Bireysel bankacılık var, ama bankacılık yapan bireyler var mı?

Kapitalistler zenginken, kapitalizm eleştirileri niçin fakirdir?

Değişmeyen sefalet görüntüleri üzerinde, değişmeyen sloganlar...

Kapitalizmin kötü olması, ona yönelik eleştirilerin, kayıtsız şartsız iyi olmasına yetmiyor. Her zaman iyi niyetten, iyi eleştiri ve güçlü fikir sadır olmuyor, olamıyor.

Kapitalizm, fakirliğin artmasının nedenidir, ama kapitalizm eleştirilerinin fakir ve zayıf olmasının nedeni değildir.

''Yok''sulluğun edebiyatı zengindir, ama yoksulların ve sözcülerinin ''var''sıllık bilgisi fakirdir.

Marks uzmanı yazar Francis Wheen''in kendi üslubuyla işaret ettiği bu noktaya, biz cari bilgi açığı diyelim.

Francis Wheen''i taklit ederek söylersek:

Kitap okuyarak "bilgi zengini" olan Marks, iş hayatının içinde olan Engels''ten "zenginliğin bilgisi"ni öğrenerek Das Kapital''i yazabilmişti.

Bugüne kadar bu cari bilgi açığı kapandı, eleştirenler, neyi eleştirdiğinin künhüne vakıf oldular diyemiyoruz. Keşke diyebilseydik. Fakiriz, slogan ve temenni paylaşıyoruz, bilgi değil.

Kitap okuyarak bilgi zengini olan insanlarda da, "zenginliğin bilgisi" olmayınca, olmuyor, olamıyor.

Ne faiz konusunda fetva veren hocaefendi, ne de slogan atan devrimci, ekonominin alfabesini, temel bankacılık işlemlerini ve iktisadın terminolojisini biliyor. Sisteme karşı olduğunu söylemek, sistemin nasıl çalıştığını bildiğin anlamına gelmiyor.

Hazreti Peygamberin "İşçinin ücretini alınteri kurumadan önce ödeyiniz" dediği günden IMF ile antlaşma imzaladığımız güne kadar geçen zaman hala karanlıkta. Ne Osmanlı ekonomisi masaya yatırıldı, ne de Türk bankacılık tarihi. Bunlar hala aydınlatılmaya muhtaç.

İlginçtir ki, her konuda bizi aydınlatan memleketimizin güzide aydınları bu karanlığı "aydın"latmıyorlar.

Okurken, araştırırken, sorgularken sınır tanımadığını iddia edenler, söz konusu memleketin meseleleri olduğunda, nedense Tanzimat''tan öteye geçemiyorlar.

Tanzimat''tan öteye geçmek için vizeleri yok. En fazla o kadar ilerleyebiliyor, geri kalan o büyük boşluğu, hakikat muamelesi gören anonim hikayelerle dolduruyorlar.

İsteyene Osmanlı tarihinden feodal ağalık düzeni hikayeleri, isteyene Lale Devri''nin şenlikleri. Yetmezse, bunların üstüne, tatlı niyetine Harem şekerleri.

Bunlara karnı tok olan daha ağır şahsiyetlere ise, dost acı söyler nevinden, acı Türk kahvesi: "Osmanlılar ekonomi, bütçe, ticaret nedir bilmezlerdi, zaten ekonomi gayrimüslimlerin elindeydi"

Osmanlı tarihinde ticaretin kimin elinde olduğu sorusu bekleyedursun, biz sırayla gidelim, yakından başlayalım. Cumhuriyet tarihinde bankaların kimin elinde olduğunu ve nasıl çalıştıklarını konuşarak, bilgilerimizi güncelleyelim.

Türkiye Cumhuriyeti kurulurken, çağdaşlaşmak için her konuda Avrupa ülkelerini örnek alan devlet büyüklerimiz, niçin bankacılık kanunu oradan almadı, kendisi yazdı?

Din ve devlet işlerini ayırmak için laik olmayı göze alan büyüklerimiz, devlet ve ekonomi işleri konusunda laik olamadılar, bunları ayıramadılar, ''ekonomik laiklik''i hayata geçirmediler.

