CLINTON doktrininin arka planı

NATO'nun Sırplara yönelik harekatı, tüm dünyada ilgiyle izleniyor. Kimi ülkeler, harekatın kaçınılmaz ve yerinde bir karar olduğunu dile getirirken, kimileri harekatın ardında yatan gerçeklere dikkat çekmeye çalışıyor. Bugün okuyacağınız "Clinton doktrinin arkaplanı" başlıklı yazısında Michael T.Klare, bu konuyu tartışıyor. Hampshire Koleji Barış ve Dünya Güvenlik profesörü olan Klare'nin Amerika'da yayınlanan haftalık haber-yorum dergisi The Nation'da yayınlanan yazısını, arkadaşımız Ebru Erek türkçeye çevirdi.

Michael T. KLARE

ABD Başkanı Clinton'ın Sırplar'a karşı güç kullanma kararı, Slobodan Miloseviç'in uzlaşmaz tutumuna cevap olarak algılanmamalı. ABD hükümetinin yaptığı son açıklamalar ve Pentagon raporları dikkatle incelenirse, NATO bombardımanının geniş bir stratejik vizyona sahip olduğu görülecektir. Sözkonusu vizyon üç noktayı içeriyor. Birincisi, global güvenlik ortamını çepeçevre saran ve gittikçe artmakta olan kötümser hava. Amerikan Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) Başkanı George Tenet'in 2 Şubat'ta sarfettiği sözler bunu açıkça doğruluyor. Tenet şöyle demişti: "20. yüzyılın bu son tehdidinin, Amerikan halkına ve çıkarlarını ilgilendirdiğini söylemek zorundayım". Bu tehlikeler bölgesel savaşlardan terör eylemlerine, kriminal şiddetten etnik ayaklanmalara kadar çok geniş bir alana yayılıyor.

İkinci nokta, dünyanın ücra köşelerine kadar yayılan ekonomik çıkarları ile global bir güç olmanın kibri içinde olan ABD'nin uluslararası istikrarı sürdürmesi karşılığında bazı menfaatlere sahip olma hakkını kendisinde görmesidir. Çünkü başka hiç bir güç ya da güç grupları bu istikrarı garanti edemeyeceğinden, ABD ya kendi başına ya da en çok güvendiği müttefikleriyle birleşerek hareket etmek zorundadır. Üçüncüsü ise ABD'nin, muhtelif düşmanlarına karşı dünyanın farklı bölgelerindeki eş zamanlı askeri operasyonları idare edebilmesi için yeterli gücü elinde bulundurması...

Bu üç tezin birleşimi sonucunda Amerikan askeri kurumunun yeni strateji şablonu ortaya çıkıyor. Bu şablon gün gibi aşikâr. örneğin, ABD Başkanı'nın önümüzdeki altı yıl içinde Savunma Departmanı'na ilave savaş gemileri, saldırı araçları ve diğer ekipmanların kazandırılması için kullanılması tasarlanan 112 milyar dolarlık ek bütçe isteği, uzak mesafelerdeki çatışma bölgelerine yönelik 'güç gösterisi' amacını taşıyor. ABD'nin NATO'yu, Batı Avrupa'nın savunma paktından, Washington'un güdümünde bir dünya jandarması konumuna dönüştürme isteği, (üstü kapalı da olsa) hiç de önemsiz bir çaba değil... ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, bu projenin üzerindeki perdeyi ilk olarak geçen Aralık'ta Brüksel'de yapılan NATO dışişleri bakanları toplantısında açtı. Füzelerle silahlanan 'yaramaz ülkeler'in bir zamanlar Varşova Paktı'nın olduğu gibi Avrupa için büyük bir tehlike içerdiğini söyleyen Albright, NATO'nun operasyon alanını genişletmesi ve yükselen tehditlere karşı geniş menzillerde savaşması için çağrıda bulundu. "Ortak hislerimiz bunu ifade ediyor" diyen Bakan, "bir kol boyu uzaklıkta bulunan istikrarsızlıkla uğraşmanın, savaşın kapımıza gelmesini beklemekten daha iyi olacağı" görüşünü savundu.

ABD için gerçekten sorun olan bölgelerdeki istikrarı sağlamanın en iyi yolunun, önemsiz gibi görünse de, diğer bölgelerdeki istikrarsızlıklar artmadan ve yayılmadan onlarla mücadele etmeyi amaçlayan Clinton doktrini sürecinin özü burada yatıyor. Belki de sözkonusu doktrinin en belirgin ifadesi Clinton'ın 26 Şubat'ta San Fransisco'da yaptığı ve Sırbistan'ı bombalama kararının açık işareti olan sıradışı konuşmasında bulunabilir. "Bosna'daki şu ya da bu vadide kimin yaşadığının ya da Afrika'nın boynuzuna kimin sahip olduğunun hatta Ürdün Nehri'nin kıyısında susuzluktan kavrulan bir parça toprağın bize hiçbir menfaat sağlamadığını söylemek çok kolay. Ancak bizim gerçek çıkar ölçümüz, buraların ne kadar küçük, ne kadar uzak ya da isimlerini telaffuz ederken ne kadar zorlandığımızda yatmıyor. Sormamız gereken soru şu: Bu çatışmaların içten içe kaynayıp sıçradıktan sonra kendi güvenliğimize yönelik etkileridir. Biz herşeyi yapamazsak, her yerde olamayız. Değerlerimiz ve çıkarlarımız nerede tehlikeye giriyorsa, ve nerede bir değişiklik yapabiliyorsak, bunu yapmaya hazır olmalıyız!"

Vietnam Savaşı sırasında ABD Başkanı'nın bu kadar tutkulu ve uzaklara yönelik politikalar üzerine yaptığı tane tane konuşmadan bu yana yapılmış en sıradışı açıklama... Balkanlar'da gördüğümüz gibi, Clinton bunun temel prensiplerinin gerektirdiği her hareketi sergiliyor. Sırbistan'ı bombalama kararı bu stratejik planın şeklini çiziyor.

Sırbistan'ı bombalamanın yerinde ve doğru bir hareket olup olmadığına ilişkin tartışmalar gittikçe büyüyor. Sırplar'ın Kosova'da yaptıklarının insani boyutları konusunda birçok insan kaygılı... Ancak, bu tartışmaların gidişatı sırasında, bombalamanın arkasında yatan geniş stratejik doktrini gözardı etmemek gerekir. Eğer kabuğunu yeni yeni kıran Clinton doktrini kabul görmezse, Yugoslavya'nın bombalanması olayı, Amerika kıtasındaki barış ve silahsızlanma yanlısı grupları kışkırtacaktır...