Yeni Dünya'nın jandarması

Washington- NATO liderleri üç günlük zirve sırasında tüm dünyayı etkileyen bir dizi kararlar aldılar. 50. doğum gününü kutlayan NATO zirvesine damgasını vuran ve NATO'ya bir anlamda dünya jandarmılığı rolünün biçildiği önemli konular:

19 ülkenin lideri Yugoslavya'ya karşı yürütülen hava harekatının daha da şiddetlendirilerek sürdürülmesini kararlaştırdı. Kosova'daki Sırp askerlerinin geri çekilmesi, Kosovalı Arnavut muhacirlerin topraklarına geri dönmesi ve bölgeye uluslararası bir koruyucu askeri birliğin yerleştirilmesi şeklindeki uluslararsı toplumun taleplerinden hiç bir şekilde ödün vermeyeceğini deklare ettiler. Zirve bildirisinde kara birliklerinden tek satır bile söz edilmezken, Genel Sekreter Solana NATO'nun askeri kanadına olası bir kara gücü kullanma ihtimali çerçevesinde NATO'nun askari planlarının yeniden gözden geçirilmesini emretti. Yugoslavya'ya petrol ambargosu kararı alan liderler, NATO askeri kanadına bu ambargonun yollarının gözden geçirilmesini emretti, ancak tüm deniz taşımacılığına yönelik kısa süreli ambargo emrini durdurdu. Müttefikler, Yugoslavya, NATO hareketına verdikleri destek nedeniyle 7 cephe ülkesine saldırı düzenlerse söz konusu ülkeleri koruma kararı aldı. Kosova krizinin ötesinde müttefikler uzun dönem stratejisi olarak Güneydoğu Avrupa'nın istikrara kavuşturulması, Avrupa Birliği öncülüğünde ekonomik açıdan kalkındırılması, NATO önderliğinde savunma işbirliği yapılması ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ve Avrupa Konseyi'nin önderliğinde de demokrasi ve insan haklarının geliştirilmesi kararı alıdı.

Liderler 21. yüzyıl için yeni bir stratejik konsepte imza attılar. NATO'nun yeni konseptine göre ittifak kriz döneminde etnik ve dini çatışmaların yoğun olduğu, tartışmalı bölgeler, reform çabalarının başarısızlığa uğradığı, devletlerin parçalanmasının yerel bir felakete neden olabileceği ya da bölgesel istikrarı sarsabileceği Avro-Atlantik bölgelerde operasyonlarını genişletme yetkisini kazandı. Bu NATO'ya biçilen dünya jandarmalığı görevinin yanısıra liderler, bu tip müdahalelerin konsensüs ile olayların özelliklerine göre tek tek kararlaştırılması gerektiğini kararlaştırdı. İnsani amaçlı müdahalede bulunmak da ittifak'ın görev alanına dahil edildi. Müttefikler NATO'nun çevresinde ittifakın askeri müdahalesini gerektirecek kriz durumları için kullanılmak üzere yeterli bir askeri birliğin sürekli hazır bulundurulması kararı aldı. Liderler Avrupa Birliği'nin savunma ve güvenlik alanındaki artan rolünü göz önünde bulundurarak, ABD'nin müdahale etmek istemediği durumlarda NATO imkanlarını kullanarak Avrupalı müttefiklerin askeri bir operasyona girişme prensibini destekledi. Liderler, BM Güvenlik Konseyi'nin uluslararası toplumun barış ve güvenliğinde öncelik bir sorumluluğa sahip olduğu ilkesini benimsedi. Fransa bunun NATO'nun müdahale etmek istediği anda BM Güvenlik Konseyi'nin iznine ihtiyaç duyacağı anlamına geldiği şeklinde yorumladı.

Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti'nin kabul edilmesinin ardından NATO yöneticileri ittifakın kapısını Orta ve Doğu Avrupa Üyelik Planı çerçevisinde başvuruda bulunan dokuz ülkeye açık bırakarak, askeri işbirliğini de güçlendirme yoluna gidiyor. Bu dokuz ülke Romanya, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya, Bulgaristan, Slovakya, Makedonya ve Arnavutluk. Üyelik davetleleri için bir tarih belirlenmedi ama NATO'nun genişleme stratejisini en geç 2002 yılında yapacağı toplantıda gözden geçireceği bildirildi. Üst düzey bir ABD yetkilisi otomatik olarak olmasa da yeni genişleme kararının o toplantıda alınmasının çok yüksek bir ihtimal olduğunu belirtti. Liderler ABD ile Avrupalı müttefikleri arasında teknolojik farkı gidermek ve beraber çalışmayı devam ettirmeyi amaçlayan Savunma Kapasiteleri Girişimini onayladılar.

Müttefikler istihbarat alışverişi yaparak, nükleer, kimyasal ve biyolojik silahlarla balistik füzelerin yayılmasını engellemek için yakın işbirliği yapma konusunda karara vardılar.

Rusya, Sırbistan ile devam eden savaş dolayısıyla toplantıyı boykot etse de müttefikler Rusya ile yakın işbirliği isteklerini yinelediler ve Kosova krizinin çözümü konusunda Moskova ile ortak çalışmak istediklerini belirttiler. NATO liderleri Ukrayna ve Baltık Denizi'den Orta Asya'ya, Rusya'nın uzak doğusuna kadar uzanan coğrafyada yer alan 40 ülke arasından kimileri ile mini bir zirve düzenlediler. Müttefik ülkeler Kafkasların önde gelen ülkelerinden Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile Kafkaslarını istikrarı konusunda gayri resmi toplantılar düzenlediler. ------- ARA BASLIK ------------------