BDP-PKK-Öcalan ilişkisinin zihniyet analizi

Türkiye Kürt sorunu bağlamında zor günler yaşıyor. PKK'nın terör eylemlerini büyükşehirlere taşıma çabası sadece kendilerine değil Türkiye'ye de kaybettiriyor. Çünkü bu aşamadan sonra her ölüm, her şehit Türkler ile Kürtler arasında duygusal kopuşu hızlandırmaktan başka bir işe yaramıyor.

Peki PKK neden yeniden şiddeti yükseltti? Şiddeti yükselterek, Batı'da şiddeti arttırarak kendilerini ve Abdullah Öcalan'ı devlete ya da hükümete muhatap kılacaklarını mı düşünüyorlar? Öyle ise, kabul etmek gerekiyor ki, bu çok naif bir düşüncedir.

Peki yaklaşık 11 yıldır tutuklu olmasına rağmen Öcalan, PKK için, Doğu ve Güneydoğu'da gençler nasıl hala bir 'mit' işlevi görüyor. PKK'nın Öcalan'ı, BDP'nin PKK ve Öcalan'ı bu kadar güçlü referans almasının nedeni ne? Bu soruların cevapları ancak PKK-Öcalan-BDP arasında var olan karmaşık ilişkinin zihniyet analizini yaparak olsa olsa kısmen anlayabiliriz.

Bu üç aktör arasında ilişki özünde iki zihniyetin eklemlenmesidir. Bu eklemlenmenin özünde otoriter zihniyet vardır. Otoriter zihniyetin toplumsal pratiğe yansıması özünde maddi bir dış gerçekliğe referans veren, doğru tekleştiren ve onu iktidara gelenin/olanın gücüne bağlayan, yukarıdan aşağıya homojen bir toplum modelidir. Bu zihniyetin pratiklerini PKK'nın iç işleyişinde, yapısında ve PKK ile BDP (ve öncülleri) arasındaki ilişkide net olarak görmek mümkün. PKK'nın özündeki Stalinisit geleneğe dayanması, parti sözcülerinin "(O zamandaki adıyla) DTP dışında partiye oy veren Kürt olamaz" mealinde açıklaması bu zihniyetin yansımasının açık örnekleridir. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür.

Ancak bu üç aktör arasında hiyerarşik temsil ve görünürlük konusuna geldiğinde bu zihniyet otoriterlikten, ataerkilliğe dönüşmektedir. Yani bu doğrunun tekliği yerini doğruyu en iyi açıklayan, dış dünyayı en iyi yorumlayanın en üstte odlduğu bir rehberlik anlayışı devreye girmektedir. Ve hem PKK hem de BDP için Abdullah Öcalan ana rehber konumuna yükseltmekte ve kutsallaşmaktadır. Ataerkil zihniyet toplumu, hiyerarşik bir yapı içinde yukardan aşağıya inen ve herkesini yerinin önceden belli olduğu ve değişmediği bir rehberlik sistemi içinde tasavvur eder. En üstte dünyayı, olguları ve gerçekliği en iyi açıklayan rehber olmak üzere yukarıdan aşağıya inen bir toplumsal yapıya dayanır. Ancak burada ataerkilliği, otoriterlikten ayıran önemli nokta hiyerarşik yapının zora değil gönüllülük esasına dayanmasıdır. Yani pratek durumda Öcalan'ın rehberliği zoru değil, gönüllülüğe dayanmaktadır. Ve Öcalan'ın 1999'da yakalandıktan sonra bu rehberlik, kurumsallaşmış dokunulmazlık ve kutsallık kazanmıştır. Öcalan'ın bugün sadece PKK için değil, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da özellikle 25 yaş altı gençlerin çoğunluğu için kutsaldır. Bu, belki de Öcalan'a rağmen böyledir.

Karşımızda bu üç aktör açısından, dış dünya algısı, emir komuta zinciri ve şiddet pratiği açısından otoriter; ama kendi hiyerarşik kurumsallaşması ve sözün gücü açısından ise ataerkil zihniyet eklemlenmesi üzerine inşa olan bir ilişki sistematiği vardır. Şimdi bu aktörler tek tek bakalım.

BDP'den başlayalım. Çok kez yazdık, BDP (ve öncülleri), Kürt sorununun siyaseten ana temsilcileridir. Çünkü sorunu, Kürtlerin temel hak ve özgürlükleri siyasallaştıran, bunu kamusallaştıran siyasal damarı bu gelenek temsil ediyor. Bu elde var bir. Ancak BDP ve öncüllerinin PKK'yı terör örgütü ilan etmemeleri, şiddete yeterince mesafe almamaları, özellikle demokratik açılım sürecinde siyaseten kendi muhataplıklarını Kandil ya da İmralı'yı adres göstererek üzerinden atmaya çalışmalarının ancak bu zihniyet içinden anlamlandırabiliriz. Aynı şekilde DTP kapatıldığında Sine-i Meclis kararından Öcalan'ın açıklaması üzerine vazgeçmişler, Anayasa paketi oylamasında yine Öcalan ve PKK'nın açıklamalarına uygun hareket etmişlerdir. Bu, BDP ve öncülleri siyaseten var olmalarının büyük ölçüde Öcalan ve PKK'ya bağladıklarını göstermektedir. Bu zımnı kabul BDP'yi bu hiyerarşide en altta konumlandırmaktadır. Ancak dediğimiz gibi bu öncelikle rızayı bir kabuldür, zorla değil.

