Avrupa'nın solunu zor günler bekliyor

Fransa, Yunanistan ve Almanya'da yapılan seçimlerde sol partilerin güç kazanması, Avrupa Birliği'nin borç krizinden çıkmak için aldığı önlemlerin geleceğini daha da belirsizleştirdi. Üye ülkelerin her birinde farklı tarihlerde /yıllarda yapılan seçimler ile krizin ortaya çıkmasında veya derinleşmesinde önemli bir işlev gören kamu harcamaları /bütçe açıkları arasında yakın bir ilişki olduğu ifade edilir. Krizden çıkmak için siyasal birliğin bir an önce gerçekleştirilmesi gerekiyor. Ancak siyasal atmosfer böylesi bir adıma hiç uygun değil. Yakın gelecekte böyle ileri bir adımın imkansız olduğu görülmekte. Eğer siyasal birliğe yönelik adım atılmış olsaydı, ulusal seçimlerin tüm üye ülkelerde aynı anda yapılması da gündeme gelecekti. Bu önerinin arka planında politik iş çevrim (konjonktür) (political business cycle) yaklaşımı yatmaktadır.

Politik konjonktür yaklaşımına göre; hükümetler, iktidarda kalmak için popülist davranmaktadır. Ekonominin ısındığı ve dolayısıyla soğutulmasının gerekli olduğu durumlarda seçim sürecine girilmesi, önlemlerin alınmasına ve uygulanmasına engel oluşturmaktadır. Böylesi bir durumun Birliğin her bir üyesinde şu veya bu derece yaşandığı dikkate alınırsa, her bir ülkenin konjontürel dalgalanmanın farklı bir aşamasında olması durumuna yol açmaktadır. Yani bir ekonomi seçim sürecine girerken artan kamu harcamaları ile genişlerken; seçim sürecini tamamlamış bir diğer ülkede ise, ekonomi yavaşlama sürecine girmektedir. Diğer bir ifadeyle, seçime giren bir lider, Maastricht Yakınlaşma Kriterlerini ihlal etme eğilimi gösterirken; seçim sürecinden sonra iktidara gelen lider ise, parasal birliğin geleceği için bu kriterleri sağlama gayreti içine girmektedir. Bu durum Birlik genelinde ortak bir konjonktürel dalgalanmanın tecrübe edilmesini engellemekte ve Avrupa Merkez Bankasının ortak para politikası uygulamasının beklenen sonuçlarını tehlikeye atmaktadır.

Avrupa seçimleri, ülkelerin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik yapılarla birlikte tarihsel olarak incelendiğinde şöyle bir durum görülür. İktidara gelen sol partiler, refah devletinin sınırlarını genişletme eğilimine gitmekte, bu süreç makroekonomik dengelerin bozulmasına ve dolayısıyla geleceğe ilişkin kaygıların artmasına neden olmaktadır. Bunun üzerine sağ partiler iktidara gelmekte, bir yandan sermayeden yana dengeleri düzeltirken diğer yandan ekonomik dengelerin yeniden sağlamaktadır. Ancak bu politikalar, gelir dağılımını emek aleyhine bozmakta ve yeniden solun güçlenmesine yol açmaktadır. Böylesi bir görev değişimi uzun dönemde makroekonomik dengeler ile gelir dağılımı arasında bir dengenin kurulması ile sonuçlanırdı.

Küresel krizde ikinci dalgası, Avrupalı seçmeni birkaç açıdan derinden etkilemiştir. İlk olarak, demokratik geleneklerin askıya alınması normal karşılandı. Yunanistan ve İtalya'da Avro yanlısı teknokratların hükümet kurmak üzere görevlendirilmesi demokrasiye olan güveni sarsmış bulunmaktadır.

İkinci olarak, evini, işini kaybeden ve geliri hızla düşen seçmen geleneksel refleks ile iktidarları cezalandırmaktadır. İspanya'da demokrasiye geçilmesinden sonra sağ parti ilk defa iktidara gelme şansı elde etti. Benzer şekilde İngiltere'de böylesi bir durum görüldü. İngiliz seçim sistemi nadir görülen bir şekilde Muhafazakar parti ile liberal demokratların bir koalisyonuna mahkum oldu. Güçlü bir iktidarın ortaya çıkmaması, gerekli ve yeterli önlemlerin hızla alınmasını engellemekte ve nitekim İngiliz ekonomisi yeni bir daralma dönemine doğru adım adım ilerlemektedir. Fransa'da seçmen krizin nedeni olarak Sarkozy'yi gördüğü için onu cezalandırma yoluna gitti. Benzer bir sürecin Almanya'da da yaşanacağına ilişkin işaretler gelmeye başladı.

