Darbe virüsü ülkeyi geriletiyor

Demokratik bir sistemde hiçbir darbenin mazereti olamaz. Hepsi de, halkın iradesini yok sayıp, belirli bir zümrenin görüşlerini halka dayatmayı amaçlar. Ancak bütün darbelerin en garip olanı “hukuk darbesi”dir. Yani, hak ve özgürlüklüklerin teminatı olanların, sözkonusu hakları katletmeye kalkışmasıdır. Halkın verdiği vergilerle halkın hukukunu muhafaza etme görevini üstlenenlerin halkı yargıç gücüyle hizaya getirmesidir. Halkın iradesinin şekillendirdiği demokratik ve hukuk sistemini sağlıklı bir şekilde işletmekle yükümlü olanların, sisteme öldürücü “darbe virüsü”nü enjekte etmesidir. Tıpkı hastasını iyileştirmek görevi olan bir doktorun hastasına ölümcül HIV virüsü enjekte etmesi gibi. Veya müvekkilini savunması gereken bir avukatın müvekilline karşı idam istemiyle dava açması gibi.

Doğrusu İttihat ve Terakki'den beri Türkiye'nin bünyesini tahrip eden, gelişmesine mani olan “darbe virüsü”nden başka bir şey değil. Birkaç kişiyle sınırlı değil. Toplumun birçok katmanına bulaşmış sözkonusu virüs. Uygun ortam buldukça aktif hale gelip, demokratik sisteme darbe vuruyor. Hem 28 Şubat “post-modern” darbesi hem de 27 Nisan “e-muhtıra”sı gösterdi ki, Türkiye'nin en büyük meselesi “darbe virüsü”dür. Bu virüsü etkisiz hale getirmeden sarfedilen emeklerin pek kıymeti yoktur. Çünkü hamiyetli ve fedakâr insanların gecesini gündüzüne katarak yaptıklarını, “darbe virüsü” birkaç gün içinde yerle bir edebiliyor. Ekonomik refah, insan hak ve hürriyetleri ve demokrasi adına elde edilen kazanımlar bir gece yarısı bildirisiyle sıfırlanabilir. Gülünç ve mesnetsiz bir iddianameyle tehdit edilebilir. O halde, Türkiye'nin geleceğini düşünen, yaptıklarının ve yapacaklarının heba olmasını istemeyen herkesin öncelikle şu sorulara cevap araması gerekir: ülkenin bünyesine musallat olan “darbe virüsü”nden kurtulmanın çaresi var mıdır? Modern, post-modern bilumum darbe ve muhtıralara karşı bağışıklık kazanmanın ve demokratik değerleri hazmetmiş bir toplum oluşturmanın aşısı var mıdır?

Evet, vardır. O da, “darbe virüsü”ne karşı bağışıklık sağlayan “darbe aşısı”nı yaptırmaktır. “Darbe aşısı”, birçok farklı aşının bileşiminde oluşan “karma” bir aşıdır. “Eğitim aşısı”, “adalet aşısı”, “hak ve hürriyetler aşısı”, “demokrasi aşısı” gibi birçok aşının karışımından oluşur. Diğer birçok aşıda olduğu gibi, sadece bir veya birkaç dozla bağışıklık kazanmak mümkün değil. Aksine, en azından bebeklikten üniversite eğitiminin sonuna kadar sürekli tekrarlanması gereken bir aşıdır.

Gelişmiş ülkelerde demokrasi kültürünün yerleşip kuvvet bulması “darbe aşısı”nın kullanılmasıyla mümkün olmuştur. Uygar toplumlar, bir vakit yüzbinlerce insanın hayatına mal olan çiçek hastalığınının kökünü çiçek aşısıyla kazıdıkları gibi, “darbe aşısı”yla da darbecilerin kökünü kazımışlar. Türkiye'nin her türlü darbeye karşı bağışıklık kazanması da ancak sözkonusu aşıyı düzenli yaptırmasıyla mümkündür.

