Cenevre sancılı başladı

Suriye savaşını bitirmek ve ülkedeki sorunlara siyasal çözüm bulma amacıyla düzenlenen Cenevre-3 görüşmeleri umutsuz başladı. Daha önce görüşmelere katılmak için kuşatmaların kaldırılmasını, tutukluların serbest bırakılmasını ve bölgeye insani yardımların ulaştırılmasını talep eden Suriyeli muhaliflerin oluşturduğu Müzakere Yüksek Komisyonu (HCN), dünkü görüşmelere katılmadı. Birleşmiş Milletler (BM) Suriye Özel Temsilcisi Staffan de Mistura, sadece rejim adına görüşmelere katılan Büyükelçi Beşar el-Caferi başkanlığındaki 15 kişilik heyetle görüşmek zorunda kaldı.

Uzun süren ikna çabalarının ardından muhalifler iki şartla masaya oturmayı kabul etti. Masada "kuşatmaların kaldırılması ve bu bölgelere insani yardıma izin verilmesi", "bombardımanların sonlandırılması" konularının öncelikli müzakere başlığı olmasını şart koşan muhalifler, bu konularda ilerleme sağlanması durumunda diğer konuların da görüşülebileceğini deklare etti.

Dün akşam saatlerinde açıklama yapan Mistura de pazar günü Suriyeli muhaliflerin oluşturduğu Yüksek Müzakere Komisyonu ile görüşmelere başlayabileceklerini söyledi. Heyetle hazırlık mahiyetinde bir görüşme gerçekleştirdiklerini kaydeden de Mistura, görüşmelerle Suriye'de barışın yanı sıra ateşkesin sağlanmasını da hedeflediklerini söyledi. Yüksek Müzakere Komisyonu'nun (YMK), görüşmelerin neresinde olduğunun da kendileri için oldukça önemli olduğunu vurgulayan de Mistura, komisyonun kendi aralarında Cenevre'ye gelip gelmeme hususunda karar vermek için 3-4 gündür müzakere yürüttüklerini kaydetti.

De Mistura, YMK'nin kendileri açısından önemli hususlara dikkati çektiklerini ve görüşmelere katılmak için Suriye hükümetinden, tutukluların salıverilmesi, kuşatmaların kaldırılması gibi halkın durumunu iyileştirecek adımlar beklediklerini aktardı. Söz konusu isteklerin insan haklarına ilişkin olduklarına dikkati çeken de Mistura, bu isteklerin BM Güvenlik Konseyi kararlarında da yer aldığını ifade etti. Mistura "Rejimi davet ettik ve geldiler, Yüksek Müzakere Komitesini davet ettik ve katılıp katılmamak onlara bağlı. Görüşmelere katılmalarını dört gözle bekliyoruz. Görüşmelerin daha iyi yürütülebilmesi için seslerinin duyulması gereken kişilere de bireysel davet mektupları gönderdim" dedi.

Ancak çetin pazarlıkların yaşandığı bu saatlerde Rusya resmen görüşmeleri sabote etti. Rus savaş uçakları. Türkiye'den gönderilen yardım malzemelerini Halep'e taşıyan Suriye plakalı çok sayıda tırın bulunduğu konvoya, Azez yakınlarında Rus savaş uçakları tarafından hava saldırısı düzenlendi. Saldırısı sonrası çok sayıda tır yandı, araçlarda bulunan insani yardım görevlilerinden 12'si yaralandı. Kilis'e kaldırılan yaralılardan 2'si müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Cenevre'deki Suriye görüşmelerinin ilk günü protestolara sahne oldu. Bir grup aktivist Ban Ki-mun, Vladimir Putin, Beşar Esed, Barack Obama ve Sergei Lavrov'un maskelerini takarak 'Kuşatma Çorbası' yazılı masayla boy gösterdi. Görüşmelere katılacak taraflar netleşmemesine rağmen basının ilgisi ise yoğundu. BM dışından yaklaşık 500 medya mensubu, temasları takip etmek için akredite oldu.

