Terör ve istihbarat başarısızlıkları(2)

"Noktaları birleştirmek: İstihbarat reformunun çelişkileri" başlıklı bir yazısında Malcolm Gladwell, "11 Eylül" sonrasında Amerika"da istihbarat başarısızlıklarıyla ilgili tartışmalara ışık tutan bazı çalışmaları ve raporları yorumlamıştı (New Yorker, 10 Mart 2003). Gladwell"in atıfta bulunduğu vakalardan birisi, 7 Ağustos 1998"de Kenya"nın başkenti Nairobi"deki ABD Büyükelçiliğine yönelik bombalı saldırıydı. Patlayıcı yüklü bir aracın büyükelçilik binası önünde patlatılması sonucunda 213 kişi ölmüş, 4 binden fazla kişi yaralanmıştı. Amerikalıları asıl şok eden gerçek ise Afrika"daki ABD elçiliklerine bombalı saldırıların yapılacağının aylar önce ihbar edilmiş olmasıydı. Amerikan istihbarat servislerinin dillere destan "Nairobi başarısızlığı" ders kitaplarına geçmeyi hak eden bir vakadır.

CIA saldırıdan önce Kenya"da bir bir "el-Kaide" hücresi saptamış ve üyelerini takibe almıştı. Ellerinde bir el-Kaide ajanı tarafından yazılmış, bomba yapımcılarının Naoribi"ye gelmek üzere olduğunu söyleyen bir mektup vardı. ABD"nin Kenya Büyükelçisi Prudence Bushnell durumu mektupla Washington"a bildirmiş ve daha fazla güvenlik için yalvarmıştı. Üstelik Kenya istihbaratı da aylarca önce ABD istihbaratını gizli saldırı planı hakkında uyarmıştı.

Usame bin Ladin"in şirketlerinden birinde çalışan birisi, Kasım 1997"de Nairobi"deki ABD Büyükelçiliğine gelerek, binayı havaya uçurma planından söz etmişti. Amerikalılar ise "Mossad"ın değerlendirmesine başvurmuşlardı. İhbarcıyı sorgulayan Mossad, onun güvenilir olmadığına karar vermişti. "Mossad"a göre Kenya istihbaratı güvenilir değildi, söylenenler doğru olsa bunları "Mossad"ın da bilmesi gerekiyordu. Muhbir, Usame Bin Ladin için çalışıyor olabilirdi, ancak yalan makinesi testini geçememişti ve daha önce Afrika"da diğer büyükelçiliklere benzer uyarılarda bulunulmuştu. Endişeye mahal yoktu. Amerikalılar Mossad"a inanmışlar, Kenya"daki "el-Kaide" hücresini takip etmekten vazgeçmişlerdi.

Çeşitli hedefler hakkında doğru çıkmayan çok fazla ihbarda bulunulması, sürüye kurt düşüren meşhur "yalancı çoban" hikayesine benziyor. Çoban bir gün doğruyu söyler ama o zaman da kimse inanmaz. Gladwell"in dediği gibi, dışarıya koşturup pencerelerinizi kimyasal saldırıya karşı yalıtmak için yapışkan bant aldıktan sonra hiçbir şey olmazsa, hükümetin uyarı ışığı kesintisiz haftalarca turuncuda kaldıktan sonra hiçbir şey olmazsa, çok geçmeden yolunuza çıkan her uyarıdan kuşku duymaya başlarsınız. Amerikalılar da Nairobi"de böyle yapmışlardı.

Geçmişe bakıldığında açıkça görünen şey, gerçekleşmeden önce nadiren açıktır. Böyle durumlarda "noktaları birleştirmek" kolay değildir. Gladwell"in vurguladığı gibi: "Gerçek dünyada istihbarat her zaman belirsizdir. Düşmanın niyetlerine ilişkin bilgiler fazla ayrıntı içermemek eğilimindedir. Ve ayrıntı açısından zengin bilgiler düşmanın niyetlerine az yer verir". Siyaset bilimci Richard K. Bets ise, "Analiz, savaş ve karar: istihbarat başarısızlıkları neden kaçınılmaz?" başlıklı denemesinde bakın ne demiş:

"Uyarı sistemlerini daha duyarlı hale getirmek, sürpriz riskini azaltıyor, ancak yanlış alarm sayısını da arttırıyor ki bu da sonuçta yine duyarlılığı azaltıyor."