Değişen Dünya dönüşen Türkiye

Öncelikle geçtiğimiz hafta İstanbul'da konuşan IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn'a kulak verelim: Büyük ilgi gören konuşmasında Strauss-Kahn, 2010'da işsizliğin çok sayıda ülkede artacağını, küresel krizden sonra 90 milyon insanın ağır yoksullukla karşı karşıya kalacağını ve düşük gelirli ülkelerde toplumsal huzursuzluklar hatta savaş bile görülebileceğini söyledi. Ayrıca kriz sonrası söz konusu olan şeyin sadece işsizliğin artması, insanların satınalma gücünün azalması olmadığını belirtti.

Strauss-Kahn, küresel ekonominin 'son derece nazik' durumda olmaya devam ettiğini vurgulayarak, politika yapıcıların krizden çıkış stratejileri hazırlaması ve uygulaması gerektiğini de söyledi. Kahn'ın sıraladığı öneriler içerisinde en önemlilerden biri de G20 dışında kalan milyarlarca insanın sesinin duyulması için işbirliklerine ihtiyacın olduğu konusuydu. IMF Başkanı'nın G20 içinde, Brezilya, Rusya, Çin, Hindistan ile birlikte Türkiye'nin de 'çekirdek ülke' olarak dünya ekonomisinde daha aktif olacağını ifade etmesi de oldukça manidardı.

Strauss-Kahn'ın konuşmasını Türkiye gerçekleri açısından değerlendirirsek ilk olarak değişen dünya düzeni içerisinde Türkiye'nin konumunun dönüşmeye başladığı ve dönüşümün Türkiye'yi dünya ölçeğinde merkezde yer alan bir ülke konumuna getirdiği fikrine varırız. Ülke insanının içinden hep geçen, hükümetlerin hep hayalini kurduğu küresel bir aktör olarak Türkiye düşüncesinin IMF Başkanı Kahn tarafından dillendirilmesi bunun mümkün olabileceği hatta olmaya başladığı kanısı uyandırdı. Ancak 'dönüşen Türkiye'de birtakım tarihi ve toplumsal 'iç' ve 'dış' sorunların bazı tıkanıklıklara mahal verdiği hala önümüzde duran bir gerçek. Öte yandan içinde bulunduğumuz dönemde bu 'masif'lerin üstesinden gelinmeye başlandığını da ifade etmek gerek.

Cumhuriyet tarihi boyunca atılan en köklü adımlardan olarak iç ve dış politikada son dönemdeki gelişmeler, dünya kaçınılmaz bir biçimde kötüye giderken Türkiye'nin bu gidişata dâhil olmamasına ve daha da iyiye doğru harekete geçmesine yönelik çıkarımlar sağlayacaktır. Türkiye bir yandan, öncelikli olarak iç barışını kazanmaya ve enerjisini gelişmeye harcamaya çabalarken, diğer yandan dışarıda da güç kazanmaya ve konumunu güçlendirmeye gayret etmektedir. Son olarak IMF Başkanı'nın konuşmasında da gördüğümüz gibi bunda başarılı da olmaktadır. Türkiye, geçmiş dönemlerden kalan sorunları bir bir hallediyor. İçeride tüm süreçlere toplumsal katmanların tamamını dâhil etmeye çalışıyor, dışarıda da çıkarlarından ve ilkelerinden ödün vermeden hedeflerine ulaşmada engelleri de hızla aşıyor.

Türkiye'nin son dönemlerdeki içeride atmaya başladığı en önemli adım, demokratik açılım ya da Kürt açılımıyken, dışarıda attığı en önemli adım ise bölgesinde hâkim güç olma politikasının bir parçası olarak Ermenistan ile yapılan ilişkileri normalleştirme ve geliştirme protokolleridir. Demokratik açılım, ekonomik, toplumsal, kurumsal, hukuksal ve yapısal boyutları olan esasen de ülkenin iç dengesini sağlamaya yönelik bugüne kadar kaçırılan fırsatları ve yaşanan acıları bir daha yaşamamak için atılacak adımların tasarlanma gayretinden başka bir şey değil. Türkiye, bu açılımla birlikte içerideki bir yükünden kurtulacak ve toplumsal barış neticesinde elde ettiği enerjisini gelişmeye, kalkınmaya harcayacaktır. Sınıfsız, kaynaşmış bir kütle olmak gelişmiş, kalkınmış bir ülke olmaya giden bir yoldur.