Cenevre-3 sürecine Rusya ve Fransa etkisinin damga vurmuş olması dikkat çeken unsurlardan biri. Riyad'da belirlenen muhalif heyete, sahanın etkin isimleri yerine, Suriye devriminin İslami yanına karşı olumsuz tavrıyla bilinen 'seküler' isimlerin seçilmiş olması, 'listeye Fransız baskısı' olarak yorumlandı. Aslen Şamlı olan ve 30 yılı aşkın süredir Paris'te yaşayan Besma Kadmani ve Humuslu Suheyr Etasi Fransa'nın listeye müdahalesi sonucu Cenevre-3'te masada yer bulacak isimler oldu. Öte yandan Şam merkezli 'Heyeti Tensik' ile Esed'e yakınlığı ile bilinen gruplar da Rusya-Esed kontenjanından listeye dahil edildi. Luay Hasan ve PYD'li Halef Davud, Rusya'ya yakınlığı ile bilinen görüşmeciler arasında.

Suriye PKK'sı PYD'nin Eş Başkanı Salih Müslim, Cenevre toplantılarına katılamamalarında Türkiye'nin etkisi bulunmadığını iddia etti. Toplantıya çağrılmayan Müslim, asıl kararı Amerika, Rusya ve BM'nin aldığını savunarak “Türkiye'nin rolü negatif” dedi. Amerika'nın Sesi Radyosu'na konuşan Müslim, PYD'siz çözüm olamayacağını ileri sürdü. Suriye'nin kuzeyinde Kürt, Arap ve Türkmen köylerini boşaltarak etnik temizlik yapan grubun lideri Müslim, bütün Kürt partileriyle birlikte hareket ettiklerini savundu.

BM'nin rejim ve muhalefet heyeti ile ayrı gerçekleştireceği görüşmelerde üçüncü taraflar doğrudan söz sahibi olmayacak ancak Türkiye'nin de üyesi olduğu Uluslararası Suriye Destek Grubu 17 ülke ile Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği (AB) ve Arap Birliği temsilcileri ise görüşmelerde 'kolaylaştırıcı' sıfatıyla hazır bulunacak. Söz konusu ülkeler Türkiye, ABD, Suudi Arabistan, Katar, Rusya, İngiltere, Fransa, Almanya, Çin, Mısır, İran, Irak, İtalya, Ürdün, Lübnan, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden oluşuyor. Süreçte etkin temel uluslararası aktörler ise Türkiye, Suudi Arabistan, Katar, ABD, Rusya ve İran. Görüşmelerde Türkiye'yi Dışişleri Bakanlığı Ortadoğu Dairesi Genel Müdürü Can Dizdar temsil edecek.

Cenevre-3 toplantılarına PKK'nın Suriye'deki kolu PYD davet edilmedi. Ancak PYD'nin de içinde yer aldığı, Suriye Demokratik Meclisi adlı ABD destekli oluşumun üyelerine davet gitti. Bunlardan 7'sinin Suriye PKK'sı mensubu olduğu öğrenildi. Muhalif heyetteki bazı gruplara itiraz eden Rusya ise Ceyşül İslam ve Ahrar el Şam grubunun Cenevre'ye katılmasının 'kabul edilemez' olduğunu belirtiyor. Bu grupların muhalif heyette olmasına tepki gösteren Rusya, Türkiye'nin PYD'ye yönelik blokajına karşılık Türkmenlere aynı tavrı sergiliyor. Türkiye'nin PYD restine karşılık Türkmen kozunu oynayan Rusya, Riyad'ta belirlenen 34 kişilik Yüksek İstişare Konseyi'nde 2 Türkmen'in yer almasına rağmen, bunların müzakere masasında olmaması için yoğun bir trafik yürüttü. Türkmenlerin dahil edilmediği ilk tur görüşmelerine PYD'nin de katılması konusunda Türkiye'nin ikna edilmesi halinde 9 Şubat'taki ikinci turda Türkmenler de müzakereciler arasında bulunacak.