Özürlü işçi istihdamını arttırmanın önemi

Gelişmiş ülkelerin birçoğunda özürlülerin çalışma hayatı içerisinde yer alması için çeşitli hukuki düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin başında sözleşme serbestîsinin sınırlandırılması gelmektedir. İş sözleşmesi serbestisini sınırlayan ve zorunlu istihdamın uygulamasını gerektiren hususlardan biride özürlü işçi istihdamıdır.

İş mevzuatımıza göre bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerindeki engelleri nedeniyle çalışma gücünün en az yüzde 40'ından yoksun olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenenler özürlü kabul edilmektedir.

Özürlü işçi çalıştırma oranı özel işyerleri için yüzde 3, kamu işyerleri için ise yüzde 4'tür. Özürlü işçi istihdam etme zorunluluğu aynı il sınırları içerisinde 50 ve 50'nin üzerinde (tarım işkolu için 51 ve üzerinde) işçi istihdam eden işverenlere getirilmiş olan bir yükümlülüktür.

15.05.2008 tarihli ve 5763 sayılı Kanun'la yapılan düzenlemeye göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı (asgari ücret) üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı, kontenjan fazlası özürlü çalıştıran, yükümlü olmadıkları halde özürlü çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için prime esas kazanç alt sınırı (asgari ücret) üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin yüzde ellisi hazinece karşılanmaktadır. Örneğin 100 işçi çalıştıran bir işverenin çalıştırması gereken özürlü işçi sayısı 3'tür. Bu işveren 4 özürlü çalıştırdığı zaman 3 özürlünün işveren prim hissesinin tamamı, 1 özürlünün prim hissesinin yüzde 50'si devlet tarafından karşılanmaktadır.

Kamuoyunda yeniden yapılandırma kanun tasarısı yada af kanunu tasarısı olarak adlandırılan ve 29.11. 2010 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı”nda İşverenin Türkiye genelinde çalıştırmış olduğu bütün işyerlerindeki işçiler özürlü işçi sayısının tespitinde dikkate alınmaktadır. Özürlü işçi sayısının tespitinde mevcut uygulamada aynı işverenin aynı il sınırları içerisindeki işçi sayıları dikkate alınmaktadır.

Tasarıya göre özürlü işçi istihdam etme durumunda olmayan işverenler bunun yerine başka işverene ait işletmelerde kurulan ortak işletmelerde veya özürlü çalıştırmak amacıyla kurulan işletmelerde ilk defa işe alınan özürlülerin ücretlerini karşılayarak özürlü çalıştırma zorunluluğunu yerine getirebileceklerdir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işverenin başvurusu üzerine işin niteliği veya teminde güçlük nedeniyle işyerinde özürlü çalıştırma konusunda güçlük yaşanıp yaşanmayacağını karara bağlayacaktır.

Yeniden yapılanma kanun tasarısına yapılan işin özelliğinden dolayı özürlü işçi istihdam etme imkanı olmayan işverenlere, özürlülerin mesleki eğitimi, iş kurmaları vb konulardaki faaliyetleri için harcanmak üzere oluşturulacak bir fona para yatırma uygulamasının getirilmesi de eklenerek yasalaşması sağlanmalıdır.

Özürlüler toplumumuzda önemli bir yer tutmaktadır. Yapılan araştırmalarda 8 milyon civarında özürlü insanımızın olduğu belirtilmektedir. Buradan hareketle özürlülerin toplam nüfusa oranı yaklaşık olarak yüzde 12'dir. Bu açıdan özürlülerimizin çalışma hayatına katılması her açıdan önemlidir. Bunun sağlamak için;

* Merkezi idare ile yerel yönetimlerin işbirliği içinde çalışması ve yerel yönetimlerin merkezi idare tarafından desteklenmesi,

* Özürlülerle ilgili bir veri tabanının oluşturulması,

* İşverenlerin özürlülere rahatça ulaşabilmeleri için özellikle yerel yönetimlerin özürlülere ulaşılabilirliğin gerçekleştirilmesi konusunda çalışmalar yapması,

* Kontenjan kapsamı dışında özürlü işçi istihdam eden işverenlerin işveren prim hissesinin tamamının devlet tarafından karşılanması,

* Özürlü işçi istihdam eden işverenlere vergi indirimi ve ucuz enerji sağlanması gibi teşvik edici çeşitli uygulamaların yürürlüğe konulması,

* Özürlülerin işe gelip gitmesi için belediyeler tarafından servis hizmetlerinin verilmesi,

* Özürlü işçi istihdam eden işyerlerine kullanmış oldukları su bedellerinde, çevre temizlik vergisi ve emlak vergisinde belediyeler tarafından indirime gidilmesi,

* Özürlü işçi istihdam eden işverenlerin ticaret odaları vb meslek kuruşlarına yapmış oldukları aidat ödemelerinde indirim yapılması,

* Bir gün herkesin özürlü olabileceği gerçeğinden hareketle özürlülere yönelik toplumun duyarlılığının artırılması gibi birçok adım atılabilir.

Son Anayasa değişikliği ile özürlülere pozitif ayrımcılık yapılacağına ilişkin düzenlemede yürürlüğe girdiğinden özürlülerimizin istihdam dahil bir çok konudaki sorunlarını çözmek için elbirliği ile gayret göstermeliyiz.