“Darbe virüsü”nü besleyen en önemli faktör cehalettir. Yani, kanun veya süngü gücünü kullanarak topluma yapılan dayatmaların menfaatten ziyade zarar getirdiğini bilmemektir. Damarlarında “darbe virüsü” dolaşan biri, zor kullanıp kontrolü ele geçirmekle maksadına ulaşmaya çalışır. Böyle biri, “eğitim aşısı”yla bu konudaki cehaletini giderdiğinde anlar ki, zorla çirkinlik olur, ancak güzellik olmaz. Zorla bir sorun geçici olarak örtbas edilir, ancak daimi olarak çözülmez. Zorla düşman kazanılır, ancak dost kazanılmaz. Zorla savaş kazanılır, ancak fetih yapılmaz. Özellikle iyi niyetle zor kullanmayı meşru görenler, zorbalığın iyilikten ziyade kötülük getirdiğini anladıklarında darbe virüsüne karşı direnç kazanır.

“Darbe virüsü” üniformalı kişilerle sınırlı değil. Toplumun hemen bütün katmanlarına bulaşmış. Evde baba, okulda öğretmen, üniversite de öğretim üyesi, işyerinde patron, dairede amir, yargıda savcı, “darbe virüsü”nün tesiri altına girince, zor kullanarak maksadına ulaşmaya çalışır. “Eğitim aşısı” herkese “darbe virüsü”nün tahribatını idrak ettirir. Zorla bir yere varamayacağını ders verir. Örneğin, zorba bir baba, evladını dayakla değil, güzel söz ve davranışla terbiye edebileceği kanaatine ulaştığında zor kullanmamaya karşı direnç kazanır. Çünkü böyle bir baba anlar ki, eskiden çocuk için manen ve ahlaken tehlikeli olan şeyler sayılı olduğu için, yasakla onları tehlikeli yerlerden korumak bir derece etkili olabilirdi. Ancak, manevi ve ahlaki hayatı tehdit eden tehlikelerin her tarafı kuşattığı bir asırda, zorla değil, ancak “şuur zırhı”yla korunmak mümkün olur.

Örneğin, zorba bir öğretmen, öğrencisinin gönlünü fethederek, onunla arkadaş olduğu ölçüde sözünü dinletebileceğini anladığında, dayakla öğrencilerini doğrultmaya kalkışmaz. Aksine, onların akıllarına ve kalplerine hitap ederek, yanlışlarını düzeltir. Zorba bir amir ve patron, emri altındakilere zor kullanarak değil, onlara rehber olup, ekip ruhuyla hareket etmelerini sağlayarak daha çok iş yaptıracağını anladığında, zorbalığı terk eder. Toplumun yanlış bir rotaya kaydığını ve içine düştüğü hatayı anlama “mecburiyeti” olduğunu düşünen sivil ve askeri bürokratlar, geçmişte zor kullanarak millete fayda vermek yerine, daha çok zarar verdiklerini anladıklarında damarlarındaki “darbe virüsü”nü kontrol altına alabilirler.

“Darbe virüsü” sadece “eğitim aşısı”yla kontrol edilemez. Çünkü bazı zorbacılar var ki, şahsi menfaatleri uğruna herşeyi yapmayı göze alır. Her türlü çete kurmayı mübah görür. Başkasına verdiği zararı hesap etmez. Böyle zorbacılar ancak adil kanunlarla enjekte edilen “adalet aşısı”yla zapt altına alınabilir. Yani, hapis korkusuyla, onları emellerinden vaz geçirmek mümkün olur. Esasen, semavi dinler, kalplere Cehennem korkusu yerleştirerek zorbacıları kontrol altına almayı amaçlar. Aynı şekilde, beşeri hukuk sistemleri de ceza-i müeyyidelerle başkasının hukukuna tecavüz etmek isteyenleri caydırır. Uygar toplumlarda, ailede evladına, okulda öğrencisine, iş yerinde çalışanına, bürokraside emri altındakine bir şekilde zor kullananlara karşı sert müeyyideler getirilmesi bu sırdandır. Herşeyi gücü elinde bulunduranların insafına bırakmak yerine, “adalet aşısı”yla güç sahiplerine önemli sınırlandırmalar getirilmiştir.

