Türkiye'nin sorunları 'daha çok demokrasi' ile çözülür

Cumhurbaşkan? Abdullah Gül'ün Çek Cumhuriyeti ziyaretinden dönüşünde yapt?ğ? aç?klamayla başlayan, daha sonra “Kürt aç?l?m?” olarak adland?r?lan hükümetin Kürt sorununun çözümüne ilişkin girişimi kamuoyunda tart?ş?l?yor. Sorunun çözümüyle ilgili bir girişimde bulunmak asl?nda başl? baş?na olumlu bir yaklaş?m? yans?t?yor; çünkü ülkemizde böyle bir sorunun var olmad?ğ?n? inatla savunan ya da sorunu PKK terörüyle s?n?rland?ranlar az değil. “Kürt aç?l?m?”, terim olarak, Kürt sorununun özünde bir demokrasi ve temel hak ve özgürlükler sorunu olan öteki veçhesini de içerdiği izlenimi veriyor. Nitekim İçişleri Bakan? Beşir Atalay da çözüm plan?n?n özünde “demokratik bir aç?l?m” olduğunun alt?n? çizmiş bulunuyor.

Sorunun bu veçhesine göz at?ld?ğ?nda, 1982 Anayasas?'n?n demokrasi ve temel hak ve özgürlükler alan?n? evrensel ölçütler ötesinde k?s?tlayan birçok hükmünün, AB'ne uyum çal?şmalar? çerçevesinde değiştirilmiş olduğu görülüyor. Buna karş?n Türkiye'nin bugün çağdaş demokratik bir anayasaya sahip olduğunu söyleyebilmek mümkün değil. Bugüne kadar, PKK terörüyle mücadele, Türkiye'de yeni ve demokratik bir anayasa yap?lmas? girişimlerine karş? gerekçe olarak gösterildi; terörle mücadele bitmeden demokratikleşme olamayacağ? savunuldu. Oysa 1970'li y?llardan bu yana İngiliz uzmanlarca geliştirilen çağdaş terörle mücadelede yöntemleri bu görüşün doğru olmad?ğ?n? çoktan kan?tlam?şt?. Ayn? dönemde dünyada eşi görülmedik bir demokratikleşme süreci başlatan İspanya da, o zaman iki tane olan ETA terör örgütlerinin eylemlerini t?rmand?rd?ğ? bir ortamda bu süreci başar?yla yönetmiş ve çağdaş demokratik bir anayasa ile taçland?rm?şt?. Gerçi İspanya'da da Frankist subaylar demokratik ortam?n terörle mücadeleyi zay?flatt?ğ? gerekçesiyle ayaklanm?ş, ancak askeri darbe girişimi Kral Juan Carlos'un demokratik duruşu sayesinde engellenmişti. Sonuç olarak, demokratik ortam?n konsolidasyonu sayesinde ETA'lardan birinin, kendisini siyasi-askeri (PM) olarak adland?ran?n silah b?rakmas?n?n yolu aç?lm?şt?.

İspanya demokrasiye geçerken askeri bir darbe daha yaşayan Türkiye'nin, 82 anayasas? yeterince otoriter değilmiş gibi, uzun y?llar boyu olağanüstü hal yasalar?yla yürüttüğü terörle mücadelesi ve yol açt?ğ? insan haklar? ihlalleri ayr? bir tart?şma konusu. Ancak burada alt?n?n çizilmesinde yarar olan husus, Türkiye'de PKK liderinin tutuklanmas?ndan sonra, Helsinki Zirvesi ile başlayan olumlu siyasi konjonktürde dahi demokratik reformlar?n asgari düzeyde tutulmuş olmas?. Kuşku yok ki bunda Kopenhag siyasi ölçütlerini “Türkiye'yi bölmek için istenen ödünler” olarak takdim eden faşizan zihniyetin rolü var. Oysa Kopenhag ölçütleri, sadece AB'nin değil, özünde Türkiye'nin kurucu üyelerinden olduğu Avrupa Konseyi'nin evrensel ilkelerine dayan?yor. Bu nedenle, AB üyesi olsun veya olmas?n, Türkiye'nin evrensel ilkelerle uyumlu bir demokrasiye sahip olmas? şart. Bunun tek yolu, evrensel ilkelere dayanan yeni ve demokratik bir anayasa yap?lmas?ndan geçiyor.

İçişleri Bakan? Atalay ayr?nt?l? bilgi vermediğinden, çözüm plan?nda orta vadede yeni anayasadan söz edilip edilmediği, k?sa vadede öngörülen anayasa değişikliklerinin neler olduğu bilinmiyor. Buna karş?l?k, PKK'n?n eski lideri Öcalan'?n Ağustos ortalar?nda aç?klayacağ? bildirilen yol haritas?nda, anayasada yer almas?n? istediği baz? siyasal unsurlar bulunacağ? anlaş?l?yor. Gazete haberlerine bak?lacak olursa, “Öcalan'?n Koşullar?” olarak aktar?lan talepler aras?nda, Kürtçenin “eğitim ve öğretim dili olmas?”,“demokratik özerklik” gibi hususlar yer al?yor.

