Medyada terör propagandası var mı?

Türkiye'nin en önemli sorunu olan terör konusunun medyada veriliş biçimi uzun süredir tartışılmaktadır. Genellikle siyasiler medyayı bu konuda eleştirir, medya mensupları da buna itiraz ederler. Medyanın terörü veriş biçimi, aslında sadece ülkemizin değil, dünyanın da ilgilendiği önemli sorunlardan biridir. Bu yazıda terörün medya ile ilişkisi kısaca ele alınmıştır.

Türkiye, jeopolitik konumu nedeniyle tarih boyunca olduğu gibi cumhuriyetten bu yana da terör tehdidiyle karşı karşıya bulunduğundan dolayı, son olarak 12. 04. 1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununu (TMK) çıkarmıştır.

3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 1. Maddesi'ne göre terör şöyle tanımlanmıştır;

"Terör, baskı, cebir ve şiddet, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit yöntemlerinden biri ile Anayasa'da belirtilen cumhuriyetin niteliklerini, siyasi, hukuki sosyal, laik ekonomik düzeni değiştirmek, devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devleti'nin varlığını tehlikeye düşürmek, devletin otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, devletin iç ve dış güvenliğini, kamu düzenini veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek her tür eylemlerdir”.

Bu madde terörü ve TMK kapsamındaki suçlara terör vasfını veren unsurları açıklamaktadır; yoksa bu bir suç tanımı değildir. TMK'ya göre terör suçları mutlak terör suçları (TCK 125, 131, 146-149, 156, 168, 171-172), terör amacıyla işlenen suçlar ve teröre destek olma suçları diye 3 e ayrılır. Terör suçlarının tamamında TMK'nın 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı yasa ile değiştirilmesine kadar 647/4 uygulanamadı ama bu değişiklikle birlikte, sadece propaganda suçunda 647/4 (tecil ve tedbire çevirme) mümkün hale getirildi. TMK kapsamında af yasağı vardır (1982/14). Bu kapsama giren suçlarda gözaltı süresi (TMK. md 11, OHAL Kn Md. 26, CMUK. Md. 128) birkaç kez değiştirilmiştir.

Terör, amacını gerçekleştirmek için ulusal ve uluslar arası medyayı kullanmak ister. Aslında terör bir propaganda yöntemidir; demokratik yöntemle amacına ulaşamayanların kendi güçlerini kanıtlamak için kullandıkları bir reklam biçimidir. Bir kez yapılan eylem, defalarca ekranda gösterilir ve böylece binlerce eylem yapılmış gibi olur. Terörizmin amacı, hedef unsuru zayıflatmak, çürütmek ve moralini bozmaktır. Buna karşın kendisine inananların moralini yükseltmek, amaca yaklaştıkları intibaını vermek, toplumdaki desteğini artırmaktır. Bunu yapmak için teröristler, en medyatik eylem biçimini seçerler. Kanlı eylemin zamanı, mekânı, usulü ve şekli açısından en medyatik eylem biçimi hangisi ise teröristler, onu yapmak isterler. Bu kanlı eylemin duyulması, medyada yer alması, teröristlerin yaptığı eylemin kendisinden çok daha önemlidir. Şayet yapılan kanlı eylem medyada yer almamışsa, terörist açısından bu eylem boşuna yapılmış sayılır. Terörist kanlı eylemi yaptıktan sonra ekran karşısına geçer ve o eylem medyada ne kadar yer almışsa, hedefine o kadar yaklaştığını düşünür.

Uluslararası medya kuruluşlarının terörle ilgili haber ve programları özenle yayımladıkları, azami dikkati gösterdikleri bilinmektedir. 11 Eylül 2001 sonrasında Amerikan medyasının, Metro saldırısı sonrası İngiliz medyasının ceset görüntülerini yayımlamadığı ve kanlı görüntülere yer vermediği bilinmektedir.

BBC'nin (British Broadcasting Corporation) terörle ilgili yayın ilkelerine bakıldığında şunlar görülmektedir; Ceset görüntüsünden sakınılmalıdır. Ölü ve yaralıların yakın çekimi yapılmamalıdır. Terör haberleri ancak özenle vermelidir. Medya, terörün propagandasına ve tanıtımına alet olmamalıdır.

1996 yılında PKK'yı terör listesine alan ABD'de, Supreme Court (ABD Yüksek Mahkemesi), verdiği son bir kararda, “terörist organizasyonlara tavsiye ve fikir vermek de maddi desteğe girer ve suçtur”, diyerek PKK terör örgütüne fikir vermenin suç olduğunu kabul etmiştir. California'da bulunan Humanitarian Law Project örgütü, PKK'ya yardım ettiği için mahkemelik olmuştu. Örgütün avukatı Georgetown Üniversitesi'nden Hukuk Profesörü David Cole, “Biz parasal destek vermiyoruz, hukuksal tavsiyelerde bulunuyoruz” şeklinde karara karşı mahkemeye başvurmuşlar ve dava Supreme Court'a gelmişti. Supreme Court, “Kürtlere düşünsel yardım edebilirsiniz ama PKK'ya değil” kararını vermiştir.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından geçen hafta İstanbul'da düzenlenen bu konudaki toplantıda, konu taraflarca ele alınmış, medyanın terör haberlerini daha özenle vermeleri konusu taraflarca tartışılmıştı.

3984 sayılı yasa, terör ve medya konusunda çok önemli yayın ilkeleri içermektedir. Terörle ilgili yayın ilkeleri kısaca şöyle belirtilebilir;

1. “Türkiye Cumhuriyeti Devletinin varlık ve bağımsızlığına, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, … aykırı yayın yapılmaması” (3984/4-a).

2. “Toplumu şiddete, teröre, etnik ayrımcılığa sevk eden veya halkı sınıf, ırk, dil, din, mezhep ve bölge farkı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik eden veya toplumda nefret duyguları oluşturan yayınlara imkân verilmemesi” (3984/4-b).

3. ”Yayınların şiddet kullanımını özendirici veya ırkçı nefret duygularını kışkırtıcı nitelikte olmaması.” (3984/4-v).

4. “Suç örgütlerinin korkutucu ve yıldırıcı özelliklerinin yansıtılmaması” (3984/4-y). Gerekir.

Uygulamaya bakıldığında Türk medyasının bu konuda kimi zaman sınıfta kaldığını söyleyebiliriz. Örneğin Türkiye'nin 3 ilinde yapılan terörist başının yakalanışının yıldönümünü bir televizyon “Türkiye savaş alanı gibi” alt yazısı ile vermişse, bu yurttaşın haber alma özgürlüğü değil, açıkça yasanın 4-y ilkesinin ihlalidir. Çünkü Türkiye'de 81 il bulunmakta ve gösteri sadece 3 ilde yapılmaktadır ve “3 il eşittir Türkiye” denklemi yanlıştır.