Kabine revizyonunu nasıl okumalıyız?

AK Parti uzun zamandır beklenen Bakanlar Kurulu değişikliğini nihayet yaptı. 26 bakandan 10'nu yerini koruyabildi. Kabine değişikliği değil, adeta yeni bir Hükümet kuruldu. Kabinede 8 üye dışarıda kalırken, 9 yeni isim geldi. Değişimin boyutlarına baktığımızda Erdoğan'ın sandıktan çıkan 'yenilik' mesajını aldığını ve 2011 için şimdiden hazırlık yapmaya başladığını görüyoruz. Bu ölçekte bir değişiklik Hükümet için beyaz bir sayfa, toplum için yeni bir umut ve Erdoğan için yeni bir kredi demek.

22 Temmuz 2007 seçimleri sonrasında oluşturulan 60. Hükümet bir anlamda 3 Kasım 2002 inisiyatifinin devamı niteliğindeydi. 29 Mart'tan bu yana beklenen kabine değişikliği nedeniyle bürokrasinin durduğu ve işlerin ötelendiği düşünüldüğünde her değişiklik gibi bu yenilenme de taze bir başlangıç anlamına geliyor.

Kabine değişikliği bir bütün olarak mütalaa edildiğinde bir yenilenmeden daha çok neredeyse yeni bir hükümet değişikliği mahiyetinde olduğu görülüyor. Bu değişikliğin, siyaset değişikliğiyle pekiştirilmesi ve Hükümetin yeni bir yol haritası oluşturması gerekiyor. AK Parti'nin bu kapsamda büyük bir değişiklik yapması gittikçe zorlaşıyor ve zaman hızla daralıyor.

Genel seçimlerden 20 ay sonra yapılan yerel seçimlerde oyunu 8 puan düşürerek çıkan AK Parti ciddi bir iktidar yorgunluğu yaşıyor. Aday tespitinde yapılan hatalar, seçim stratejisini tayin etmede içine düşülen yanlışlar ve seçmenle parti arasına giren soğukluk ciddi bir yeniden yapılandırma ihtiyacını doğurmuş durumda. Kabine değişikliğinin bu ihtiyacı ne ölçüde karşılayıp karşılamayacağını önümüzdeki günlerde göreceğiz. Ancak unutmamak gerekiyor ki AK Parti'nin süresi azalıyor ve tehlike çanlarının sesi artık daha yakından uyuluyor.

Yerel seçimlerde halk Erdoğan'a siyasetini ve kadrolarını değiştir dedi. Erdoğan, işe kabine değişikliğiyle başladı. Kabine değişikliği bir miktar zaman kazandıracak olmakla birlikte esasın gözden kaçırılmaması gerekiyor. AK Partinin kabine değişikliğinin ötesine geçip daha kapsamlı bir reform gündemi oluşturması icap ediyor. Bu manada seçim sonuçlarının iyi analiz edilmesi ve mesajın doğru okunması gerekiyor. Erdoğan'ın bu seçimlere damgasını vuran 'yaşam tarzı ve kimlik siyaseti' konusunda acil adımlar atması gerekiyor. Hemen belirtelim ki yeni kabine bu endişelere cevap vermekten uzak görünüyor.

AK Parti'nin, DP'nin kalesi olan, 1960'lı yıllarda AP, 1980'li yıllarda Anavatanlı Başkanlar tarafında yönetilen İzmir'den neden bu kadar düşük oy aldığının cevabını bulması ve buna uygun bir hareket planı oluşturması icap ediyor. Aynı şekilde Diyarbakır'da temsil gücünü neden bu kadar yitirdiğinin cevabını bulup, yeni dönemde buna uygun bir siyaset değişikliği yapması gerekiyor. Kabine revizyonunun bu haliyle yukarıda bahsettiğimiz türden siyaset değişikliğine de işaret etmiyor.

Bunun yanında ekonomik kriz, Kürt meselesi, AB, demokratikleşme, yeni anayasa gibi temel meseleler karşısında Erdoğan'ın artık ne yapacağına karar vermesi gerekiyor. Temsil gücü yüksek, inisiyatif alabilen ve sorun çözme yeteneğine sahip bir ekiple Erdoğan'ın bu meseleleri çözmesi her geçen gün elzem hale geliyor. Erdoğan'ın yeni ajandasında iç siyasetteki hassasiyetler kadar dış politikadaki konjonktür de önem arz ediyor. Küresel dünyayla her geçen gün daha fazla entegre olan Türkiye'nin çözümlerinin de küresel ölçekli olması gerekiyor.

