Kürt meselesini yeniden tartışmak

"İnsanlar hangi dünyaya kulak kesilmişse, diğerine sağır.” İsmet Özel"

Geçen hafta sonu gerçekleşen Abant Platformu'nda Kürt meselesi tartışıldı. Toplantının tam adı "Kürt Sorunu: Barışı ve Geleceği Birlikte Aramak" idi. Platformun toplanma zamanı Ergenekon soruşturmasının en heyecanlı dönemine denk gelmesine rağmen ilgi oldukça yüksekti. DTP'lilerin çağrılmış olmalarına rağmen toplantıya katılmamaları ise ilginçti. Bu boykotta meselenin kendi tekellerinden çıkmasından duydukları endişe olabilir mi acaba.

Aslında bu toplantının daha önce Diyarbakır'da yapılması planlanmıştı ancak birtakım nedenlerden dolayı toplantının yeri ve zamanı değiştirildi. Keşke toplantı Diyarbakır'da yapılsaydı. Kürt meselesi etrafındaki sis bulutlarının dağılması ve meselenin bir "kavram setiyle" ele alınması gerekiyor. Bunun yanında meselenin bir etnik bir mesele olduğu kadar demokratikleşme ve insan hakları sorunu bağlamında müzakere edilmesi ve bu noktada bir çözüm dilinin oluşması icap ediyor. Meselenin çözümü noktasında bir fikri takip çerçevesinde daha fazla konuşulması ve yeni bir kamuoyunun oluşturulması gerekmektedir.

Abant Platformu her şeyden önce tartışmacılara böyle bir zemin sağlaması bakımından daha bir anlamlı ve önemliydi. Platform keşke bu meseleyi 1990'lı yılların başında ele alsa ve bu meselede bir konuşma ortamı yaratabilseydi. Daha önce özellikle 1990'lı yılların başında farklı kesimler tarafından birçok defa konu tartışılmasına ve konuşulmasına rağmen mesele, ilk defa bu kapsam ve içerikte ele alındı. Toplantı sonunda bir nihai değerlendirme ortaya konuldu. Son dönemde konuyla ilgili SORAR tarafından üst üste yapılan toplantılarla mesele sıcak tutulmaya çalışıldıysa da bu toplantıların kamuoyuna kapalı ve dar kapsamlı olması, bir zaman tahdidi ile yapılıyor olması gündeme gelmesine mani oldu.

Kürt meselesi Türkiye'nin en önemli meselelerinin başında geliyor. Yakın dönem Türkiye tarihine damgasını vuran ve maddi-manevi büyük bedel ödediğimiz bu mesele bırakın bir hal yoluna girmeyi henüz bir ortak dil dahi oluşturamadığımız meselelerden biri. Meselenin sürekli biçimde askere havale edilmesi siyasetçilerin kolayına geliyor. Türk siyaseti gündelik düşünmekten dolayı ülkenin yapısal sorunlarını çözme noktasında patinaj yapıyor ve zaman kaybediyor.

PKK'nın başlattığı süreçte gelinen nihai nokta düne göre çok daha fazla tehlike arz ediyor ve meselenin çözümünü elzem kılıyor. Türkiye, sosyolojik olarak on yıl öncesine nazaran daha fazla SOS veriyor. Ülkenin batısı ile doğusu arasında ciddi algılama farkları oluşmuş durumda. Eğer bu toplumsal psikoloji iyi yönetilemezse mesele çok farklı yönlere gidebilir. Geçen onca zaman rağmen maalesef meselenin normalleşmesi sağlanamadı ve meseleyle ilgili "efsanelerden" kurtulunamadı. Abant Platformu'nda da bir kez daha bunu gördük. Artık Kürtlerin ve özellikle Kürt aydınlarının bu dertlenme edebiyatından bir adım ileriye geçip çözüm konusunda daha somut şeyler söylemeleri gerekiyor.