PKK ve Kandil konum olarak iki zihniyetin tam eklemlendiği yerde durmaktadır. BDP ile ilişkisi otoriter, Öcalan ile ilişkisi ataerkil. BDP'ye üstten bakan, onu yönlendirmeye çalışan ama Öcalan'dan gelen her açıklamaya iradi olarak kulak veren ve onu yücelten bir konum. Bu pozisyonu ile PKK ve Kandil, Kürt siyasal temsilcisi olan BDP'yi esir almakta ve onu siyaseten işlevsiz kılmaktadır. Bu pozis-yonları, zaman zaman yaptıkları; "devlet bizi muhatap almasın, BDP'yi muhatap alsın" mealindeki açıklamaları da sahici kılmıyor. Çünkü, PKK ve Kandil, BDP'nin olası bütün siyasal girişimlerinin kendilerini işlevsiz kalacakların farkındadır ve bu yüzden sürekli olarak partinin önünü tıkamakta, dışarıdan sürekli müdahale etmekte ve BDP'de göreli olarak şahinleri desteklemektedir. Üsteliş şiddet tekeli sivil Kürtleri de sindirmektedir.

Nihayetinde son dönemde başlattığı eylemsellik eğer kendisini ya da Öcalan'ı açılım sürecinde muhatap kılmak ise bunu başarması pratik olarak mümkün değil. Bu süreçteki her ölüm, başta Kürtler olmak üzere, Türklere ve Türkiye'ye zarar vermektedir. Bu süreçte şiddet sadece iki toplum arasına derin acı tohumları atmaktan başka işe yaramaz. BDP'ya karşı bu kadar otoriter olan PKK, Öcalan'dan gelebilecek “silah bırakın ve/ya sınır dışına çıkın” çağrısına da hemen karşılık verecek kadar da naiftir.

Son olarak Öcalan'a baktığımızda; yukarıda analizini yapmaya çalıştığımız tablonun farkında ve kendini bu süreçte "olmazsa olmaz" gören ve bütün adımlarını bütün bunlara göre atan bir lider havasındadır. "Ben olmazsam olmaz", "Üzerime düşen rolü oynayamıyorum" türünden açıklamalar, Öcalan'ın kendisine bu tablo içinde çizdiği rolden kaynaklanmaktadır. O kendisini Kürt siyasallaşmasının hem lideri hem de teorisyeni olarak konumlandırmakta ve bu rolü devletten de talep etmektedir. Öcalan, bütün geleceği Kürtlerin değil kendisinin özgürlüklerine bağlamış ve bunu sağlamanın peşindedir. Bu açıdan Öcalan'ın hem PKK/Kandil hem de BDP ile ilişkisi siyasal olarak otoriter, lider olarak ataerkil zihniyetin izlerini taşımaktadır. Ama bu ilişkinin Öcalan için tek pratiği oportinizmdir.

Kürt siyasal hareketinin üç ana aktörü arasındaki ilişki için yapmaya çalıştığımız bu zihniyet analizi içinde demokratlığı barındırmamaktadır. Ve demokratlık olmadığı sürece Kürt siyasallaşmasının, Türkiye siyasetine katkısının olma şansı yoktur. Burada kimse "hiçbir siyasi parti ya da görüş demokrat değil" mazeretini ileri süremez. Çünkü bir siyasal hareketin demokratlığı başkalarına bağlı olamaz. Bu yüzden bu süreçte en fazla sorumluluk Kürt siyasallaşmasının siyaset sahnesindeki aktörü BDP'ye düşmektedir.

BDP'nin bu süreçte yapması gereken sadece demokrat olmak ve PKK/Kandil ile Öcalan'a, şiddeti mesafe almaktır. Bu ise siyasete sahip çıkmaktır. Çünkü demokrat olmak çoğulculuğa, farklılığa baştan razı olmak ve birlikte yaşama koşullarını hep beraber üretmektir. Bu açıdan BDP'nin önünde iki seçenek var. Ya bugüne kadar hakkını vermedikleri siyasete sahip çıkacak ve şiddetin durdurulması için inisiyatif alacaklar ya da görevlerinden istifa edecekler. Çünkü artık öne sürecekleri bahane yok. Onlar siyasal olarak var oldukça, Meclis çatısı altında siyaset yaptıkça ne hükümetin ne de devletin başka bir siyasallaşmayı muhatap alması mümkün değildir.

Önceki gün Diyarbakır'da ve Güneydoğu'nun farklı illerinde yapılan şiddet karşıtı açıklama ve çağrılar Kürt sorununun çözümü için demokrat bir siyaset talebinin somut göstergesidir. Kabul etmek gerekiyor ki Kürtler, Kürt sorununa bağlı olarak politikleşmiş ve siyasal özne olmaya en açık toplumsal kesim olmuşlardır. Bölgede sivil toplum içinde demokratlığı içselleştirmiş ve her türlü şiddete mesafe almaya hazır insanlar vardır. BDP'nin yeniden siyasal özne olmasının imkan ve koşulu bu insanlarla konuşması, işbirliği yapması ve onlara destek vermesidir. Eğer BDP yapmazsa, bunu yapan siyasetinin taşıyıcısı olur.