Mısır Türkiye'yi örnek alacak mı?

Mısır tarihinde ilk kez demokratik seçimle İhvan-ı Müslimin'in adayı başkanlık seçimlerini resmen kazandı (Kutluyor ve başarı diliyoruz). Arap Baharı ile Türkiye arasında dolaylı bir bağ olduğundan, bu sonuç iki tarafı da ilgilendirmektedir. Türkiye'nin AK Parti ile yakaladığı başarı Arap Baharı'ndan önce Ortadoğu'da değişim taleplerine ilham kaynağı olmuştu. Ekonomik başarısı, gelişen demokrasisi, bağımsız dış politika çabası ve özellikle Arap Dünyası'na açılmasına ciddi ilgi çekmiştir. Arap devrimlerinin başladığı Tunus'ta Raşid el-Gannuşi başından beri Türkiye modelini izleyeceğini söylemişti ve bu konuda ısrar etmektedir. Ancak aynı heyecanı Mübarek'in yıkılmasından sonraki Mısır'da Müslüman Kardeşler göremedik. Seçimden sonra Türkiye deneyimlerinden yararlanacaklar mı ve nasıl yararlanabilir?

Türkiye'nin Arap kamuoyunda ve özellikle Mısır halkı arasındaki popülaritesine dayanarak hem İhvan ve hem de Şefik (bk. 27 Mayıs el-Düstur Gazetesi) kendisini "Mısır'ın Erdoğan'ı" olarak lanse ediyorlardı. Ancak özellikle İhvan'ın hem kurumsal yapısı, hem kafa karışıklığı ve hem de Arap ve İslam Dünyası'nın en köklü hareketlerinden birisi olmasının getirdiği fazla özgüvenden Türk modelini izlemek yerine kendi modellerini geliştirecekleri fikrine yoğunlaşmışlardır. Özellikle Başbakan Erdoğan'ın "Mısır'da laiklikten korkmayın, birey değil, devlet laik olur" sözlerinden sonra Türkiye modelini açıkça sahiplenmekte fazla istekli olmamışlardır. Diğer taraftan, Türkiye ile İhvan'ın ilişkileri genel olarak iyi seyretmiş, üst düzey ziyaretler ve danışmalar olmakla birlikte ilişki ve dayanışma yüzeysel kalmıştır.

Aynı çizgiden gelmelerine rağmen İhvan, El-Nahda kadar stratejik davranamamış ve Türkiye'nin demokratikleşme tecrübesinden yeterince istifade edememiştir. Bu seçimin en kritik sonucu, İhvan'ın üst üste yaptığı stratejik hataları yüzünden Mübarek devrilce gücü sıfırlanmasına rağmen, eski rejimin tekrar nerdeyse halkın oylarının yarısını alacak kadar güçlenmesidir. Eksi elitlerin ekonomik, siyasi ve medya gücü göz önüne alındığında İhvan eski rejimi zayıflatmak yerine, kararsızlık ve taktik hatalar ile yeniden toparlanmasına imkan vermştir. Eski elitlerin en zayıf oldukları nokta kamuoyu desteğidir, onu da kazandıkları zaman yıkılmaları çok daha zor olacaktır. ama en azından bu süreç başlamıştır.

Eski dönemden farklı olarak AK Parti'yi başarıya taşıyan fark, dışlayıcı söylemlerden uzak durarak daha önce ona uzak durmuş ve olumsuz bakmış kesimlere açılabilmesi ve kendine muhalefeti azaltabilmesidir. Bu tecrübe bilindiği halde Mısır'da yararlanılmamıştır. İhvan-ı Müslimin sayısal ve örgütsel gücüne dayanarak diğerlerinin örgütlenmesine ve faaliyetlerine engel olmaya çalışmıştır. Birinci grupta yeni siyasi hayata atılan Tahrir gençlerinin örgütlenme ve birikimlerini sürdürmelerine imkan verilmeden siyasi arena kendi dışında liberal Vefd partisi ile ittifak yaparak seçimlere hakim olmuştur. Yine İhvan'ın başlardaki Cumhurbaşkanı adayı göstermeme kararına uymayan Muhammed Ebulfutuh'u cemaatten dışlamış ve hainlikle suçlamıştır. Halbuki Türkiye'de Abdüllatif Şener'e yapıldığı gibi Ebulfütuh'un demokratik hakkı olarak görülebilirdi (İhvan daha sonra aday göstermeme kararını kendisi bozmuştur). Dışladıkları Ebulfutuh ikinci turda İhvan'ın ordu ile yaşadığı mücadelede yine de İhvan'a destek olmuştur.

Seçimden sonra başa geldikten sonraki dönemde İhvan'ın Türkiye'den yararlanabileceği deneyimler vardır. Bu yönde bir gelişme başlamış görünüyor. Kazandığı resmen ilan edildikten sonra Başkan Mürsi önceki mesajların çok daha ılımlı ve kucaklayıcı bir üslupla Mısır halkına hitap etmiştir. Konuşması Erdoğan'ın 2007 balkon konuşmasına çok benzemektedir. Hâlbuki bu kucaklamayı Mübarek'i düşürmek için işbirliği yaptığı gruplarla devrimden sonra sürdürseydi, yüzde 50 yerine 70-80 oy alarak seçimi riske atmayıp büyük bir stres yaşamamış olurdu. Dostlarını küstürerek ve rakiplerini güçlendirerek geleceğini de riske atmıştır. Belki bundan sonra durumu tersine çevirmeye çalışırlar.

Mürsi ve arkadaşları hükümet politikaları açısından da Türkiye deneyimlerinden yararlanabilirler. Diğer uygulamalar yanında en acil sorun olarak ekonomiyi nasıl canlandıracakları konusunda Türkiye'nin deneyimlerinden yararlanabilir. Bu konuda Türk tecrübesinin üç temel özelliği göze çarpıyor: (a) özel teşebbüsün önünün açılması, (b) küresel ekonomik düzen ile entegrasyon ve yolsuzluğun azaltılması. Mısır'ın en büyük ve acil sorunu yoksulluk ve işsizliktir. Türkiye'de son dönemde devletin ekonomideki rolü azaltılarak, özel sektörün adil bir rekabet ortamında kâr ederek kendi işlerini yürütme ve büyütme çabası göstermesine dayanmaktadır. Özel teşebbüs ve rekabet ekonomide enerjiyi artırarak kalkınma ve istihdam yaratmaktadır.

Diğer bir özellik de Mısır'daki seçimi Mürsi'nin kazanmasından küresel dengelerin ve bölge ülkelerinin ve sermayenin çok mutlu olmayacağıdır. Dolayısıyla, kendi başlarına kaynak toplayıp ekonomik gelişme ve istihdamı sağlamaları mümkün değildir. Bu açıdan Türkiye'nin yaptığı gibi dış ekonomik dünyaya şeffaflık ve hesap verebilirlik konularında güven vererek sermaye çekebilirler. Bu çerçevede yolsuzlukları azaltmak için azami çaba harcaması da gerekecektir. Mısır'ın ekonomiden sağlığa ve oradan belediye hizmetlerine Türkiye'den alacağı çok tecrübe bulunmaktadır. Türkiye zorla abilik yapacak değildir ama istenirse seve seve yardım edebilir. Bölgenin en kalabalık ve stratejik ülkesinde demokratik yönetimin başarısı ve iç huzuru Türkiye'nin de lehinedir.