Okur mektuplarının birinci konusu: "Pedagojik formasyon" (2)

Aynı başlığı ikinci gündür atıyorum, çünkü dünkü yazıda gözden geçirmeye niyetlendiğim “pedagojik formasyon” konusuna bir türlü sıra gelmemişti.

Söylediğim gibi köşe yazarlarının aldığı “okur mektupları”nın çok önemli bir bölümünü bu konu oluşturuyor. “Pedagojik formasyon”, öğretmen olmaya karar vermiş yüzlerce-binlerce gencin haklı olarak şikayet ettiği bir soruna dönüşmüş durumda.

Bu sorunun ortaya çıkmasının asıl nedeninin “eğitim fakülteleri” ile diğer yüksek öğretim kurumları mezunları arasında var olan eşitsizlik olduğu anlaşılıyor. “Eğitim fakülteleri” dışında kalan yüksek öğretim kurumlarından mezun olan öğretmen adayları öğrenimleri sırasında “pedagojik formasyon” almadıkları için önlerine çıkarılan bu şarttan şikayetçiler.

MEB ve YÖK''ün işbirliği sonucu bu “formasyonsuz” adayları formasyon sahibi yapmak için bir takım çözüm yolları denenmemiş değil. Ancak “okur mektupları”nda dile getirilen şikayetlerden de anlaşıldığı gibi, bu çözüm yolları sürekli değişikliğe uğramakta. Araya birtakım Danıştay kararları filan da karışınca, formasyon işinin “Eğitim Fakülteleri” mezunları dışındaki adaylar için bir işkenceye dönüştüğü anlaşılıyor.

İş o noktaya varmış ki, durumu gözleyen birisinin “Bu mesele Eğitim Fakültesi mezunlarının MEB''de inisiyatifi ele geçirdiklerinin bir işareti” şeklinde akıl yürütmesine az kalmış.

Konuya çok yabancı olanlar için kısaca hatırlatayım: Bir üniversitenin Fen ve Edebiyat Fakültesi''nin bir bölümünden diplomalısınız. Matematik, fizik, tarih, felsefe, coğrafya veya yabancı dil vb öğretimi gördünüz. Öğretmen olmak istiyorsunuz. Hayır olamaz, çünkü “pedagojik formasyonunuz” eksik.

Oysa yaşı müsait olanlar hatırlayacaktır: Eskiden liselere öğretmen olabilmek için sözünü ettiğimiz fakültelerden mezun olmak şartı aranırdı. Biyoloji, tarih, fizik, matematik, felsefe öğretmenleri mutlaka Fen Edebiyat Fakültelerinin ilgili bölümlerinden mezun olmak zorundaydı. Zamanın ortaokul öğretmenleri ise, başta Gazi Eğitim olmak üzere eğitim enstitüleri mezunlarından oluşurdu.

Fakat görüyoruz ki, geçen zaman içinde işler tamamen tersine dönmüş durumda. Eğitim Fakülteleri''nin ellerine geçirdiği “pedagojik formasyon” öğretimi diğer fakülte mezunlarına öğretmen olma yolunu büyük ölçüde kapatmış durumda.

Peki nedir bu “pedagojik formasyon” acaba? Nasıl bir güçlü içeriğe sahiptir ki, öğretmen olabilmek için bu formasyon mutlaka gereklidir.

Bu merakla bir üniversitenin açtığı “pedagojik formasyon” programını gözden geçirdim. İşte size birinci ve ikinci yarıyılda formasyon almak için kaydını yaptırmış öğretmen adaylarının görmek zorunda olduğu dersler:

Eğitim Bilimine Giriş / Gelişim Psikolojisi / Öğrenme-Öğretme Kuram ve Yaklaşımları / Özel Öğretim Yöntemleri / Sınıf Yönetimi / Program Geliştirme ve Öğretim / Ölçme ve Değerlendirme / Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı / Rehberlik / Öğretmenlik Uygulaması.

Sizi bilmem ama ben sayılan bu derslerin nasıl bir şey olduğunu aşağı yukarı tahmin ediyorum. Öğretmen adaylarının sınırları belli bir stajdan geçmeleri gerektiğini tabii ki ben de kabul ediyorum. Ama bu program –doğrusu- böyle bir amaca hizmet edecek nitelikte de değil.