Demokrasilerde her şeyden önce siyasi bir parti taraf?ndan rahatl?kla savunulabilecek olan bu hususlar?n PKK'n?n silah b?rakmas?n?n koşuluymuş gibi takdim edilmesi doğru bir yaklaş?m değil. Bir kere, silah b?rakman?n karş?l?ğ?nda siyasi konular?n müzakere edilmesi toplumda tepki doğuracak bir izlenim yarat?r. Kald? ki bu hususlar bir anayasan?n demokratik niteliğine doğrudan katk?da bulunmuyor. Türkiye'yi, eğer çözüm plan?nda yer alm?yorsa, köşeye s?k?şt?rabilecek olas?l?k şu asl?nda: Öcalan'?n hiçbir ayr?nt?ya girmeden demokratik bir anayasa talebinde bulunmas?. Böyle bir talep nas?l ve hangi gerekçeyle reddedilebilir ki?

Konunun öteki veçhesine bak?ld?ğ?nda, topluma yeniden kazand?rma” olarak ifade olunan ve terör örgütlerini ve militanlar?n? silah b?rakt?rmaya özendiren siyasi ve hukuki önlemlerin çağdaş terörle mücadele politikalar?n?n diğer ayağ?n? oluşturduğu görülüyor. Demokratik bir anayasa ile siyasi partilerin, şiddet ve terörle herhangi bir bağlant?s? olmamas? kayd?yla, ayr?l?kç?l?k dâhil her türlü düşünce ve program? dile getirmeleri ve savunmalar? mümkün k?l?n?rken, topluma yeniden kazand?rma önlemleri ile siyasi hedeflerine varmak için terörü araç olarak kullananlarsa, bu mücadeleyi demokratik platformlarda vermeye davet olunuyor. Buna somut örnek olarak, İspanya'da, siyasi-askeri ETA'n?n 1982 y?l?nda kendini lağvederek siyasi bir parti kurmas? gösterilebilir. 1988 y?l?nda, bu kez Bask Ülkesi'nde faaliyet gösteren demokratik siyasi partilerin Ajuria Enea Saray?'nda bir araya gelerek imzalad?klar? terörle mücadele pakt?n?n özgün yönünü “silah b?rakma karş?l?ğ? yasal siyaset” olarak özetlenen uygulaman?n oluşturduğuna dikkat çekilebilir.

Öcalan'?n talepleri aras?nda, “ koşulsuz genel af” ve “affedilen PKK'l?lara siyaset hakk?” tan?nmas?n?n da yer ald?ğ? görülüyor. Ana hatlar?yla esinlendiği anlaş?lan İspanya'n?n topluma yeniden kazand?rma modelinde, “yasal siyaset hakk?” n?n herkese değil, sadece kan dökmediği belirlenen örgüt üyelerine tan?nd?ğ?n?n alt?n? çizmekte yarar var. Gerçi İspanya Franco dönemi ertesinde,1976 y?l?nda, genel bir siyasi af da ilân etmişti ama bu af ETA militanlar?n? kapsam?yordu.

Görünen o ki Öcalan'?n yol haritas?nda olduğu gibi hükümetin çözüm plan?nda da Kürt sorununun her iki boyutuyla ilgili hususlar yer alacak. İçişleri Bakan?'n?n sorunun “daha çok demokrasi” ile çözümleneceğine ilişkin aç?klamas?, her ne kadar ayr?nt?lar bilinmiyorsa da, hükümetin doğru yolda ad?m att?ğ?na işaret ediyor. Ancak plan?n temel parametrelerinin, Öcalan'?n aç?klamalar?ndan önce kamuoyuna duyurulmas?nda, olas? bir polemiğin önüne geçilmesi bak?m?ndan yarar bulunuyor.

Kuşku yok ki Türkiye'nin art?k demokratikleşme konusunda polemiğe değil, iktidar? ve muhalefetiyle birlikte hareket etmeye ihtiyac? var. Eğer böyle bir birliktelik, Meclis'te yeni ve demokratik bir anayasa konusunda çok önceden sağlanm?ş olsayd?, bugün bu kadar kapsaml? bir çözüm plan?na gerek kal?r m?yd? acaba? Bugün geldiğimiz noktada, Türk siyasetinin ne yaz?k ki her konuda “mümkün olduğunca az demokrasi” yaklaş?m?na öteden beri verdiği önceliğin bedeli ödeniyor.