RTÜK'ün dizileri kısaltma hakkı var mı

Türkiye bir süredir dizileri tartışmaktadır. Dizilerle ilgili polemikte “RTÜK bu işe karışsın” diyenler olduğu gibi “karışmasın” diyenler de bulunmaktadır. Ülkemiz televizyonlarında halen yaklaşık 100 yerli, 40 yabancı dizi yayımlanmaktadır. Bir süredir kamuoyunda TV dizilerindeki sürelerin uzun olduğundan şikayet edilmekte ve 90 dakika yerine 45 dakikaya çekilmesi istenmektedir. TV dizisi çekimlerinde başrolde oynayanların yüksek ücret aldıkları diğer kimi çalışanların ise 8 saatten fazla görev yaptığı bunların sesçi, ışıkçı gibi set çalışanları olduğu, bunların aldığı ücretin yeterli olmadığı, az ücretle ve kötü koşullarda çalıştıkları ifade edilmektedir. Bir bölüm 45 dakika sürdüğünde oyuncu ne alıyorsa 90 dakika olduğunda da aynı ücretin verildiği iddia olunmaktadır.

“Yerli dizi yersiz uzun” polemiğinde talepleri kısaca 6 maddeye indirgeyebiliriz. Bunlar;

Taleplerin RTÜK mevzuatı açısından tartışılması. Anayasa'nın 133'üncü maddesi ile 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kurtuluşu Hakkında Kanun'a göre, RTÜK'ün görevi, televizyon ve radyo alanını düzenlemek ve denetlemektir. Talepleri değerlendirdiğimizde, ilk dört talebin gerek Anayasa'nın 133'üncü maddesi, gerekse 3984 sayılı yasada bir karşılığının bulunmadığı açıktır. Anayasa'nın geneli ve Türk hukuk mevzuatı değerlendirildiğinde belirtilen ilk 4 talebin muhatabının RTÜK dışındaki birim veya birimlerin olduğu söylenebilir.

Çünkü RTÜK'ün, dizilerin yayımlanmasından önce sansür yapma yetkisi olmadığı gibi, yayımlandıktan sonra da vereceği ihlal kararları için özellikle 3984 sayılı yasanın 4'üncü maddesinde bir karşılığının bulunması gerekir. Bu nedenle ilk dört talebin RTÜK tarafından değil, ilgili kamu birimi (Çalışma Bakanlığı) tarafından incelenmesi mümkündür. Esasen bu talepler konusunda Üst Kurul'a şu ana kadar herhangi bir istem de gelmiş değildir. 5 nolu talep karşısında şaşırmamak elde değildir. Çünkü reklâm süreleri 3984 sayılı yasa tarafından açık ve net olarak belirlenmiştir; detayları ise yönetmelikle düzenlenmiş olup, müzakere konusu yapılması mümkün değildir. 6 nolu talep konusunda, taraf olduğumuz uluslararası metinlerde, herhangi bir açıklama yoktur. Taraf olmadığımız metinlerde de dizi süresinin 90 dakika değil de 45 dakika olması yönünde bir metin bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, belirtilen haliyle bu taleplerin RTÜK'ün görev ve yetkisi içerisinde bulunmadığı görülmektedir. ABD ve Avrupa'da dizilerin uzunluğunun yaklaşık 45 dakika olduğu belirtilebilir; ancak bu durum, kamu otoritesinden değil, yayıncıların ve piyasanın arz-talep dengesinden doğmaktadır. Günümüz dünyasında dizilerin ihraç edilebilmesi için piyasa koşullarına göre yaklaşık sürenin 45 dakika olması aranmaktadır. 90 dakikalık Türk dizilerinin, 45 dakikaya indirildikten sonra ihraç edilebildiği ilgililerce belirtilmektedir.