AB dümeni TSK'da

The New York Times gazetesinde Douglas Frantz imzasıyla Pazar günü yayınlanan ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin siyasi ağırlığının yanında ekonomik gücünü de tartışan analizde, "Nüfuzu ve ekonomik gücü diğer demokrasilerle paralellik göstermeyen Türkiye'nin güçlü ordusu, en güçlü savaşını veriyor. Türkiye'nin Avrupa klübüne katılması için yapması istenen reformlardan hiçbiri sivil otoritenin generallerin üzerine çıkmasına imkan vermeyecektir" denilen analizde, ordu ile değişim talep edenlerin kavgasının sonucunun sadece Türkiye için değil başkaları için de önemli olduğu, bu kavganın Avrupa ile Asya arasındaki stratejik bölge ile Hristiyanlık ile İslam arasında güç dengesini de etkileyeceği belirtildi. Yazıda, üst düzey bir AB diplomatının, "Türkiye, hali hazırdaki sivil-askeri konfigürasyonu ile AB için kabul edilebilir olmaktan uzak. Türklerin paşaları siyasetten uzaklaştırmak için bir yol bulması gerekiyor" şeklindeki sözlerine yer verildi.

"Bu görev generallerin karşısına, sivil meselelerde iyi bilinen ancak ülkenin ekonomisi üzerindeki gizli kalmış nüfuzunu kaybetmek olarak çıkıyor. Generalleri direnmeye iten iki bu iki değişiklik" denilen yazıda şu görüşlere yer verildi:

"Son kamuoyu yoklamalarında pek de alışılmamış bir şekilde halk arasında ordudan bile daha popüler olan Cumhurbaşkanı A. Necdet Sezer, generallere karşı yeni bir çıkış yaparak, Anayasa'nın yeniden yazılması çağrısında bulundu. Başbakan Yardımcısı Mesut Yılmaz da, ülke AB'ye üyeliğe yaklaştıkça ordunun rolünde değişikliğe gitmenin kaçınılmaz olduğunu söylerken generaller Türkiye'nin güçlü bir orduya ihtiyacı olduğu şeklinde savunma yapıyorlar." "Siyasiler ile ordu arasında gerginlik geçen hafta Enerji Bakanlığı'ndaki yolsuzluk araştırmasında ordunun suçlanması üzerine daha da belirginleşti" denilen analizde, Yılmaz'ın, ordu yönetimindeki bir hükümetin daha da yozlaşacağını söylediğine, Genelkurmay'ın da Yılmaz'ı 'en büyük iftiracı' olarak nitelediğine dikkat çekildi. "Rastlantıya bakın ki, 8 katlı MGK binasının gölgesi Türkiye'nin AB'ye üyeliğinde rehberlik edecek yeni bürokrasi zincirinin yürütüleceği büroların üzerine düşüyor" denilen yazıda şu görüşler ileri sürüldü: "MGK, birleşik bir cephe oluşturan generallerin, partisel ayrılıklar yüzünden sürekli birbirine zıt düşen bakanlar üzerinde etkili olması için yapılmış bir düzenleme. AB, üyelik için MGK'nın rolünün azaltılmasını bir numaralı öncelik olarak tanımladı. Orduya yönelik bir baskı da 7,5 milyar dolarlık acil yardım sözünde bulunan ancak karşılığında ordunun bütçesinde kesintiye gidilmesini isteyen IMF'den geliyor. Savunmaya ayrılan bütçe 9 milyar dolar. Bu bütçe, ülkenin GSMH'nın yüzde 3,5'ine, eğitime ayrılan payın 4 katına denk geliyor. Uzmanlar, bütçede rapor edilmeyen çeşitli mekanizmalar aracılığıyla milyarlarca doların daha savunmaya harcandığını belirtiyorlar."

Analizde TSK'nın ekonomik güçü şu ifadelerle dile getirildi: "Türkiye, 10 milyar dolarlık tank, helikopter ve erken uyarı sistemleri ihaleleri ile hali hazırda en çok silah alan ülkelerden biri. Bu durum ise, ordunun siyaset üzerindeki rolü gittikçe artan bir şekilde gündeme gelirken, ekonomik kaynaklarının hemen hemen hiç tartışılmadığını ortaya koyuyor." Bir banka, en büyük otomobil üreticisinin yüzde 47 hissesi ile Türkiye'nin çimento kapasitesinin yüzde 10'unu kapsayan ordu sahipli iş alanları Türkiye'nin en büyük yatırımları olmayı sürdürürken, vergiden muaf tutuluyor. Oyak Holding'e göre ordunun, imalat, otomobil üretimi, tarım, inşaat ve finans sektörlerinde faaliyet gösteren 24 şirketle finansal bağlantısı bulunuyor. Bir bankaya, bir süpermarket zincirine, kapsamlı bir emlak ağına ve ülkenin en büyük iki otomobil üreticisinden biri olan Oyak Renault'un yüzde 47 hissesine sahip. Bu iş alanlarının bir çoğu aile firmaları olan Sabancı ile Koç'tan, çokuluslu şirketler Goodyear ve DuPont'a kadar ekonomi dünyasının seçkin firmaları ile ortaklık şeklinde."

1961'de darbe sonrası parlamento tarafından kurulan Oyak'ın (Ordu Yardımlaşma Kurumu), askeri yetkililere ekonomik kazanç sağladığı hatırlatılan yazıda, "30 bin çalışanı bulunan Oyak'la rekabet etmek mümkün değil. Vergiden muaf tutulan şirket, askerin bordrolarından yardımlar ve hazineden gelen gelirlerle finanse ediliyor. Ordu aynı zamanda Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'nı da kontrol ediyor. Bu vakıf, savaş uçağından topa, füzeden telekomünikasyon sistemlerine kadar çeşitli konularda üretim yapan savunma-bağlantılı 30 şirketle bağlantılı. 20 bin işçi çalıştırıyor ve gelirinin yüzde 80'i orduya bağışlanıyor. Eric Rouleau gibi eleştirmenler, Oyak ve yan kuruluşunun özel ve kamu ekonomisi arasındaki çizgiyi bulandırdığını ve toplumu askerileştirdiğini belirtiyorlar" denildi.