Yeni anayasa neden zorunluluk

Anayasa, siyasî düzeni ve temel kurumları belirleyen, düzenin felsefi temellerini ve yüce amaçlarını açıklayan, toplumsal sözleşme nitelikli bir üst metindir. Bugüne kadar laik, ideolojik temelli anayasalar olduğu gibi belli bir dini, mezhebi ve ırkı referans alan da vardır. (Hammurabi, Hz. Musa'nın 10 Yasası, Medine Anayasası gibi ilahi vahiy orjinli kadim anayasaları hariç) İngiltere gibi anayasası bulunmayan ülkeler de mevcuttur.

Demokratik toplumlarda Anayasalar, millî mutabakat metinleri ve milletin tarihsel arka planının ürünüdür. Kısmen tercüme ettiğimiz, uyarladığımız ama insicamını kaybetmiş, darbe ürünü 1982 Anayasası bu niteliklerden mahrumdur.

Bu yüzden, üstün amaçlılık, evrensellik, ibahat (kısıtsızlık, yasaksızlık) ilkesi ve “hak üstündür, üreten yönetir” yaklaşımıyla yeni bir sivil anayasa yapmak artık, vazgeçilmez bir ihtiyaç ve sorumluluk halini almıştır.

Anayasanın, bir milletin tarihsel arka planının ürünü olduğunu belirtmiştik. Milletimizin tarihinde ne burjuva ve aristokrasi gibi bir sınıf, ne de kilise gibi, büyük bir siyasi ve ekonomik güce sahip dini örgütlenme söz konusudur. Milletimiz hak, adalet ve hürriyet prensipleri ile içiçe bir tarihsel hafızaya sahiptir. Dolayısıyla bizde sosyal barışı sağlayan şey, yüksek hak bilinci, ahlâkî idealler, toplumsal refah ve kalkınma beklentisidir. Bizdeki sosyal mücadeleler, daima bu ideallerden sapmalara karşı verilmiştir.

Mamafih Anayasa, bir milletin kendi toprağının ürünü olmalıdır, başka anayasaların uyarlanması, uyum sorunlarına yolaçar. Bugün gecikmiş olsak da, yeni anayasa ile bu uyum sorununu çözme, olağanüstü hal şartlarından kurtularak, normalleşme imkânına ve fırsatına sahip olacağız.

Günümüzde Avrupa ve Amerika başta olmak üzere Batılı toplumlar, değerler krizini, Doğulu toplumlar ise kimlik krizini yaşıyor. Bize gelince Jeo-stratejik anlamda her iki krizden de etkilenen bir coğrafyada bulunuyoruz. Batı öksürse biz gribe, Doğu ateşlense, sıtmaya yakalanıyoruz. Ancak stratejik üstünlüklerimiz, zaaflarımızdan daha fazladır. Ayrıca kimi zaaf gibi görünen özelliklerimizi, avantaja dönüştürme kabiliyetine de sahibiz.

Dolayısıyla yeni anayasa çalışmalarını, sağımızdaki solumuzdaki krizlerin etkisinden kurtulmaya dönük bir içerik ve çerçevede ele almalı, değer ve kimlik problemlerini halletmeliyiz.

Anayasal ilkeler, insanın hak, adalet ve emek temeli ile hürriyet ve sorumluluk üzerine kurgulanmalıdır. Bunu da ancak üstün, evrensel, ahlaki ilke ve değerler sağlayabilir. Dolayısıyla anayasa millî ülkü olarak toplumda çoğunluk tarafından benimsenen bir değerler sistemini ifade etmelidir. Ancak her şeyin anayasa ile halledilebileceği yanılgısına düşmemek gerekir. Anayasa, gücünü önce milletten, sonra ehliyetli kadrolardan alır. Zira hayat devam ettikçe sürekli yeni durumlarla karşılaşmak ve anayasada bulunmayan sorunlarla yüzleşmek olasıdır.

