Başbuğ'un savunma hattı, gerçekten savunulabilir mi?

Genelkurmay Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ'un aktüel konulara girmesi beklenen bilgilendirme toplantısı üzerinde farklı görüşler serdedildi. Konuşmanın olduğu günün sabahında Diyarbakır'da bir zırhlı araca düzenlenen saldırı ile 9 asker şehit olurken, Bilkent Üniversitesi'nde eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk'e bombalı bir intihar saldırısı düzenlenmesi kayda değerdi. Birkaç gün önce Harp Akademilerinin kapısına bırakılan bomba ve yeni kurulan bir örgüte yönelik yapılan operasyonlarda çıkan çatışma ortamı tahrik etme gayretlerinin devam ettiğini gösteriyor. Eylemlerin tamamı Ergenekonla şaibeli ilişkileri olan örgütlerin eylemleri ve amaçlarının İlker Başbuğ'u sert konuşmaya tahrik etmek olduğu anlaşılıyor. Konuşma, bunun dışında ordunun MGK reformundan sonra kaybettiği mevzileri yeniden kazanmak ve siyasete müdahil olmak zeminini arama çabasının devam ettiğini gösteriyor.

Başbuğ, 29 Nisan konuşmasında 14 Nisan'da Harp Akademilerinde yaptığı teorik değerlendirmenin ötesinde aktüel meselelere girdi. Başbuğ'un sorulara verdiği cevaplar ve bazen de sorulmayan sorulara kendisinin verdiği cevaplar, kamuoyuna açıklamak istediği görüşler olduğunu açıkça gösterdi. Bilhassa Ergenekon Davası'yla ilgili olarak basın yayında sorulan sorular ve artan eleştiriler, ordunun kamuoyunu ikna çabasının devam ettiğini gösteriyor. Ordu, Ergenekon soruşturması ve kamuoyunda yaygın bir şekilde cereyan eden demokratikleşme tartışmaları karşısında 'savunma' ihtiyacı duyuyor. Bu savunma ihtiyacı Ergenekon Davası'yla ilgili olarak kurumsal savunma, meslektaşlarını savunma taassubu, zaman zaman da beyaz Türk snopluğuyla bulunan silah ve mühimmatı küçümseme ve polemik tavırlarıyla karşılanmaya çalışılıyor.

Bir yandan “hukuka ve yargıya saygı” denirken diğer yandan gizli tanıklar vb. birçok konu eleştirilebiliyor. Başbuğ'un bu konuşmasından sonra bazı yazarların artık davaya müdahil oldular yolundaki sevinç beyanları abartılı olsa da, son tahlilde ordunun bu konuşmalardan zarar göreceği çok açık. Davaya müdahil olmanın kendisi yanlış olduğu gibi artık sonucu da değiştirebilecek eşik aşıldı. Dava, kendi mecrasında ilerleyecek ve soruşturmayı engellemeye çalışan herkes, kamuoyunun ve adaletin vicdanen ve hukuken mahkûm olacaklardır.

Başbuğ, orduda bir kast dayanışması gibi algılanan meslek dayanışmasını bir türlü aşamıyor. Bunun neticesinde de kamuoyunu tam olarak ikna edemiyor. Diğer yandan demokrasiye bağlılık ve demokrasiye inanmayanların orduda yeri olamaz sözüyle de aksi düşüncede olanları ikna edemiyor. Bu yüzden de, birbiriyle telif edilemeyecek bu kesimleri ikna etmesi mümkün olmuyor. Ortaya çelişkili açıklama ve tavırlar çıkıyor. Çelişki, sadece bu iki kesimi ikna etme çabasından kaynaklanmıyor. Askeri bürokrasiye siyasi sistem içinde atfedilen rol ve ideolojik anlayış değişmediği sürece bu çelişkilerin aşılması mümkün değildir. Ordu, henüz bu değişimi kabul etme noktasında değil. Ancak bu değişime Ergenekoncular gibi cepheden de saldırmıyor. İçeride ve dışarıda gözetmesi gereken dengeler dolayısıyla ara bir yerde savunma hattı oluşturarak, siyasete yumuşak (soft) müdahale edebileceği bir otonomisini muhafaza etmeye çalışıyor.

