Birgül Hanım hangi "ulus"tan sözediyor?

Birgül Ayman Güler"in "Türk ulusuyla, Kürt milliyeti eşit olamaz" çıkışı, günlerdir tartışılıyor. Belli ki daha da tartışılacak, çünkü yaralara değdi, çünkü elimize yüzyıllık baskılama ile yüzyıllık mukavemetin, tek cümlelik, kısacık özetini verdi.

Zira o ifade; kurucu rejimin ulus algısını ortaya koyan "ne mutlu türküm diyene" söylemini güncelledi, o ifade dini ögelerden arındırılmış "millet-i hakime" vurgusuyla laik bir "üst kimlik kurma" gayretini bir kez daha ortaya serdi; o ifade Kürtlere verilen hakları "fazla" bulan ve eleştirilerini "Türküm demek kabahat oldu" savı üzerinden yapmaya başlayanların sitemini birleştirdi. O ifade, tüm etnisite ve inanma biçimlerini Türk üst kimliği altında eritme politikalarını, bir kez daha Türkiye"ye hatırlattı.

Birgül Ayman Güler"in üstüne bu denli gidilmesinin sebebi de; bu toplumun, Güler"in o cümleyi kurarak temsiliyet makamına oturduğu "eski söylem ve eylemlerden" bıkkınlık düzeyinin ikrah noktasına varmış olmasıydı. Çünkü Güler"in hatırlattığı şey, kollektif bellekteki geçmiş zaman acılarıydı.

Güler"in Türk üst kimliğini "ulus"la açıklamasının, Kürt kimliğini de "milliyet" olarak tanımlamasının sebebi de ortada: Ulus kavramı, TC özelinde konuşursak, rejimin öngördüğü üzere, laik ve seküler temalar içerir. Millet olmak ise ancak maneviyatla mümkündür, (Mümtazer Türköne ve Hayrettin Karaman"ın da geçtiğimiz günlerde yazdığı gibi) Osmanlı"da bu maneviyatın kaynağı İslam dininden temin edilmiştir. Zaten İslam kaynakları "millet"i "toplumun inancı", "ümmet"i ise, "bir peygambere ya da kitaba bağlı olan müntesipler bütünü" olarak tarif eder. Dolayısıyla Birgül Ayman Güler"in o cümlesinin sadece Türklük ve Kürtlükle değil, Cumhuriyet rejiminin din algısıyla da yakın ilgisi var.

Millet"in İslam kaynaklarındaki anlamı böyle; ancak Batılı modern kaynaklarda millet "ortak bir kültüre ve tarihe sahip olan topluluk" olarak tanımlanıyor. Ulus ise kabaca, "sınırları belirli bir toprak parçasında, bir devlet yönetimi altında yaşayan topluluk" olarak tarif ediliyor. Milliyetçilik ise, "ister "hayal edilmiş" olsun (Anderson), ister "icat edilmiş" olsun (Kedourie), milli kimliği yaratan unsurlar bütünü olarak tarif ediliyor.

Millet, milli kimlik ve milliyetçilik konusunda sayfalarca yazı yazılabilir. Ancak, Birgül Ayman Güler"in sözleri, bence asıl olarak ulus kavramını tartışmamızı gerektiriyor. Bir ulusun sözkonusu olabilmesi için iki şart var; birincisi, iki insan ancak aynı kültürü paylaşıyorlarsa aynı ulustan sayılabilirler. İkincisi, iki insan ancak birbirlerini aynı ulusun üyesi olarak kabul ediyorlarsa aynı ulusa mensup olabilirler.

Yani, belli bir ülkede yaşayan ya da aynı dili konuşan bir grup insan, ancak aynı gruba mensup olmalarından dolayı birbirlerine karşı bazı ortak hak ve görevleri olduğunu kesinlikle kabul ettikleri takdirde bir ulus olabilirler. Onları ulus yapan, birbirlerini aynı grubun üyeleri olarak kabul etmiş olmalarıdır, yoksa kendilerini grubun dışında kalanlardan ayıran bazı ortak özellikler değil (Gellner, 2008, s.78).

Anlayacağınız, "ulus" olabilmek için kültür birliği kadar, irade ve rıza da gerekiyor. Tüm farklılıkları "Türk" potasında eritmek kaydıyla bir "ulus" kurma planının Türk Devleti"ni ne derece totaliter ve baskıcı bir yapı haline getirdiği ve bunun sonuçları ortada… Sonuçlardan sadece birisi, Kürt meselesi adındaki devasa sorundu.

Bugün de, Türklüğü bir üst kimlik olarak sunan "Ulus" modeli; "Ulus" olmaya değil, ayrışmaya hizmet eder. Tam da İmralı görüşmeleri, açılımın ivmelenmesi gibi konular gündemdeyken; rejimin bir ırkın üstünlüğünü öne süren bakış açısını yeniden hatırlatmak da, hayra yorulmaz.

Kılıçdaroğlu "eveleme-geveleme" yapmak yerine, İmralı sürecinin hassasiyetini dikkate alıp sözkonusu vekile kamuoyunun beklentisini karşılayacak netlikte bir tavır

koysaydı, sözkonusu duruma "bir CHPli vekilin gündüz düşleri" deyip geçebilirdik, ama şu halde diyemiyoruz, "Neden şimdi kuruluyor bu cümleler, ikinci bir Habur"un yolu mu

yapılıyor" diyoruz. Haksız mıyız?