Kürt meselesinin tüm zamanlarda Hükümetlerin kaderini tayin eden bir mesele olduğu göz önüne alındığında bu meselede atılacak veya atılmayacak adımlar hükümetin geleceğini doğrudan etkileyecektir. Son seçimlerde bırakın Doğu ve Güneydoğu'yu Batı'da yaşayan Kürtlerden dahi yeterince destek alamayan AK Parti, varlık sebebini oluşturan toplumsal koalisyonun kimyasını bozdukça temsil gücünü de kaybedecek.

Yeni dönemde bu meselelerde atılacak adımlar Hükümetin ve Erdoğan'ın geleceğini tayin edecek. Erdoğan, mevcudu muhafaza etmek ister ve statükoya teslim olursa kendisine beslenen ümitleri boşa çıkarmış olacak. Yok eğer topyekun bir yeniden yapılanma ihtiyacını görür ve gerekli adımları cesaretle atarsa liderliğini yeniden perçinlemiş olacak.

Bakanlar kurulu değişikliği bir bütün olarak ele alındığında partinin görece daha muhafazakâr bir tabana yaslandığı tespit ediliyor. Bu iyi midir, kötü müdür? Bunu zaman içinde göreceğiz. Merkez sağ'ın DP'den bu yana bir koalisyonlar ittifakı olduğu göz önüne alındığında AK Parti'nin bu koalisyonu dikkate almaması yeni bir sürecin başladığını gösteriyor. Yerel seçimlerde bu türden koalisyonları yapmamanın neticeleri henüz taze iken genel siyasette de bu yanlışlarda ısrar etmenin sonuçları yakında ortaya çıkacak.

Tüm Türkiye'den oy alabilen bir partinin tabanının sadece muhafazakârlar ve dindarlar olduğunu söylemek oldukça zor. Erdoğan değişimci ve yenilikçi karakteriyle geniş toplum kesimlerinin umut beslediği bir lider. Son seçimlerde her ne kadar bu sihir bozulmaya başlasa da halkın Erdoğan'a desteği devam ediyor. Ancak bu muhabbetin ve desteğinin ilânihaye devam edeceğinin garantisi yok. Buna sebep Erdoğan'ın, ülkenin yapısal sorunlarına kapsamlı çözümler getirmesi ve 2023 hedefi doğrultusunda yen bir siyaset mutabakatı oluşturması gerekiyor.

DP, AP ve Anavatan Partisi ilk yıllarında "liberal-muhafazakâr-İslamcı-milliyetçi" bir sentez iken bu özelliklerini kaybetmelerine bağlı olarak temsil güçlerini de kaybettiler. Bu ittifakta meydana gelen çatlamalar doğrudan ülke siyasetini etkiledi. DP'nin yaşadığı ayrışma hızla otoriterleşmesi sonucunu doğurdu. AP'nin yaşadığı kırılma MSP ve MHP'nin ortaya çıkmasına neden oldu. Anavatan Parti'sinin dört eğilimden uzaklaşması ise Özal döneminin sonunu getirdi.

AK Parti'nin farklı bir dönemde geldiğini ve farklı bir sosyolojiye yaslandığını görmekle birlikte, bırakın 3 Kasım 2002'de verilen emanet oyları, 22 Temmuz 2007'de verilen desteğin ne manaya geldiği iyi etüt edilmelidir. Resim doğru okunmazsa atılacak yeni adımlarda akim kalacaktır. AK Parti, sosyolojik olarak muhafazakâr bir nüve taşıdığı kadar liberal ve yenilikçi bir nüve de taşıyor.

Tüm bunlarla birlikte bir usul probleminden de bahsetmemiz lazım. Basına yansıdığı kadarıyla kabine revizyonun, partinin karar alma süreçlerinde tam olarak tartışılmadan ve ilgili kişilerin o Bakanlıkla ilgili düşünceleri ve projeleri dinlenmeden uygulanan 'tayin sisteminin' yerel seçimlerdekine benzer bir yanlışı içinde barındırdığını söylemeliyiz.

Yeni kabinenin başarısı ve AK Parti'nin geleceği, öncelikle gittikçe derinleşen ve daha fazla yakıcı hale gelen ekonomik krizin çözümüne; ülkenin demokratikleşmesini ve normalleşmesini de içine alan yeni bir anayasa yapılmasına ve Kürt meselesinde yürüteceği siyasete ve son olarak tüm bu süreçleri de içine alan ve fakat çok bilinmeyenli bileşenler üzerine oturan dış politikada atacağı adımlara bağlı.

* Doç. Dr.; Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi