Ortadoğu'da tıklayan saatler

Büyük bir ihtimalle bilmiyorsunuz ama, İsrail Başbakanı Ehud Barak'ın hobisi eski saatleri tamir etmektir. Barak bugünlerde bir şeyler yapmak istiyorsa Ortadoğu'da tıklayan birkaç saatle birden ilgilenmesi gerekecek. Bu saatlerden bazıları masum guguk kuşu iken bazılarına dinamitler bağlanmış. Barak'ın görev dönemi "saatlerin işini bitir" şeklinde adlandırılabilir. Barak, Washington ziyareti sırasında pek çok beklentinin oluşmasına yol açtı. Bu beklentileri herşeyi kabul edecek bir izlenim vererek oluşturmadı. Gerçekte zor bir müzakerecidir. O bu beklentileri haleflerinden daha farklı olacağını en başta belli etmesiyle, farklı yaklaşımıyla oluşturdu. Barak, Filistin lideri Yaser Arafat ile gerçek bir ortak olarak kabul edeceğini açıkladı ve Washington'dan Arafat'ı telefonla arayarak Clinton ile yaptığı görüşme hakkında bilgi verdi. Böylece Arap görüşmeci ortaklarına karşı şüpheli değil saygılı olacağını belli etti ve büyük düşündüğünü ortaya koydu.

Barak, Clinton'a Filistinli mülteci sorununu bir seferde tam olarak çözme niyetinde olduğunu gösterdi. Ülkelerine dönemeyecekleri yerleştirmek için yeterli parayı almak istiyor. Su sorunlarını da bir kerede tam olarak çözmek istediğini belli etti. Suriye ile büyük bir barış için, Golan Tepeleri'nde büyük tavizler verebileceğini gösterdi. Toplamda, Barak, ABD Başkanı Clinton'a değil İsrail toprak tavizi verecekse, sorunun ertelenmemesi bir kerede tam olarak çözülmesi gerektiğini açıkladı. Clinton da, Barak'a böylesi büyük işleri yapmaya hazırsa, bunu görevinin ilk dönemleri içinde yapmasını söyledi. Ama, Barak'ın zamanlaması tek faktör değil. Hesaba katılması gereken başka saatler de var. Öncelikle, Yaser Arafat ve Hafız Esad'ın biyolojik saatleri var. Her ikisi de hasta. İkisinin de, Barak'ın bahsettiği büyük işleri (ve büyük tavizleri) görüşmeye yetecek ve bunları hayata geçirebilecek kadar uzun yaşayıp yaşamayacakları meşgul. Arafat ve Esad'ın nereye kadar taviz verebilecekleri belli değil ama, kendilerinin yerine gelecek kişilerden daha fazla taviz verecekleri kesin.

Ayrıca İran saati var. Ortadoğu'da iki önemli destek vardır, bir yanda 60 milyon nüfusuyla Mısır, diğer yanda da yine 60 milyon nüfusuyla İran. İran desteği sallanıyor ve eğer düşerse bölgenin istikrarı için ciddi sorunlara yol açabilir. Tabii ki, Irak saatini unutmamalı. Saddam Hüseyin kitle imha silahları almak istiyor. Bunu birkaç yıl içinde başarabilecek mi, eğer bunu başarırsa bölgede ne tür hasara yol açar? Clinton-Gore saatini unutmayalım. Clinton'ın hâlâ 17 ayı var. Barak, Clinton'ın Kongre'den herhangi bir barış anlaşmasını kolaylaştıracak büyük bir para koparmasını bekliyor. (O, pek çoğu kendini Netanyahu'dan uzaklaştırıp Barak'a yakınlaşmaya çalışan Amerikan Yahudilerinin desteğini almalı. Kral öldü, yaşasın yeni kral)

Son olarak da İsrail'in iç saati. Bütçeden seküler-dindar ilişkilerine kadar pek çok alandaki iç sorunlar, Barak'ın barış süreci üzerinde odaklanarak, İsrail merkezini birlikte tutarak aynı anda hem Batı Şeria hem de Golan'dan çekilmesini sağlayacak kadar kontrol altında tutulabilir mi? Ayrıca, bu sorunlara rağmen, Enver Sedat'ın Kudüs'ü ziyaretinden beri ilk kez tüm tarafları bir anlaşmaya yönelten büyük saatin görüş açısını kaybedebiliriz. Beyaz Saray'da Barak için verilen resepsiyonda, hoparlörden misafirlere arabalarını doğu kapısından alabilecekleri anons ediliyordu. Şu anons oldukça ilginçti: "FKÖ Büyükelçisi aracınız hazır. FKÖ Büyükelçisi aracınız hazır." Sadece 10 yıl önce, kimse Beyaz Saray'ın salonlarında böylesi bir anonsu duyabileceğini düşünmezdi. Evet, tüm küçük saatler için üzülmeliyiz, ama bir yerlerde tıklayan büyük bir saat var. Barak, bu büyük saat ile uyum içinde. Şimdi biz diğer kişinin kim olduğunu bulmalıyız.

Thomas Fiedman / New York Times