Ermenistan açılımı, hem Davutoğlu'nun komşularıyla 'sıfır sorun' hem de tarihi sorunların ülke ilişkilerine yönelik olumsuz etkilerini silme amacına yönelik atılan bir adım olarak, Türkiye'nin dışarıda hem itibarını artıracak hem de komşu bir ülke ile daha faydalı işbirliklerine imkân verecektir. Ayrıca bölgesel güç olma yolunda ilerleyen Türkiye'nin dış politikasında da hareketlilik sağlayacak bir fırsat getirecektir.

Türkiye'nin dış politikadaki bu Ermenistan'la ilişkileri geliştirme adımı bölgesel olarak atılan adımların bir parçasıdır. Türkiye, özellikle de Ortadoğu'da yükselen ve Arap dünyasıyla ilişkilerini ilerleten bir bölgesel politikayı uyguluyor. Irak ve Suriye'yle kurulan stratejik işbirliği konseyleri, Suriye ile vizenin kaldırılması Türk-Arap ilişkilerinin güçlendirilmesi yolunda çok önemli ve gelecek açısından oldukça umut verici göstergeler. Bunların Türkiye'ye kazandırdıklarına örnek olarak ise manevi anlamda Arapların hayranlığını ve beğenisi kazanma; maddi anlamda ise Arap ülkeleriyle ticaretinde büyüme, Arap turist sayısında patlama verilebilir. Arapların hep beklediği mazlumların yanında duran lider profili de Recep Tayip Erdoğan profilinde canlanmaktadır. Osmanlılık bilincinin ileriye ket vurması da bu resimde önemli bir parçaya sahiptir.

Öte yandan IMF Başkanı dünyada yoksul kesim için yapılacakları söylediğinde onların seslerinin duyulması için işbirliklerinden bahsetmişti. Türkiye son dönemlerde baskı altındaki haklara sahip çıkma, destek olma ve onlara saygınlık kazandırma amacına yönelik hiçbir çıkarı olmadığı halde samimi bir şekilde çaba sarf eden tek ülke. Bu konumuyla da Türkiye, gittikçe eşitsizleşen ve güçlülerin güçsüzler üzerinden güçlülüğünü kazandığı dünyada adalet için taraf olan bir ülke. Kuşkusuz bunun da önemli oranda dış arenada, ayrıca ülke içinde çıkarımları olacaktır.

Avrupa Birliği sürecinin devam etmesi Türkiye'nin dönüşümünde kilit bir rol üstlenmektedir. Dış politikaya Ortadoğu'da daha yoğunlaşmış görünse de Türkiye'nin esas hedefi Avrupa Birliği sürecidir. Ayrıca AB süreci sadece dış politika açısından değerlendirilebilecek bir hedef değildir. İç politikada da AB'nin yol göstericiliği temel referans olmalıdır. Son dönemde buna örnek teşkil edecek gelişmeler sessiz olsa atılmaktadır. Örneğin tehlikeli madde taşımacılığında ADR'ye (Tehlikeli Maddelerin Karayolunda Uluslararası Taşınması ile ilgili Avrupa Anlaşması) taraf olunmada son aşamalar gelindi. Egemen Bağış'ın Yeni Şafak'a verdiği mülakatta belirttiği üzere (Yeni Şafak, 09.10.2009) 12. fasıl olarak enerji faslı yakında açılacak ve AB Türkiye'nin ortaklığına ilişkin ortaya attığı imtiyazlı ortaklıktan vazgeçmek üzere. Bu da Türkiye'nin bu süreçte hem cesaretini hem de toplumsal tabanda desteği ve ilgiyi artıracaktır. Tüm bunlar ilişkilerin ivme kazanıp ilerisi için umutlu olmamızda yeterli argümanları sunmaktadır.

Kısacası Türkiye, değişen ve gün geçtikçe daha vahim bir hale bürünen dünya realitesinde, son dönemde hem iç hem de dış gelişmelerin etkisiyle iyi bir konuma gelmeye başladı. Savaşı arayan ve bu yüzden barıştan gittikçe uzaklaşan dünyada, Atatürk'ün yıllar önce belirttiği “Yurtta sulh cihanda sulh” ilkesini gerçek kılmak için ciddi adımlar atmaktadır. Şimdiye kadar içeride sırtını sağlama alamadığı için dışarıda önünü göremeyen Türkiye, tarihsel yanılgıların yanı sıra hesaplaşma ve yüzleşememe durumları nedeniyle çözemediği sorunları için köklü ve samimi adımlar atmaya başladı. Kuşkusuz bunların, kısa vadede değil orta ve uzun vadede somut çıktıları olacaktır. Ayrıca kısa sürede bunların meyvelerinin toplanmaya başlanması gelecek için umut verici olmamızı sağlayan durumlardır.