Devletin, toplumun kendini yönetme organizasyonundan ibaret olduğu vurgusu anayasanın ruhuna giydirilmeli, herkesin “benim anayasam” diyebilecek kadar içinde kendisine ait hassasiyetlerin olacağı bir metin hedeflenmelidir.

Dolayısıyla devlet kavramı için; milletin örgütlenmiş şeklidir denilebilir. İnsanın, amçsal varlığı ve yetkinliğini gerçekleştirebilme misyonu toplum halinde yaşamasını zorunlu kılmaktadır. Aksi halde hiçbir insanî amacın tahakkuku mümkün değildir. Sözgelimi adalet, dürüstlük, dayanışma, kahramanlık gibi değer ve kavramların varlığı, insanın sosyal yaşamına bağlıdır. Dolayısıyla birlikte yaşayan insanların, bu birlikteliklerini paylaşmaları devleti, sürdürme istekleri ise hukuk olgusunu temellendirecektir.

Anayasa'da önce durum analizi yapılmalı, mevcut sistem ve anayasalar kısaca değerlendirilmelidir. Daha sonra millet, devlet, vatan vb. kavramlar yeniden ve evrensel ölçekte tanımlanmalı, hak ve sorumlulukların çerçevesi belirlenmelidir. Sonra sosyal yaşam, ekonomi, siyaset, hukuk ve bunlarla ilgili ilke ve kurumlar ele alınmalı, çerçeve belirlenmeli, sıkı bir denetim mekanizması ile rabtedilmelidir.

Modern dünyanın ihtiyaçlarını dikkate alarak, kendimize özgü değer ve anlam doğrultularımızla bu yeni anayasa ve millî mutabakat sürecini başarı ile tamamladığımız takdirde, yeniden büyük ülke olacağımız konusunda tereddüde mahal yoktur.

Dünya yeniden dizayn ediliyor. 20. yüzyılın şartları değişti. 21. yüzyılın şartlarında, yapacağımız anayasa bugünün şartlarını dikkate alacak, geçmişi ve geleceği birlikte mütalaa edecektir.

Yeni anayasa ile geçmişten gelen ve bugün önümüzde duran sorunları çözmüş olarak, yarına temiz bir sayfa açma fırsatını elde etmiş olacağız. Bu nedenle millet olarak, bütün sorunlarımızla yüzleşme cesaretini ve iradesini göstermeliyiz. Hiçbir kesim, parti, ekol, anlayış kendini diyaloğa ve yeni sürece kapatmamalıdır.

Anayasa, gücünü, dayandığı mutabakat zemininden, milletin anayasal hukuk bilincinden alır. Yeni Anayasa yapım sürecini, kamuoyu desteğini sağlamaya yönelik çalışma ve projelerle desteklemek, ve ortak katılımı sağlamak gerekir. Bu çalışmalarda, Anayasa'nın keyfiyeti, maddelerinin sayısı değil anayasanın mahiyyeti ortaya konmalıdır.

Demokratik parlamenter sisteme geçişimizin üzerinden 61 yıl geçti ve bu zaman zarfında üçüncüsünü yapacağımız Anayasa ülkemizi, milletimizi birlik ve bütünlük içinde tutabilecek bir çerçeve niteliğine sahip olabilmelidir.

Hayatta aslolan hak, hürriyet ve insanlık onurudur. Hakkın tahakkuku, hem emek hem de ihtiyaca bağlıdır. Bu asılların neticesi ise insan-insan, insan-devlet ilişkilerini düzenleyen haklar ve sorumluluklar manzumesidir. Bu haklar ve sorumluluklar, millî ve milletler üstü bir zorunluluktur ve milleti oluşturan bütün bireylerin hak, görüş, istek ve beklentileri dikkate alınarak ve kamu maslahatı gözetilerek belirlenir, prensiplere dönüştürülür ve MİLLÎ ANAYASA olarak adlandırılır. Temelinde ibâha ve hürriyet / serbestlik ve özgürlük ilkesi bulunan bu Anayasa, yine hak ve adalet gibi Millî ve milletler üstü bir yüce gâyeye matuftur.