Yıllardır konuşulmasına ve tartışılmasına rağmen en son başörtüsü sorununda olduğu üzere Kürt meselesinin çözümünde de "tutarlı, realize edilebilir ve ikna edici" bir çözüm paketinin hiç kimsenin elinde olmadığı görülüyor. Mesele konuşuluyor, ne kadar önemli olduğundan dem vuruluyor, birçok anekdot anlatılıp konunun ehemmiyetinden bahsediliyor ancak çözümün nasıl olacağı konusunda pek yaratıcı fikirler ortaya çıkmıyor. Bu noktada ivedi olarak ortak akıl çerçevesinde bir çözüm paketinin oluşturulması gerekiyor.

Platformun ilk gününe nazaran ikinci gün daha somut konuşmalar yapıldı. Çözüm konusunda daha çok fikir teatisinde bulunuldu. Kürt meselesinin her şeyden evvel bir Türkiye meselesi olduğu ve ülkenin diğer meselelerinden ayrı düşünülemeyeceği tezi üzerinde duruldu.

Bu meselenin Türkiye'nin demokratikleşme meselesinden ayrı tutulamayacağı; toplumsal, siyasal, antropolojik yönü olduğu kadar meselenin psikolojik boyutunun da ihmal edilmemesi gerektiğine dikkat çekildi.

Mevcut lite-ratüre, mesele hakkında söylenenlere ve Abant'ta tartışılanlara bakıldığında Kürt meselesinin her şeyden önce bir "psikoloji meselesi" olduğu açık seçik görülüyor. Kürtler öncelikle varlıklarının kabul edilmesini ve buna saygı duyulmasını istiyor. Bu cümle meselenin psikolojik eşiğini oluşturuyor ve bundan sonrasının daha kolay olacağı görülüyor.

Kürt meselesi gibi önemli ve hassas bir konu üzerinde konuşurken dikkatli olmak gerekiyor. Genel olarak toplantıya yapıcı ve serinkanlı bir hava hâkim olurken bu toplantıların düzenli olarak yapılması konusunda salonda geniş bir uzlaşma sağlandı. DTP'lilerin toplantıya katılmamış olması ciddi bir eksiklik oluştururken ileriki toplantılarda muhakkak bunun telafi edilmesi gerekiyor.

Nihai değerlendirme metninde platformun amacı, "Bir çözüm programı etrafında tarafları mutabakata ikna etmekten ziyade, diyalogsuzluğu sona erdirmek için sağlıklı ve dinamik iletişim kanalları açmaktır. Temel prensip olarak, açık bir şiddet çağrısı içermedikçe her fikrin serbestçe ifade edilebilmesini ve tartışılmasını savunuyor; farklı düşünen bütün kişi ve grupların fikirlerini beyan etme hakkına herkesten saygı bekliyoruz" şeklinde ifade edilirken bu sözler gerçekten altı çizilmesi gereken cümlelerdi. Bununla birlikte nihai metinde yer alan "Kürtlere ve diğer unsurlara yönelik asimilasyon politikalarını reddediyoruz" gibi sert bir ifadenin aslında salondaki genel havayı pek yansıtmadığını ve son anda metne eklendiğini belirtmek gerekiyor. Bu kabil sert ve "doktriner ifadelerin" çözüme istenilen düzeyde katkı sağlamayacağını yeri gelmişken ifade etmek lazım.

Nihai metinde bir "çözüm dilinin" oluşturulması ve bunun kurumsallaştırılmasına vurgu yapılmış olması önemli bir husus. Bunun yanında metnin son cümlesi olarak yer alan "Barışı ve geleceği hedefleyen çözüm arayışımız yüzyıllardır ortaya konulan bütünlük içinde birlikte yaşama iradesinden güç almaktadır" ifadesi aslında tüm olayı özetliyor. Yüzyıllardır birlikte yaşama pratiğinden beslenen çözüm fikri aslında çok uzağımızda değil.

Son tahlilde platform, çözüm için elverişli bir iklim, dil ve zemin oluşması bakımından önemli bir işlev gördü. Ancak unutmamak gerekiyor ki bu meselenin çözümü için en başta "siyasi irade ve kararlılık" gerekiyor.