Türkiye kapitalizmine model aranıyor

Son günlerde Yeni Şafak yazarlarından Mustafa Özel ve Radikal Gazetesi'nden Nuray Mert arasında ilginç bir tartışma yaşanıyor. Mustafa Özel'in 25 Kasım'da kaleme aldığı "Yeni bir Hilfu'l Fudul" başlıklı yazısından sonra iki yazar arasında küresel kapitalist sistemde rekabetçi kalabilme, sosyal adaletin sağlanması ve ekonomik kalkınma bağlamında ilginç analizler yapılıyor. Mustafa Özel Türkiye için kapitalist sistemde ayakta durabilme bağlamında bir yol haritası çizmeye niyet ediyor ve kanımca ekonomik rekabetçilik, ticari inovasyon ve bölgesel kalkına konularında 'guru' ilan edilen Richard Florida'nın yaratıcı sınıf tezinin Türkiye'de ciddi düşünülmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Mert'in analizi ise bu sürece "sol" bir eleştiri niteliğinde. İki köşe yazarı da ulus-devlet ve"kapitalizmin çeşitlilikleri" bağlamında Türkiye'nin yeri için açılımlar sağlıyor.

Mustafa Özel'in argümanlarını iki başlık altında toplamak mümkün. İlki, Türkiye'nin bölgesel güçlerle işbirliğine girişmesi gerekliliği. İkinci ise, girişimci, yaratıcı bireylerin yetişmesi gerekliliği. Özel'e göre tarihin motor gücü yaratıcı elitler. Nuray Mert ise, Özel'in daha iyi üretim, daha fazla üretim argümanlarına karşılık olarak üretimin insanlığa olan maliyetini ve içinde kapitalizmin kendi iç dinamiklerinden ve doğasından kaynaklanan bir eşitsizlik barındırdığını belirtiyor. Mert'e göre diğer bir sorun da “kapitalizmin Müslümanlık üzerinden meşrulaştırılmaya çalışılması ve dindar muhafazakar kesimin sürekli olarak mağdur rolüne soyunmasının artık rahatsızlık vermesi.” Peki bu verimli tartışma bizi neleri düşünmeye itiyor?

Richard Florida, 'Yaratıcı Sınıf'ın Yükselişi', 'Yaratıcı Sınıf ve Şehir' adlı yapıtlarında ortaya koyduğu üzere ekonomik büyüme üç faktöre bağlı: Teknoloji, tolerans ve yetenek. Yetenekten kasıt da yine yaratıcılar elitler. Florida bu dinamikleri şehirler üzerinden ele alıyor ve yaratıcı sınıfı kendine çekebilen şehirlerin ne kadar avantajlı olduğunu gösteriyor. Bu durumdan ulus-devletin önemli ölçüde nasiplendiğini de unutmamak gerekiyor.

Türkiye'de de kendi girişimci sınıfımızı yaratma tartışması uzun süredir yapılmasına rağmen bizde burjuva oluşmuyor. Peki devlet desteği olmadan Batı'dakine benzer bir burjuva sınıfı nasıl oluşur? Anadolu sermayesinin yükselişini nasıl açıklamalı? Bu sorular hala cevapsız. Konu kimlik boyutunu ön plana çıkaran "Beyaz Müslümanlar", "Büfeci İslamı" gibi pop kültür tartışmaları arasında adeta eriyip giderken, Özel esasında Türkiye'nin kuruluşundan beri yaşadığı paradoksa bir çözüm önerisi getiriyor. Özel ve Florida'nın önem verdiği organizasyon kapasitesinin, yüksek elitlerin sadece ekonomik değil, sosyal ve kültürel bir uzantısı olduğunu görüyoruz. Florida'nın 3 T'sinden biri 'tolerans'. Yani farklılıkların bir arada rahatça yaşayabildiği kozmopolit zenginlik. Florida eğer Türkiye üzerine bir analiz yapacak olsa, muhtemelen son dönemlerde sıkça tartışılan orta sınıfın genişlemesinin, dindar muhafazakar kesimin sosyo-ekonomik olarak kademe atlamasının bir sekülerleşme getireceğini söylerdi.

Peki Özel ve Florida'nın yaklaşımını sadece muhafazakar kesimin, değil, Türkiye'nin kapitalizm karşısındaki genel mağduriyetini bertaraf etme stratejisi olarak göremez miyiz? Belki de Özel'in ortaya koyduğu 'yeni bir hilfu'l fudul' kapitalizmin Türkiye'deki tezahürüdür.

Özetle, kapitalizmin 'görünmez eli' siyasi, mali ve hukuksal 'görünen' ellerinden destek görmeden sistem işlemiyor. 'Kapitalizmin çeşitlilikleri' tartışmalarında Türkiye'yi belirli bir kategoriye koymak genelde zor. İşte bu noktada Özel'in açılımı da kapitalizmin 'Türkiye modelinin temellerinin atılması ve küresel kapitalist sistemde sosyal adaletten taviz vermeden bir model oluşturulması bağlamında düşünmek mümkün.

Carleton Üniversitesi