Bütçede en büyük yatırım insana

ütçe Kanunu tasarısı üzerine yapılan hararetli tartışmalar hiç kuşkusuz her yıl Aralık ayının en önemli gündemini oluşturur. Diğer kanun tasarılarından farklı olarak, tasarı görüşülürken siyasi partilerin liderleri ve hükümet üyelerinin bizzat TBMM'de bulunması siyasi bir gelenektir. Zira Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanan ve TBMM tarafından onaylanan bütçenin reddedilmesi, Bakanlar Kuruluna TBMM'nin hükümet kurulurken verdiği güvenin devam etmediği anlamına gelir.

Bütçe Kanunu tasarısı üzerine yapılan tartışmalarda iki önemli özellik öne çıkar. İlki, hükümetin ekonomi yönetimine ilişkin yıl içindeki (2012) performansı değerlendirilir. İkinci olarak, gelecek yıla (2013) ilişkin hükümetin hazırladığı bütçenin ne kadar gerçekçi ve sağlam bir şekilde hazırlandığına ilişkin görüşler ileri sürülür. Ancak siyasi parti liderlerinin görüşmelerde yer almasına rağmen, 2013 yılı Bütçe Kanunu tasarısı görüşmeleri beklenenin aksine sönük geçmektedir. Bunun nedeni, muhalefet partilerinin gerek 2012 yılının ekonomik performansını değerlendirirken gerekse 2013 yılına ilişkin ekonomide öngörülen hedeflerin gerçekleşmesini eleştirme noktasında konu sıkıntısı çekmeleridir.

Türkiye, 2011 yılında yüzde 8,8 oranında büyüyerek dünyanın en hızlı büyüyen ekonomiler sıralamasında ikinci oldu. Ak Parti hükümeti, küresel ekonomideki durgunluğu, Avrupa Birliğindeki borç krizinin yarattığı belirsizliği ve jeostratejik risklerin varlığını dikkate alarak, 2012 yılında yumuşak iniş yapmayı tercih etti. Özellikle yüksek cari açık oranının ekonominin kırılganlığı üzerinde oluşturduğu baskıyı ekonomiyi soğutarak azalttı. Nitekim büyümedeki yavaşlamaya paralel olarak, cari açıkta hızla azaldı. Bu noktada Türkiye'nin yumuşak inişi başarılı bir şekilde yönettiğini söylemek mümkündür. Ayrıca, yumuşak inişi yaparken, işsizliğin artmaması ve istihdam artışının sürmesi de başlı başına bir başarıdır.

Gelişmiş ülkelerdeki resesyona karşılık, Türkiye'nin yüksek büyüme hızını sürdürmesi dış kaynak kullanmasını gerektirdiğinden kırılganlığını da artıracaktı. Böylesi bir durum, toplam (iç ve dış) borcun gelire oranını yükselteceğinden, borçlanmanın maliyetini artıracak, faizler yükselecek ve süreç Türkiye'nin kredi notunun daha da düşmesine yol açacaktı. Bu durum, son on yıldır adım adım inşa edilen kredibilitenin azalması anlamına gelirdi.

Vatandaş, Avrupa'da uygulanan kemer sıkma politikalarına karşı oluşan tepkileri her gün televizyon ekranlarından izlemektedir. Yunanistan örneğinde işten çıkarılan memurlar, özelleştirmelerle işsiz kalanlar, özel sektör işletmelerinin kapanmasıyla oluşan işsizler kimsenin gözünden kaçmıyor. İtalya'da ve İspanya'da haftanın her günü toplumun farklı kesimleri tarafından meydanlar doluyor. Avrupa yangın yerine dönüşken, Türkiye yavaşta olsa büyüyor, işsizlik yavaşta olsa azalıyor. Bütün bunların mali disiplinden ödün verilmeden yapılıyor olması, hükümetin bütçe yönetiminde başarılı olduğunu ve ekonomi yönetiminde de bir uyumun yaşandığını gösteriyor. Ortalama vatandaşın bunları görmemesi mümkün değil. Ekonomi yönetimi noktasında başarısızlıktan kaynaklanan bir enerji birikmesi olmadığından olsa gerek, muhalefet partilerinin bütçe konusundaki eleştirileri olması gereken yankıyı yaratmadı.