Üçüncü olarak, borç krizi Avrupa'nın tarihsel hastalıklarının da depreşmesine neden oldu. Irkçı ve marjinal partiler hemen her ülkede güç kazanmaya başladılar. Yunanistan'da, Hollanda'da, Fransa'da, İngiltere'de ve hatta hiç kimsenin beklemediği İskandinav ülkelerinde (örneğin İsveç'te) bile böylesi bir eğilim hızla yaygınlaşmaktadır. Ayrımcılık ve göçmen karşıtlığı temeline dayalı bu dışlayıcı anlayış çok kültürlülüğe dayalı Avrupa'nın geleceği için tehdit oluşturmaktadır.

Krizin etkisinin her geçen gün daha derinden hissedilmesi ve alınan önlemlerin yetersizliğinin görülmesi, seçmenin rasyonel tercihte bulunmasını engellemektedir. Siyasal olarak savrulan seçmen ise, siyasal yapının daha polarize bir görünüm kazanmasına neden olmaktadır. Böylesi dağınık bir yapı ise, en çok ihtiyaç duyulan güçlü siyasal iktidarların ortaya çıkmasını engellemektedir. Nitekim derin bir kriz yaşayan hafta sonu seçimlerin yapıldığı Yunanistan'da seçmenin yeni bir koalisyondan yana oy kullanması bunun bir göstergesidir. Öyle anlaşılıyor ki, Yunanistan, Türkiye'nin doksanlı yıllarında olduğu gibi bir süre daha içinde bulunduğu siyasal istikrarsızlık çamuru deryasında debelenecektir.

Siyasal sistemin (Fransa'nın yarı başkanlık sistemi gibi) tek parti iktidarını zorladığı ülkelerde iktidara gelen sol partilerin /liderlerin durumu normal dönemlerdekinden çok farklıdır. Normal dönemlerde, sağ ve sol iktidarlar arasındaki görev değişimi ekonomide belirli dengelerin korunmasını sağlarken, zor zamanlarda (özellikle içinde bulunduğumuz küresel yavaşlama döneminde) sol iktidarların işbaşına gelmesi krizin daha da derinleşmesine yol açabilir. Çünkü sol iktidarlar, bugün, kendine oy veren seçmeni tatmin edecek kaynaktan mahrumdur. Çünkü dengelerin bozulduğu bir dönemde iktidara gelmektedirler. Geçmiş görev değişimlerinde ise, genellikle makroekonomik dengelerin sağlandığı ortamlarda sol partiler iktidara gelir ve sosyal devletin alanını genişleten uygulamalara imza atarlardı.

Seçmenin tercihi ile iktidara gelen sol partilerin /liderlerin önünde ciddi bir handikabın olduğu görülmektedir. Bu iktidarlar, bir yandan üretim sürecini yeniden hareketlendirme ve istihdam yaratma sorumluluğu altındadır. Diğer yandan ekonominin geleceğini tehlikeye atmadan kaynak bulmak ve bozulan dengeleri sağlamak yükümlülüğü taşımaktadırlar. Avrupa solu, kapitalizmin ürettiği küresel kriz ile çok kısa zaman içinde yüzleşecek gibi. Krizin maliyetinin sosyalleştirilmesine (krizin yükünü çalışan ve üreten kesim ile yoksullara yükleme) karşı çıkan sol iktidarlar, sermayenin üzerine gidileceğini dile getirerek seçmenden destek almaktadır. Ancak vergilerin artırılması, zaten zor durumda olan üretimi derinden etkileyebilir. Ve Avrupa solunun hiçte istemediği bir durumun oluşmasına ve ekonomik daralmanın derinleşmesine yol açabilir.

Avrupa bütünleşmesine yönelik kamuoyu desteğinin dinamikleri üzerine yapılan çalışmalarda, sosyal demokratların daha fazla bütünleşmeden yana oldukları görülmektedir. Oysa bugünlerde yapılan seçimlerde ise, sol partiler /liderler Brüksel karşıtlığı üzerinden politika yapmakta ve seçmenin desteğini almaktadırlar. Öyle anlaşılıyor ki, Avrupa'daki kriz seçmenin sola kaymasına neden olurken, liderleri de Brüksel ile kendi ulusal çıkarları arasına sıkıştırmaktadır. Tek para çok maliye politikası uygulamasının yarattığı stres liderleri böyle bir ikileme zorluyor. Ekonomik kriz Brüksel ile ulusal çıkarların paralelleştirilmesi ile çözülebilir. Bu ikisinin çatışması krizi daha da derinleştirebilir. Fransa'da seçimlerden sosyalist aday Hollande'nin galip çıkması üzerine piyasaların tepetaklak olmasını bunun ilk sinyalleri olarak yorumlanabilir. 'Taç giyen baş, akıllanır' mı, hep birlikte göreceğiz.