'İkinci Dünya' cephesi

Washington- NATO uçaklarının Belgrad'daki Çin Büyükelçiliği'ni vurmasından sonra Kosova krizi beklenmedik bir boyut kazanırken, ABD-Çin ilişkileri geri dönülmez bir noktaya doğru ilerliyor. İki ülke arasındaki gerginlik ayrıca, NATO'nun genişlemesi karşısında sürekli mevzi kaybeden Rusya için yeni bir umut ışığı oldu. ABD'nin tek kutuplu dünya sistemine karşı Çin'in daha aktif bir karşı çıkışını uman Moskova, Pekin ile bugüne kadar yoğun olarak sürdürdüğü diplomatik yakınlaşma ve ABD'ye karşı yeni bir güç dengesi olma çabalarının başarıya ulaşacağı umuduna kapıldı.

Gözlemciler, Çin Büyükelçiliği'nin vurulmasıyla patlak veren olaylarla, iki ülkenin birbirine yakınlaşmaya başladığı 1970'li yıllardan bu yana en büyük krize doğru yönelindiğini belirtiyorlar. Çinli göstericiler, ABD Büyükelçiliği etrafındaki ablukanın kaldırılması için hava harekatının sona erdirilmesini, ABD'nin resmen özür dilemesini, ABD'de bayrakların yarıya indirilmesini, hatta "NATO'nun lağvedilmesini" talep ediyorlar. ABD'nin Pekin Büyükelçisi göstericilerin kuşattığı elçilik binasında "fiilen rehin" durumda. Çin Devlet Başkanı Can Zemin ile bir telefon görüşmesi yapan ABD Başkanı Bill Clinton'ın, Belgrad'daki "korkunç yanlışlık" için üzüntülerini bildirdiği, Çin'deki Amerikan personelinin güvenliğinin sağlanmasını da talep ettiği belirtildi. Çin "yasal protestoları" desteklediğini açıkladı.

Gözlemciler, Çin'in liberal ekonomiye yönelmeye başlamasından bu yana ülkedeki en şiddetli Batı ve ABD karşıtı gösterilerin şimdi ortaya çıktığına dikkati çekiyorlar. İkili ilişkiler, ABD'nin Çin'i ellerindeki insan hakları raporları nedeniyle ağır eleştirmesi sonucu daha da gerginleşmişti. ABD ile Japonya arasında yapılan son savunma anlaşmaları da Çin'in şiddetli tepkisini çekmişti. BM İnsan Hakları Komisyonu'nun geçen ay Cenevre'de gerçekleştirdiği toplantı sırasında, ABD'den Çin'e yönetilen eleştiriler, Pekin tarafından hoş karşılanmamıştı. Çin ve ABD arasında yıllardır süren güvensizliğin ortadan kaldırılması, güçlü askeri bağlar oluşturulması amacıyla 1996 yılından bu yana, başlangıç niteliğinde çeşitli adımlar atılmıştı. Pekin, 1989 yılında Tiananmen Meydanı'nda yaşanan protestoların kanlı bir şekilde bastırılmasıyla oluşan imajını silmek amacıyla bu girişimleNükleer casusluk ve insan hakları

İkili ilişkileri geliştirme çabaları çerçevesinde, Clinton haziran ayında Çin'e 9 günlük resmi bir ziyarette bulunmuştu. Üst düzey yetkililer arasında sürdürülen temaslarda, Çinli subayların eğitiminin de yer aldığı çeşitli programlar görüşülüyordu. Uzmanlar, "yanlış" bombalamanın Çin tarafının eline yeni bir koz verdiğini belirtiyorlar. ABD'deki insan hakları kuruluşları da, Belgrad'daki Çin Büyükelçiliği'nin bombalanmasından sonra ortaya çıkan durumun, Çin'de insan haklarının düzeltilmesi yönündeki çabalara da büyük darbe vurduğunu belirttiler. ABD ve Çin arasındaki temel sorunlar şunlar:

Çin'in, Amerika'da nükleer casusluk yaptığının ortaya çıkması

ABD'nin Çin'e insan hakları konusunda yönelttiği ağır eleştiriler

ABD'nin, Çin'in Dünya Ticaret Örgütü'ne üyeliğini engellemesi

ABD ile Japonya arasındaki savunma anlaşmaları ve Tayvan'a verilen destek.

Gözlemciler, Çin ile Batı arasında ortaya çıkan beklenmedik gerginliğin, Miloseviç'in eline "hiç ummadığı bir anda büyük bir fırsat verdiğine" dikkati çekiyor. Miloseviç bir anda BM Güvenlik Konseyi üyesi Pekin'i yanında buldu. Bu durumun Rusya'nın tavrını sertleştirmesine yol açabileceğini kaydeden gözlemciler, Miloseviç'in diplomatik destekle sert tutumunu sürdürmek için bahane yaratabileceğini belirttiler.