İnsani yardım sektörü ve Kızılay

Ülkemizin sosyal dayanışma, insani yardım, kalkınma, muhtaçlara ücretsiz eğitim ve sağlık hizmetleri sunumu gibi konularda, kökleri eskilere dayanan sivil ve güçlü bir geleneği var. Cihan Harplerinden sonra içine kapanan ancak özellikle 1980 ihtilali sonrasında güçlü bir dip dalgası oluşturan sivil toplum ve insani yardım sektörü, dönemsel dalgalanmalar yaşasa da hep olumlu yönde bir gelişme sergiledi. Bosna ve Kosova savaşları ile 1999 Marmara Depremi ve 2004 yılındaki Dernekler Kanunu değişikliği, Uluslararası İnsani Yardım ve Afet temelli organizasyonlarda kilometre taşları oldu. Açe, Pakistan ve Van Depremleri, Doğu Afrika-Somali Kuraklık Krizi ve son olarak da Suriye İnsani Krizi Sektördeki aktör sayısını arttırdı, operasyonel kapasitesini geliştirdi ve en önemlisi de uluslararasılaştırdı.

Bu süreçte Kızılay da kapasitesini arttırarak, 9 Bölge ve 25 Yerel Afet Yönetim Merkezi, 17 Bölge Kan Merkezi, 65 Kan Bağış Merkezi, 2 Çadır Üretim Tesisi, 30 İlkyardım Eğitim Merkezi, Sağlık Merkezleri, Aşevleri, Gençlik Eğitim Kampları, Huzurevleri, Öğrenci Yurtları, Sosyal Marketler ve Rehabilitasyon Merkezleri, ülke geneline yaygın Şube ağı ve 5000'i aşkın çalışanı ile kan, afet müdahale, sosyal yardım, sağlık, gençlik ve eğitim alanlarında etkin bir organizasyon haline geldi.

Günümüzde doğal ve beşeri afetlerin sıklığının artması, etkilenen nüfus ve bölgenin genişlemesi, özellikle silahlı çatışmaların sürelerinin uzaması gibi nedenlerle ulusal ve uluslararası insani yardımın da kendini yeniden konumlandırması ve reforme etmesi gerekiyor. Özellikle Türkiye'nin bölgesel ve küresel krizlerde oynadığı etkin ve insancıl rol ile oluşan yüksek beklentinin karşılanmasında Kızılay'a büyük ödevler düşüyor. Kızılay-Kızılhaç Hareketinin sahip olduğu hukuki imtiyazlar ve operasyonel imkânlar göz önünde bulundurularak bu ödevlerin yerine getirilebilmesinde ilgili kurum ve kuruluşların Kızılay'a itibar kazandıracak desteklerine ve işbirliğine de ihtiyaç duyuluyor.

İnsani Yardımın -yeni eğilimler ve imkânlar ışığında- afete yönelik çalışmalar, yoksullukla mücadele, bölgesel ve toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi, sağlığın iyileştirilmesi, cehaletle mücadele gibi alanlarda yenilikçi atılımlara ihtiyacı var. Reform çerçevesinde mevzuat geliştirme, insan gücü yetiştirme, gönüllü ve bağışçı katkısının arttırılması, sürdürülebilir finansman sağlama, odaklı çalışma, paydaşlık ve sosyal ağların geliştirilmesi, uluslararasılaşma, kalite ve akreditasyon, bağımsız denetim, bilgi yönetimi, stratejik planlama gibi sektörel ve kurumsal gelişime katkı verebilecek çalışmalar hayati önemi haiz.

Kızılay gibi Uluslararası insani yardım odaklı çalışan STK'ların özel yasal düzenlemelere ihtiyacı var. Bu cümleden olmak üzere istihdam, yardım lojistiği, finansal işlemler, operasyonel risk yönetimi, seyahat kolaylığı, taşınmaz edinme ve kamu taşınmaz tahsisi gibi alanlarda kolaylaştırıcı düzenlemeler ile araç, ekipman ve insani yardım malzemeleri alımlarında vergisel imtiyazların sağlanması sektörün önünü açacak ve etkinliğini arttıracaktır.

Gönüllülüğün ve yardımlaşmanın teşvik edilmesi de önem arz etmektedir. STK'lar için gönüllüler en kıymetli unsurlardır, ancak öz eleştiri yapmak gerekir ise gönüllülüğün tüm sosyal gruplarda ve coğrafi bölgelerde teşviki, faaliyetlere aktif katkı verebilmeleri için almaları gereken ön eğitimler, gönüllü katkı zamanlarının planlaması, hak ve ödevleri konusundaki etik ve hukuki standartların oluşturulması, gönüllü güvenliği gibi konularda atılması gereken ciddi adımlar bulunuyor.