“Darbe virüsü”nü besleyen bir başka faktör de “darbe kurbanları”nın cehaletle haklarını bilip, savunmamasıdır. Zorbacıların en tipik özelliği, başkasının iradesini hiçe sayarak, kendi doğrularını onlara dayatmasıdır. Kendi yaşam elbisesini onlara giydirmesidir. “Hak ve hürriyetler aşısı”nı yaptırmadığı için, evrensel insani hak ve hürriyetlerin farkında olmayan ve zorbalıkla hukukunu çiğneyenlere karşı meşru yollarla direnmeyenler aslında elinde güç bulunanların zorba olmalarına zemin hazırlar. “Bir millet cehaletle hukukunu bilmezse, ehl-i hamiyeti de müstebit (zorbacı) eder” sözü bu gerçeği veciz olarak ifade eder. Oysa “ekmeksiz yaşarım, fakat hürriyetsiz yaşayamam” diyecek kadar hürriyetlerin kıymetini takdir eden bireyler, başkasının kendi yaşam tarzına müdahale etmesine sessiz kalamaz. Kendisine dayatılan ısmarlama yaşam tarzına rıza göstermez. O halde, “darbe virüsü”na karşı bağışıklık kazanmanın bir başka yolu, “hak ve hürriyetler aşısı” yaptırmaktır. Yani, evrensel insani hak ve hürriyetleri yasal güvenceler altın alıp, onları ihlal edenlere caydırıcı müeyideler getirmektir.

Aslında “güç insanı bozar” sözünden kastedilen, semavi ve beşeri kanunlarla sınırlandırılmamış güçtür. Diyebiliriz ki, “mutlak (sınırlandırılmamış) güç elde eden her insan mutlaka bozulur.” Çünkü, kontrol edilmemiş güç “darbe virüsü”nü aktif hale getirir. Uygar tomplumlar “demokrasi aşısı”yla, demokratik hukuk sistemi kurup, herkesin hak ve sorumluluklarını kanunlarla belirleyip, gücü elinde bulunduranların gücünü en nihai de halka hesap verecek şekilde kullanmasını temin eder. Hiçbir kimse ve kurum, sorumluluk halkasının dışında değildir. Örneğin, sivil ve askeri bürokratlar, kanunlar dahilinde millete hizmet ederken, siyasi iktidara hesap vermekle yükümlüdür. Siyasi iktidar da halka hesap verir. Özellikle devlet gücünü elinde bulunduranları kontrol edecek bir mekanizma olmadığında çok büyük zulümler ortaya çıkabiliyor. Diktatörlükle idare edilen toplumlardaki işkence, zulüm ve katliamlar bunun en bariz örneğidir. Aynı şekilde, güçlü ülkeleri kontrol edecek başka ülkeler olmadığında ülkeler arasında büyük zulümler meydana gelebiliyor. Sovyet blokunun yıkılmasından sonra rakipsiz kalarak dünyanın tek hiper gücü haline gelen ABD, içerde kurduğu demokratik sistemin sağladığı kontrol sayesinde vatandaşlarının hak ve özgürlüklerini teminat altına alırken, dışarda kontrolsüz kalan “darbe virüsü”nün tesiriyle birçok ülkeye zulüm yapıyor.

“Demokrasi aşısı”nı yıllardır uygulayarak demokratik sistemi benimseyen uygar toplumlar, birbirinden bağımsız çalışan yasama, yürütme ve yargı sistemi dahilinde elinde güç bulunduran bütün kişi ve kurumları, keyfi davranıp, zorbalık yapmaktan alıkoymuşlar. Demokratik sistemi işleterek, “darbe virüsü”nü kontrol altına almışlar. Türkiye gibi ülkelerde darbelerin halen konuşuluyor olması, elinde güç bulunduran bazı kişi ve kurumların demokratik kontrol sisteminin üzerinde bir konuma sahip olmasından kaynaklanıyor.

Kısacası, Türkiye'de yaşanan bilumum darbelerden kurtulmanın yegane yolu, onlara kaynaklık eden “darbe virüsü”nü anlamak, çoğalmasına mani olmak ve insanları sözkonusu virüse karşı aşılatmakla mümkün olur. Cehalete karşı “eğitim aşısı”, zulümlere karşı “adalet aşısı”, haksızlıklara karşı “hak ve hürriyetler aşısı”, tahakkümlere karşı “demokrasi aşısı” yaptırmakla çağdaş medeniyet seviyesine ulaşılır. Umarız, “hukuk darbesi”, bütün darbelerin asıl kaynağını anlayıp, onları kökten kurutacak köklü reformların bir an önce yapılmasına vesile olur.

* Doç. Dr. Florida Üniversitesi