Bütçe Kanunu ile ilgili tartışmaların en önemli yönü ise, geleceğe ilişkindir. Zira hükümetin 2013 yılı için ne düşündüğü ve ne yapmak istediği hazırladığı bütçesinden anlaşılır. Bu açıdan bakıldığında, birkaç husus ön plana çıkıyor. Birincisi, mali disiplinin korunacağına ilişkin çok güçlü bir kararlılık söz konusudur. Türkiye'nin son 30 yıldır yaşadığı krizlerde bütçe açıklarının payı çok yüksektir ve hatta temel belirleyicisidir. Bütçe açıkları, adeta kötülüklerin anası konumundadır. Son on yıldır inşa edilen itibarda mali disiplin çok önemli bir rol oynadı. İkincisi, hazırlanan 2013 bütçesi popülizme yer vermiyor. 2014 yılının bahar aylarında mahalli seçimlerin gerçekleşecek olmasına rağmen doğrudan seçmen davranışında etkili olacak harcamalara yer verilmediği görülmektedir. Tarım kesimine sağlanacak destekler, emekli aylıklarına ve çalışanlara yapılacak artışlarda enflasyon beklentisine göre hareket öngörülüyor. Seçime rağmen tedbirin ve ihtiyatın elden bırakılmadığı anlaşılıyor.

Üçüncüsü, önümüzdeki üç yıla ilişkin uygulanması planlanan Orta Vadeli Program (OVP) ile uyumlu bir bütçedir. Gerek küresel ekonomiden gerekse Avrupa'dan ve Ortadoğu'daki siyasal gelişmelerden kaynaklanan belirsizliklerin ve risklerin dikkate alındığı görülmektedir. Bütün bunlar dikkate alındığında bütçenin ayakları yere basmakta olup gerçekçidir.

2013 Bütçesi ile ilgili en önemli husus ise, insana yatırım yapıyor olmasıdır. Türkiye'nin orta gelir tuzağına düşmemesi ve bu tuzağı atlatması, insana yapılacak yatırımla ile mümkün olacaktır. İnsana yatırımın en önemli ayaklarından biri eğitimdir. Zira bütçede en yüksek pay, yüzde 17 ile, eğitime ayrılmış durumdadır. Eğitim reformuyla 12 yıla çıkarılan zorunlu eğitimi bu açından da ele almak gerekir ve ayrılan bütçe ile uygulamasında karşılaşılan sıkıntıların büyük çoğunluğunun yakın gelecekte ortadan kalkması beklenmelidir.

Ayrıca üniversitelere tahsis edilen kadroları da bu çerçevede değerlendirmek mümkündür. Araştırma ve geliştirme alanında insan gücünün de hızla artırılması düşük gelir tuzağının aşılmasında önemli rol oynayacaktır. Bu durum, üniversite sanayi işbirliklerinin geliştirilmesine ve katma değeri yüksek, bilgi yoğun mal üretimine ve ihracatına katkı verecektir.

Sağlık ise, insana yapılan yatırımın diğer bir ayağını oluşturmaktadır. 2013 bütçesinde sağlık harcamalarının bir önceki yıla göre yüzde 7.4 oranında artarak yaklaşık 65 milyara ulaştığı görülmektedir. Bu da yaklaşık yüzde 16'lık bir paya tekabül etmektedir. İlerleyen yıllarda, sağlıklı bireylerin sayısının artması hem işgücüne katılımı artıracak hem de verimlilik açısından ekonomik performansa önemli katkısı olacaktır.

Ayrıca son on yıldır istikrarlı bir şekilde süren altyapı yatırımlarının da aynı hızla devam edeceği anlaşılıyor.

* Prof. Dr., Necmettin Erbakan Üniversitesi Öğretim Üyesi