STK'ların en temel gelir kaynağı bağışlarıdır. Bağışçı sayısı ve bağış miktarının arttırılması için, bağışçı katkılarının şeffaf ve hesap verilebilir sistemlerle tüm taraflarca izlenebilmesi, bağış etkinliğinin ölçülerek bağışçı ile paylaşılması, sosyal sorumluluk temelli kurumsal bağışçılığın geliştirilmesi, bağışın teşviki için mali kolaylıklar sunulması insani yardımlara sürdürülebilirlik sağlayacaktır. Bağışların yanı sıra insani yardım fonlarının etkin kullanılması da gerekmektedir. Zira bireysel bağışlar değerli olsa da özel bir konuda uzun vadeli program planlarken finansal risk oluşturabilirler. Uzun erimli program tasarlamak için uluslararası kurumsal fonlar daha güvenilirdir. Ancak fon sağlayıcıların her birinin kendi proje/program teklif formatları ve özel süreçleri bulunmakta ayrıca fon harcanması sırasında da izleme, değerlendirme ve yönetim standartlarının titizlikle uygulanması gerekmektedir. Bu açıdan insani yardım kuruluşlarımızın bu alanda kapasitelerini geliştirmeleri gerekmektedir.

Ulusal İnsani Yardım Sektörümüzün en büyük darboğazı bu alanda yetişmiş insan gücünün azlığıdır. Operasyon, lojistik, finans, bilgi teknolojileri, insan kaynakları, kurumsal iletişim gibi bölümlere farklı sektörlerden insan kaynağı temin edilebilse de ARGE, insani diplomasi, insancıl hukuk, savunuculuk ve insani arabuluculuk gibi özel eğitim ve yetkinlik gerektiren alanlarda profesyonel insan gücünün yetiştirilmesi gerekmektedir. Kızılay olarak bu alana yönelik itibarlı yurt dışı bursları sağlamak, uluslararası insani yardım kurumlarıyla staj ve değişim programları geliştirmek, Sürekli Eğitim Merkezi oluşturmak gibi bir dizi planımız bulunmaktadır.

Odaklı çalışma ya da uzmanlaşma özellikle uluslararası insani yardım kuruluşları için kaçınılmaz bir gereklilik. Büyük operasyonların paydaşlık ilkesi ile yapıldığı, fonların uzmanlık kümelerine göre dağıtıldığı günümüzde Kızılay da kendi odak ve önceliklerini ulusal ve uluslararası beklentileri değerlendirerek gözden geçirmektedir.

Kurumsal şeffaflık, hesap verebilirlik ve güvenirlik için sürekli iç ve düzenli bağımsız dış denetim kaçınılmazdır. Borsaya kote firmalar nasıl ortaklarına düzenli ve açık hesap veriyor ise insani yardım kuruluşlarının ortakları da bağışçıları, fon sağlayıcıları ve faydalanıcılarıdır. Düzenli finansal denetim ve raporlar ile başarısızlıkların da ifade edilebildiği faaliyet raporları kamuoyu ile paylaşılmalıdır.

Tüm kurumsal yapılar gibi insani yardım kuruluşları da bilginin yönetilmesi konusunda ileri sistemlere ihtiyaç duymaktadır. Bilgi yönetimi artık sadece bilginin kayıt edilmesi anlamına gelmemektedir. Tüm süreçlerin dinamik bir şekilde yönetilebildiği, bilginin ihtiyaç duyulan anda yetki dahilinde paylaşılabildiği, kurumsal arşiv bilgilerinin geleceğe ışık tutabilecek şekilde kullanılabilir olduğu, karar destek amaçlı dinamik ve analitik raporların sağlanabildiği, mobilite gibi yeni teknolojiler ile güncellenebilen Kurumsal Bilgi Yönetim Sistemleri kalite ve etkinlik için kaçınılmaz.

Sektörün sorunlarının görüşüldüğü, çözümler noktasında ortak tekliflerin geliştirildiği, sektör içi akreditasyon ve koordinasyonun sağlandığı bir İnsani Yardım Kuruluşları Birliği her anlamda faydalı olacaktır. İngiltere'nin BOND (British Overseas NGO's for Development) Birliği bu alana başarılı bir örnek olarak verilebilir. BOND, 450 üyesi ile Birleşik Krallığın deniz aşırı insani yardım ve kalkınma temelli organizasyonları arasında çok boyutlu ilişkilerin tesis edilmesi, fon sağlanması, akreditasyon, eğitim ve öğretim, lobicilik ve sektörel raporlama alanında çok işlevsel bir katkı sağlamaktadır.

Kızılay gibi İnsani Yardım Sektörümüzün itibarlı üyeleri, bölgesel güç ve küresel aktör olarak sürekli gelişmektedir. Bu gelişmenin sağlıklı bir zeminde ve istikrarlı olarak gerçekleşebilmesi için ortak bir strateji ve iradeye ihtiyaç bulunmaktadır. Bu ortaklık kamunun düzenleyici rolü, sivil toplumun operasyonel deneyimi ile bilgi birikimi, paydaşların beklentileri ve uluslararası standartlarla birlikte harman olacaktır. Kızılay 147 yıllık köklü birikimi ve 2023 stratejik vizyonu ile sektöre değer katmaya devam edecektir.