Asrın tabibi Said-i Nursî

İSTANBUL- Bundan 40 yıl önce bugün vefat eden katıksız iman eri Bediüzzaman Said-i Nursî, Bitlis'in Hizan ilçesine bağlı İsparit nahiyesinin Nurs köyünde doğdu. Küçük yaşlarda beliren cesur mizacı ve zekası ile dikkatleri çekti. Hocası Molla Fethullah Efendi'nin "Zeka ile hıfzın ifrat derecesinde bir adamda toplanması ender hadisedendir" düşüncesi, Said-i Nursî'nin "zamanın güzeli, çağın eşsizi" anlamına gelen "Bediüzzaman" unvanı almasına vesile oldu.

Maddeciliğin insaniyeti arka plana ittiği bir dönemin "marazat"ını bertaraf edecek "tahkiki iman" metodu ile çağın teknolojisiyle gelişecek zenginleşecek insanlar yetiştirmek için "eğitimin" önemini vurguladı. Dini ilimlerle birlikte, müsbet ilimlerin de okutulması gerektiğini söyleyen Said-i Nursî, "Dinî ve fennî ilimlerle milli eğitimin temeli atılır. Bu sağlam temelden ise birlik ve beraberlik binaları yükselir" diyordu. Bu çerçevede; Doğu ve Güneydoğu'ya ağırlık verilen ve Medresetüzzehra ismini düşündüğü "Şark Üniversitesi" kurulması için uğraştı. İlk, orta ve üniversiteler için din ve fen derslerinin bütün olarak okutulacağı bu ilim yuvası için Said-i Nursî şunları söylüyordu:

"Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir, aklın nuru fûnun-u (fenler) medeniyedir. İkisinin imtizacıyla (bütünleşmesi, iç içe girmesiyle) hakikat tecelli eder... İftirak ettikleri (ayrıştıkları) vakit, birincisinde taassup (tutuculuk) ikincisinde de hile, şüphe tevellüd eder (doğar)"

Bediüzzaman'ı anlatan hemen tüm kaynaklarda, "delillerle tatmin bulan bir aklın" izlerini taşıyan hatıralarına da yer verilir. Araştırarak cevaba ulaşma örneği olarak önemli bulunan bir hatırasını şöyle anlatır:

".. Küçüklüğümde kamer tutuldu. Ben valideme dedim; 'Neden ay böyle oldu?' Dedi: 'Yılan tutmuş' Dedim; 'Daha görünüyor?' Dedi; 'Yukardaki yılanlar cam gibi olup, içlerinde bulunan şeyi gösterirler' Bu çocukluk hatırasını çok zaman tahattur ediyordum ve der idim ki; 'Bu kadar hakikatsiz bir hurafe, validem gibi ciddi zatların lisanında nasıl geziyor?' diye düşünüyordum. Ta felekiyat fennini mütalaa ettiğim vakit, gördüm ki, validem gibi öyle diyenler, bir teşbihi hakikat telâkki etmişler..." Küçük Said iken annesi ile kurduğu bu diyalog, yıllar sonra astronomi ilmini öğrenen Said-i Nursî'ye "ilmi teşbih" meselesini kavramakta kolaylık sağlayacaktı. İlmi konulardaki birikiminin farkında olan Bediüzzaman, bunu etrafa duyurmaktan da kaçınmıyordu: "Hiçbir mahviyet ve tevazu niyetiyle olmayarak, bütün kanaatimle ilan ediyorum ki, benim hizmetim ve sergüzeşt-i hayatım, bir nevi çekirdek hükmüne geçmiş. İnayet-i İlâhiye ile bu zamanda ehemmiyetli bir iman hizmetine kaynak olmak için, Kur'an'dan gelen ve meyvedar yüce bir ağaç olan Nur Risaleleri'ni ihsan etmiş. Ben bunu kasemle temin ediyorum ki, bütün hayatımda geçen o harikalardan dolayı ben kendimden kat'iyyen bir kabiliyet ve meziyet ve o fevkaladeliğe bir liyakat görmüyordum."

Bediüzzaman Said-i Nursî'nin, meşrutiyeti İslam eksenine oturtan hürriyetçi yaklaşımına göre mutlakiyet, İslâmi dirilişin önünü kapatıyordu. Bu nedenle meşrutiyete "yumuşak geçiş" yapılmalıydı. O'na göre; "Cehalet, zaruret ve ihtilaf" olarak özetlediği üç büyük düşmanla yapılacak mücadelenin kazanılmasıyla bu mümkün olabilirdi. "Hayatın gâyesi ve hayatın hayatı imandır" diyen Bediüzzaman, Risale-i Nur'da kalp ve duygu bütünlüğünü ele alarak iman hakikatlerini anlattı. Kelam, tasavvuf ve pozitif bilimleri birleştirip; mektep, medrese, tekke ayrılığını ortadan kaldırarak, Müslümanlar'a yeni bir bakış açısı sundu. İslâm âlimlerinin, insanın temel konulardan ziyadesiyle, dış âleme ve siyasete yönelmeleri karşısında, "iman ve temele ait" meselelerin halledilmediğini gören Bediüzzaman, İslam dünyasının zihniyetinin düzenlenmesi gerektiğini düşündü. Çağın hastalığı olarak gördüğü bu durum karşısında Said-i Nursî, Kur'ân'ın "çağlar üstü mesajını" da Risale-i Nur külliyatı ile açıkladı. Bediüzzaman'ın eserleri, pekçok yorumcu tarafından, "İslam dünyasının karşılaştığı en köklü ve yıkıcı krize (fen ilimlerinden kaynaklanan dinsizlik veya dinde laubalilik) karşı ilim ve mantık yoluyla cevaplar vererek milyonların imanının kurtulmasına vesile olduğu" şeklinde değerlendirildi.

Ve dünyaya hediye ettiği, kaynağı yalnızca Kur'an olan Risale-i Nur Külliyatı, Bediüzzaman'ın hayatını Eski Said ve Yeni Said diye ayırdı. Daha çok, "imanın dışavurumu olan kurumlar, davranışlar ve siyasetle ilgilenen" Eski Said ile "imanın tahrip edilmek istendiği bir ortamda imanı koruyup güçlendirmek için gayret eden" Yeni Said..

Bu, hapishaneleri Medrese-i Yusufiye'ye çeviren hazine, günümüze kadar, her yaştan insanın manevi huzura ermesine vesile oldu ve oluyor. "İnsanın kendisini, diğer varlıkları, kainatı ve hemcinslerini iman ekseninde algılaması" için yazılan eserlerin yanıkısından ürkenler ise çareyi, Bediüzzaman'ı tutuklamakta aradı. 1960 yılında Hakk'ın rahmetine kavuştuğunda ise ardında bıraktığı tüm maddî servet "bir demlik, birkaç bardak, eski bir gömlek, yamalı bir cüppe, sarık, misvak, biraz çay-şeker ve on liradan" ibaretti. Risale-i Nur Külliyatı ile dünyanın her tarafında bıraktığı milyonlarca "Kur'an talebesi" ise Bediüzzaman'ın bıraktığı muhteşem manevi mirastı.