Ordu, bilhassa laik ve merkez medyada başlayan eleştirilerden rahatsız oluyor. Çünkü bu eleştiriler, ordunun bahsettiğimiz savunma hattının arkasındaki kitlesele desteğin kırılmasına yol açıyor. O yüzden de özellikle bu medyanın patron ve yöneticileri ikna edilmeye çalışılıyor: Mamafih laik ve merkez medyanın artık diğer basından tamamen müstakil bir şekilde gündem tayin edemeyecek kadar zayıfladığı da ortada. Bu durumda, diğer basının da yumuşatılarak tesir altına alınması gerekiyor. Genelkurmay başkanlığının akreditasyonu genişletmesinin ardında yatan mantık, bu durum muhakemesine dayanıyor. Burada bir süre önce Taraf gazetesinin yayınladığı türden bir karargâh çalışması var; yani, mesele sadece İlker Başbuğ'un üslubundan ibaret değil.

AK Parti'nin şimdilik kapatılamamasından sonra yapılan güç değerlendirmesiyle stratejik ve taktik bir geri çekilme planı yapan ordu, savunma hattını koruyabilmek için medyanın desteğine ihtiyaç duyuyor. Bir kısım muhafazakâr medyanın kabul edilme travmasını bu bağlamda kullanmaya çalışan Genelkurmay basına ayar vermeye çalışıyor. Hatta öyle ki, çok rahatsız edici yayınlarına rağmen, Ergenekoncuları deli eden Star gazetesiyle anlaşma cihetine gidebiliyor. Ancak Başbuğ'un son basın toplantısında Mustafa Karaalioğlu ve Mehmet Ali Brand'a karşı sözlerinde beliren üslubun, basınla ittifakın uzun süremeyeceğinin işareti olarak kaydedilmesi gerekiyor. Nitekim Başbuğ'un bu çıkışları, gazetecilerin hevesini kırmış ve sonuçta kendi beklediği soruların sorulmasını bile engellemiştir. Bu hava, iletişim toplantısının uzun vadede hissedilecek önemli başarısızlıklarından biridir.

Başbuğ'un Ergenekon davası sanıklarına karşı gösterdiği ihtimamın, bir siyasi parti ve cemaat söz konusu olunca bir anda unutulması da, Genelkurmayın hukuka bakışını çok güzel gösteriyor. Başbuğ ortada bir mahkeme kararı yokken bir siyasi partiyi açıkça suçluyor ve hatta daha da ötesine gidip bu parti temsil ediliyor diye TBMM'ni boykot edişlerini savunabiliyor. Keza, bir cemaati ve onunla yakınlığı olanları çok ağır bir şekilde itham edebiliyor. Üstelik bu çelişki, aynı konuşma içinde görülebiliyor.

Başbuğ'un afla, bedelli askerlikle ve dış politika ile ilişkili sözlerinin tamamı siyasidir. Konuşmanın bir başka zaafı da burada ortaya çıkmaktadır, sınırları belli değildir. Mesaj kaygısıyla her konuya girmekte ve savunma hattını ihmal ederek taarruz görüntüsü vermektedir. Başbuğ'un son konuşması, savunulması çok zor bir hattın savunmasına yönelik olsa da, belki de bu zorluk yüzünden siyaseten yanlış bir hedefe yönelmiş, stratejik bütünlükten ve taktik devamlılıktan uzaktır. Üstelik Başbuğ'un en iddialı olduğu terör konusunda önümüzdeki günlerde giderek zorlanacağı bir dönemin başlangıcında yapılmıştır. Başbuğ'un konuşmasına yön veren karargâhın durum muhakemesi gerçekçi değildir ve başarısızlığa mahkûmdur. Esasen son toplantı ve onun değerlendirmesi bile tutulan yolun yanlışlığını göstermeye yetecektir. Ancak muhtemelen Genelkurmay bu yanlışlıklarda ısrarlı olacaktır. Bu ısrarın ancak iki mevsim süreceği, sonbaharda karşılaşılan maliyet ve başarısızlığın, karargâhı, yeniden düşünmeye sevk edeceği görülecektir. Ordu, artık siyasi sistemi denetleyemeyeceklerini ve demokratik sivil otorite tarafından denetleneceklerini kabul etmedikçe Nisan 2007'deki krizin yeniden yaşanabileceği Nisan 2009 Başbuğ konuşmaları da göstermiştir.

* Araştırmacı-Yazar