerin normalleşme süreci ve İran'ın nükleer zenginleştirme kapasitesi, Kafkaslar ve Türk-Ermeni ilişkileri, Doğu-Batı enerji yolları, ve genel olarak enerji güvenliği, Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği ve Kıbrıs sorunu. Türkiye'deki askerî üslerin kullanılıp kullanılmayağı bir yana, Amerika, Irak'tan çekilme sürecinde Türkiye'den tam anlamıyla bir lojistik destek bekliyor. Ayrıca, Obama, Müslüman dünyasına bir mesaj da iletmek istiyor bu ziyaret ile: Batı ve İslam alemi arasında bir uçurum yok! Bu mesajı iletirken Obama'nın Türkiye'yi diğer İslam ülkelerine bir model olarak göstereceği bekleniyor.

Bugün Türk ve Amerikan dış politikaları açısından belki de tarihte olmadığı kadar benzerlikler var. Önceki Clinton döneminde, Amerikan politikası insan hakları ve demokrasiyi vurgularken, Türkiye'nin politikası güvenlik üzerine temellenmişti. Amerika'nın küresel imajı değişirken Türkiye komşularıyla sorunlu bir ilişki içerisinde kalıyordu, İran ve Suriye gibi.

Daha sonra Bush Hükümeti döneminde Amerikan dış politikasında güvenlik boyutu öncelik kazanıyor, Türkiye'nin ana önceliği ise siyasi reform ve demokratikleşme süreciyle birlikte AB üyeliği oluyordu. Bu dönemde Amerika'nın küresel imajı zedelenirken, Türkiye komşularıyla ilişkilerini kuvvetlendiriyor ve bölgede etkin bir aktör halini alıyordu.

Bugün, Obama yönetiminin Amerikan dış politikası vizyonu Türkiye'ninkiyle demokrasi, insan hakları, barış ve uluslararası meşruluk gibi konularda örtüşüyor. Amerika, çok taraflı bir diplomasi atağıyla dış politikasını uygulamak ve bölgede kendine dostlar edinmek istiyor. İşte bu sebeble, Amerika'nın Türkiye ile kuracağı pozitif ikili ilişkiler ve Müslüman ülkelerle kuracağı etkili diyalog büyük ölçüde dış politika önceliklerinin Türkiye'ninkiyle uyumlu olmasını gerektiriyor. Obama delegasyonunun Türkiye gezisinde gündeme getireceği konulara göz attığımızda, Türkiye'nin dış politika sorunlarına yönelik olarak, Türkiye'nin Irak Kürdistanı'yla olan ilişkileri ve Türk-Ermeni ilişkileri gündemde olacak.

Obama'nın Türkiye ziyareti aynı zamanda AK Parti'ye yönelik bir destek olarak da algılanabilir. Bu durum kuşkusuz Türkiye'de siyasi yapının demokratikleşmesi açısından büyük önem taşıyor. Türkiye'deki sivil elit bugün devletin derinliklerinde illegal olarak Soğuk Savaş stili bir yapılanma olan Ergenekon Örgütü'ne karşı bir mücadele veriyor. Bu sebeble, Amerika'nın Türkiye'ye demokratikleşme ve AB üyeliği konularında vereceği destek Türkiye'ye bu süreçte önemli bir çapa olabilir.

Obama Başkanlığı döneminde oluşan pozitif yakınlaşma yakında Bush dönemindeki acı hatıraları silecek gibi gözüküyor. Amerika'nın gerek Türkiye, gerekse de Ortadoğu'da hızla değişen imajı da bu savı destekler nitelikte. Yeni bir imaja sahip Obama, Doğu ve Batı arasındaki boşluğu doldurabilir ve bölgede sürdürülebilir dostluklar kurabilir. Amerika'nın yeni dış politika oryantasyonu göz önüne alındığında, Obama döneminde Türkiye, Amerika'nın bölgedeki politika koordinasyonu açısından kritik önem taşıyor. Obama seçim kampanyası sırasında Türkiye ile işbirliğine gireceğini belirtmişti ve bugünlerde gerçekleşen ziyaret de Obama'nın sözünü tuttuğunu gösteriyor. Obama Hükümeti'nin bu girişimleri boşa çıkmayacak zira Türkiye'nin mevcut yönetimi son dönemde açıkça görüldüğü üzere iç ve dış politika olarak işbirliğine açık. Artık sadece bir zaman meselesi Türk-Amerikan ilişkilerinin pozitif sonuçlarının Orta Doğu ve diğer Müslüman ülkelerde görülmesi.

Çeviren: Evren Tok