İlköğretimin 6. sınıfından itibaren görev yapacak öğretmenlerin önüne çıkarılan bu “pedagojik formasyon” engelinin bir biçimde kaldırılması gerekir. Özellikle de lise öğretmenlerinin. Bir Fen Edebiyat Fakültesi''nin “Tarih” bölümünden mezun olup üstüne bir de yüksek lisans (hatta doktora) yapmış olan bir öğretmen adayına bu çileyi çektirmenin makul bir nedeni olabilir mi? Tam tersine, bu formasyonda bir tarih öğretmeni (bu örneği diğer branşlar için de alabilirsiniz) belki de öğrencilerine ilk defa “Tarih nedir?” sorusunun derli toplu bir dersini verecektir.

Anlaşılan o ki, öğretmen yetiştirme işini tekeline almış Eğitim Fakülteleri, mezunları dışındakileri bu alana sokmamak için “pedagojik formasyon” adı verilen bir duvar örmüşler.

“Pedagojik Formasyon”un yararı-yararsızlığını ölçmek için yapılmış bir araştırma sonuçları da var önümde. Üstelik bu araştırma MEB bünyesindeki bir dergide (“Milli Eğitim Dergisi”) yayımlanmış. “İnsan Kaynağını Geliştirme Bakımından B:E:B Pedögojik Formasyon Kurslarının Değerlendirilmesi” başlığını taşıyan bu araştırma “vakit geçirmek”(!) için bir sürü anlamsız ve gereksiz uzun bir izahattan sonra 841 kursiyerin “pedagojik formasyon” kursları ile ilgili görüşlerine ait bulguları sıralamakta. Bu bulgularda önümüze gelen sonuçlar birbirine çok yakın. Hepsini gözden geçiremeyeceğimize göre bunlar içinden bazılarını olduğu gibi aktarmakla yetinelim:

“Derslerde öğretilenler zaten bildiğimiz şeylerdir”, (madde 3), önermesi: karşısında kursiyerler; %5,5 oranında Hiç Katılmıyorum, %13,2 oranında Çok Az Katılıyorum, % 29,1 oranında Biraz Katılıyorum, %33,9 oranında Büyük Oranda Katılıyorum, % 17,7 oranında ise Tamamen Katılıyorum demişlerdir. Genel olarak kursiyerler, bu önermeye Büyük oranda katıldıklarını belirtmişlerdir (X= 3,45).

“Dersler programa katılmadan önceki beklentilerimizi karşılamaktadır”, (madde 5), önermesi karşısında kursiyerler; %20,3 oranında Hiç Katılmıyorum, %23,9 oranında Çok Az Katılıyorum, %26,2 oranında Biraz Katılıyorum, %21,6 oranında Büyük Oranda Katılıyorum, %7,1 oranında ise Tamamen Katılıyorum demişlerdir. Genel olarak kursiyerler, bu önermeye Biraz katıldıklarını belirtmişlerdir (X= 2,71).

“Bu kursun öğretmenlik davranışları kazanmamızda önemli bir işlevi olduğuna inanıyorum”, (madde 10), önermesi karşısında kursiyerler; %16,3 oranında Hiç Katılmıyorum, %21,5 oranında Çok Az Katılıyorum, % 27,9 oranında Biraz Katılıyorum, % 21,4 oranında Büyük Oranda Katılıyorum, % 12,1 oranında ise Tamamen Katılıyorum demişlerdir. Genel olarak kursiyerler, bu önermeye Biraz katıldıklarını belirtmişlerdir (X= 2,91).

Sonucu görüyorsunuz. Katılanların büyük bölümünün yararsız ve sıkıcı bulduğu bir “formasyon” karşısındayız. (Kursiyerlerin MEB yönetimindeki bir araştırmanın sorularını cevaplandırırken ne derece “samimi” olabileceklerini de hesaba katın!) Madem durum bu merkezde, o halde ülkedeki öğretmenlerin niteliklerini artıracağı muhakkak olan bir yöntemi seçmek yerine “pedagojik formasyon” şartında ısrar etmenin ne gibi makul bir nedeni olabilir?