“Avrupa mitinin sonu”nu tartışmak

Türkiye''nin yeniden iç politikaya kapanmaya hele seçkinci Gandiler icat ederek yeni umutlar pompalanamaya çalışıldığı bir zaman aralığında önemli kırılmaları kaçırmamak gerekiyor. En azından okumuş yazmışlar nezdinde gündemim gerisindeki küresel asıl tartışmaları kaçırmamak lazım.

Yeni CHP liderliğinin ne dünya vizyonu ne de memleket meselelerine dair yeni tek kelime sarf edemediği ama yinede umut pompalamaya çalışıldığı apolitik bir ortama sürükleniyoruz. Başta AKP ve CHP olmak üzere siyasileri Avrupa''nın uzun, orta vadede varacağı yada varamayacağı noktayı iyi hesap edip ona göre memleketin pozisyonunu ayarlaması gerekecek. Ne Ergenekonvari bir içe kıvrılma ne de liberal sorumsuzlukla küreselleşme adına tüm inisiyatifin batıya bırakıldığı bir vizyon çıkış yolu olamaz.

Her şeyden önce Avrupa''da kimi cins kafaların başlattığı tartışmaların bile takip edilmesi çok şeylerin kavranmasına yardımcı olabilir. Söz gelimi Yunanistan''ın krizinin bir Avrupa krizinin habercisi olduğunu, daha doğrusu bu derin krizin haber verdiği büyük çatlağı ortaya çıkardığını fark etmek iyi bir başlangıç sayılabilir.

Ulusalcıların içe kıvrık Avrupa karşıtlığı ne de liberal savrulmanın her şeyi batı eksenli algıladığı politik ortamda büyük politikaları tartışmak imkansız hale geliyor. Orta ve uzun vadede dünyanın,özellikle Avrupa projesinin nasıl şekilleneceğine dair kafa patlatmadan iç politikada ne yeni bir şey söylenebilir ne de strateji belirlenebilir. Kaldı ki memleketin geleceğini batı ve Avrupa medeniyetinde görenlerin adeta iman ettiği (küresel) değerlerin sorgulanmasına sıra gelmeden stratejik zaafların bile görülmediği bir vasattayız.

Dünyaya Avrupa merkezli bakmanın, düşünmenin hala önemli entelektüel ağırlığa sahip olduğu bir memlekette Osmanlıdan itibaren batılılaşma-modernleşme maceramızı yani tarih yorumunu bu eksene göre yapmak zaten sorgulamayı baştan engelliyor. Söz gelimi Meşruiyetle başlayan ve Osmanlıyı adeta yarı sömürge durumuna düşüren batılılaşma projelerini bir başarı öyküsü olarak algılanması, üstüne üstlük muhafazakar kesimlerin bile, hesaplaşmaktan çok tarihe bu gözle yorumlaması temel sorgulayıcı bakışı engelleyecektir. Batının bir imparatorluğun yıkılmasına , mirasına bölüşmeleriyle neticelenen bir süreçle hesaplaşmadan Avrupa projesini sağlıklı değerlendirilemez. Tarihe takılıp kalmayalım itirazını bize telkin edenler kendi tarihlerini hiç de unutmamaları bile entelektüel miyopluğumuzu, kapalı bilincimizi açmaya yetmiyor.

Oysa bizzat Avrupa, Avrupa projesine çok ciddi kuşkuyla bakar hale gelmiştir. Özellikle Avrupa anayasasının çekincelerle karşılanması “ Avrupalıların Avrupa projesine hiçbir zaman inanamadıkları” tezinin yeniden tartışılmasına neden oldu. Tarihsel olarak milliyetçiliğim kıskacında kan ve ateşle boğuşan Avrupa siyasal olarak Roma''yı gerçekleştirmek istedi. Napolyon''dan Hitler''e kadar tüm çıkışlar aslında Roma İmparatorluğunu yeniden diriltme girişimleridir. İlk kez kavgasız olarak Roma''yı kurma girişim başarılır gibi göründüğü anda büyük çatlaklar, kırılmalarla yüzleşmek zorunda kaldılar.

Mali krizin ortaya çıkardığı çatlak gerçekleşmiş Avrupa projesinin ekonomik zaafını ortaya koydu. Anayasa krizi Avrupa projesinin siyasal bölünmüşlüğümü, iradesizliğini ortaya çıkardı, ve bu çatlak kapanacak türden değil. Mesela Richard Haass''in Büyük Avrupa''ya Veda adlı makalesinde büyük çatlağa dikkat çekiyor Avrupalılar Avrupa''ya hiçbir zaman inanmadı, bunun en büyük nedeni de milliyetçiliğin etkisinin sürmesi. Avrupalılar büyük bir güç haline gelmek konusunda ciddi olsaydı, Britanya ve Fransa''nın BM Güvenlik Konseyi''ndeki daimi üyelikleri Avrupa''nın daimi üyeliğine dönüştürülürdü. Böyle bir şeyin lafı bile edilmiyor.”

Zaten birleşik bir ordudan, uluslar arası operasyonel imkandan mahrum bir Avrupa''nın dünya dengeleri üzerindeki söz söyleme kabiliyeti sınırlıydı. Bu durumu kapatan Amerika''nın gücünün arkasından adeta fırsat kollar pozisyonu yegleyen pozisyonlarıydı. Gücünün sınırlarını çok iyi bilen Amerika bu durumu da kendi stratejik hesapları adına kullanmakta tereddüt etmeyecektir. Parçalı bir Avrupa taktiğine dört elle sarılacaktır. Nitekim bunun alt yapısını soğuk savaşın bitmesiyle birlikte AB genişlemesini teşvik ederek gerçekleştirdi. NATO''ya üye yaptıklarını aynı zamanda AB''ye alınması için teşvik ederek Avrupa projesinin hantallaşmasını sağladı. Adeta Birliği sulandırdı..

Bundan neredeyse yarım yüzyıl önce şairane ve de müteffekirane bir sezişle Avrupa''nın bitiğini söyleyen Sezai Karakoç,”Avrupa 20. yüzyılın en büyük miti” olduğunu yazmıştı. Medeniyet anlamında tıkanan bir Avrupa''nın siyasal ve ekonomik bir değer üreterek birleşmesi de tarihin çelişkisi olurdu. Genlerindeki milliyetçiliği bastıran iki dünya savaşının korkunç anıları unutulmaya başlayınca refleksler devreye giriyor.

ABD desteği ve batı mitosunun etkisiyle AB''ye icbar edilen Türkiye''nin önümüzdeki dönem tartışması gereken temel konulardan biri Avrupa mitinin sonu olmalı.