Herkesin eşit olduğu Cumhuriyet tarihimiz boyunca, seçilmiş bazı aileler kolayca banka sahibi oldu, bankalar holding bankasına dönüştü. Uzun yıllar boyunca devletin faizi sınırlaması, faize karşı olanların hoşuna gitse de, göz boyayan bu politikanın faturası daha ağır oldu. Ekonomi bilmeyen faiz karşıtları, her şey kontrol altında zannederken, Türkiye''nin altı oyuluyordu. Holding bankaları, kanunla sınırlanmış düşük faizle halktan mevduat topladılar, topladıkları parayı kendi şirketlerine aktardılar. Düşük faizle topladıkları bu mevduatı yüksek faizle devlete sattılar, servetlerine servet kattılar.

Emekli bir bürokrat olan Osman Tunaboylu hatıratında*, 1936''dan 1958''e kadar, yirmi iki yıl boyunca, o zaman yürürlükte olan bankacılık kanunu yüzünden bankaların denetlenemediğini anlatıyor.

Bir kanun düşünün ki, yeminli murakıpların şüpheli kredileri ve hesapları incelemesini açıkça yasaklasın.

Bir kanun düşünün ki, yeminli murakıpların yazdığı raporlarla kusuru tespit edilen bankalara hiçbir yaptırım içermesin, caydırıcılığı olmasın. Banka sahipleri, o günün şartlarında komik bir para karşılığında, "en fazla on bin gayme" ödeyerek, bildiğini yapmaya devam etsin, murakıp raporları raflarda tozlansın.

Savaştan yeni çıkmış, ekonomisi altüst olmuş Türkiye Cumhuriyeti, ekonomisini ve bankalarını sağlam temeller üstünde inşa etmesi gerekirken, bunları en iyi şekilde düzenlemek ve denetlemek için, niçin çağdaş dünyadan en iyi bankacılık kanunu almadı?

Bu soru''nun cevabını, emekli olana kadar defaatle bankacılık kanunu taslakları hazırlayıp duran, ama her defasında hayal kırıklığı yaşayan Tunaboylu da bilmiyor.

Bildiği şu: 1958''den sonra birkaç kere değişikliğe uğrasa da bankacılık kanunu, dört başı mamur olmadığı için, göz göre göre bankacıların ve bankerlerin Türkiye''yi soymasına müsaade edildiği.

Banker Kastelli ile anılan bankerler krizi patlak verdiğinde, devletin elinden bir şey gelmez. Çünkü nasıl bir kanunsa, kanunda "mevduat"ın tanımı yoktur, bu yüzden de bankalar dışındaki kişiler de halktan yüksek faizle para toplayabilmektedir.

Domino misali, bankerler iflas eder ve halk infiale kapılırsa, bundan bankalar da nasibini alacağı için, bütün ekonominin çökmesi söz konusudur.

Halkı teskin etmek, piyasalara güven aşılamak için devlet aklının bulduğu çözüm: Bütün mevduat devlet güvencesi altına alınır.

Bankacıların batırdığı paranın cezasını, bankacılar değil, devlet ödeyecektir. Yani: Sorumlular, sorumlu değildir. Her şey devletin sorumluluğu altındadır. Buharlaşan paraları halktan toplayıp parasını kaybeden halka vermek, devletin sorumluluğundadır.

Bütün mevduat devlet güvencesine alındıktan sonra, banka sahiplerinin nasıl küstahlaştığı, hatıratta tafsilatlı olarak anlatılıyor. Bankacılık tabiriyle, her akşam açık verdiklerinde, kapanamadıklarında, banka patronları soluğu Hazine''de alır. Hazine''yi yol eylerler.

"Açığım var, bana şu kadar para verin, yoksa batarım, ben batarsam, halk paniğe kapılır bankalardan parasını çekmeye başlar, o zaman bütün bankalar batar."

Türkiye, şiddetli sağ-sol kavgaları yaparken, kapitalizm aleyhine sloganlar atılırken, anti-kapitalistler "zenginliğin bilgisi"ni bilmedikleri için, ekonomiden ve bankacılık sisteminden anlamadıkları için, sonuçta bir şey değişmedi. Soygun kesintisiz devam etti.

Türkiye''de Batılılaşmanın lokomotifi olan bankacılar, cemiyet hayatımızın örnek şahsiyetleri, ilginçtir ki, bütün bu olanlardan sonra ne özeleştiri yaptılar, ne istifa ettiler, ne de sorumluluk aldılar.

Siyasetçilerin başları sıkıştığında kader demesi gibi, onlar da devlet dediler. Sorumlulukları üstlerinden attılar. Onlar da birey olamadılar.

*: Osman Tunaboylu, Babama Anlattığım Bürokrasi ve Bankacılık Hikayeleri, İmge Kitabevi.