Asya sermayesi Türkiye'ye akacak

İstanbul'da 3 konferansın ardından Antalya Forumu'na katılan Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Babacan, yoğun programından zaman ayırarak Yeni Şafak'a konuştu. Forumdan önce, geceyarısı sorularımızı cevaplayan Babacan, ekonomin geleceği ile ilgili önemli tespitlerde bulundu. Türkiye'nin Uzak Doğu sermayesiyle kurduğu ilişkilerin, 2013'te meyvesini vermeye başlayacağını anlatan Babacan, Türkiye'nin büyümesinde 'gaz-fren' tartışmasını da değerlendirdi. Hükümetlerin, her şey yolunda giderken kontrollü büyüme kararı vermesinin zor olduğunu vurgulayan Bakan, 'Suni bir büyümenin önüne geçtik. Bankadan kredi çekip harcayarak büyüme rakamı oluşuyordu. Bunu dengeledik' dedi.

Avro bölgesindeki ülkeler tek para birimine geçince artık istikrar açısından olabilecek en yüksek noktaya vardık diye düşünmeye başladı. Almanya ile Yunanistan'ın faiz oranı yıllarca birbirine çok yakın seyretti. Avro bölgesi ülkelerine kolay kolay bir şey olmaz, bir şey olsa dahi Avrupa Merkez Bankası var, gelir yardım eder gibi bir varsayım vardı. Fakat 2008-2009 krizinden itibaren bu varsayımın doğru olmadığı ortaya çıktı. Çünkü problem yaşayan ülkelere durumu daha iyi olan ülkeler yardım etmekte isteksiz davrandı. AMB de 'ben yardım ederim ama bazı şartlar ileri sürebilirim' dedi. Eğer iflası önlemek için para basması gerekiyorsa merkez bankaları çoğu zaman bunu da yapar. Amerikan Merkez Bankası yapıyor, karşılıksız parayı basıyor, hazine kağıtları için talep oluşturuyor. Ama burada öyle bir durum var ki, mesela İspanya'nın kendi merkez bankası olsa farklı davranır ama Avrupa Merkez Bankası sıkıntılı ortamda 'yardım ederim ama şu şartla yardım ederim' dediği anda Avrupa'da birlik ruhu zayıflıyor.

Evet, doğru. Geçen sene Aralık'ta bir Tokyo ziyareti yaptım. Ona 6 ay öncesinden hazırlandık. Japonya'nın en büyük 12 bankası ile görüştük. Bakıyoruz o bankalardan 3-4 tanesi ya ofis açtı İstanbul'a, ya lisans için başvurdu. Arkasından Mart başında Singapur-Hong Kong ziyareti yaptık. Singapur'un ilk kurucu başkanı, 89 yaşında, Lee Kuan Yew'u evinde ziyaret ettim. Ben gittikten 2 ay sonra IE Singapore diye bir ofis açtılar İstanbul'da, kendi şirketlerinin Türkiye'ye yatırım yapmasına yardımcı oluyorlar. Arkasından Singapur borsası ile İstanbul borsası arasında bir anlaşma imzaladık. Sonra Hong-Kong ile yaptık, ki başkanı aynı zamanda dünya borsalar birliği başkanı. Dünyanın o tarafında likidite bol. Ve para, getirisi iyi ama riski de makul yatırım yeri arıyor. Bugün Singapur'un Singapur dışındaki doğrudan yatırımı 300 milyar dolar.

Rakamlara dökmek çok zor. Ayrıca bir Malezya programı yaptık. Malezya Merkez Bankası Başkanı eski dostumuz Zeti Akhtar Aziz, çok saygın bir isim. Orada bir konferansın açılışını yapmamızı istedi. Tüm bölge oradaydı. Basında çok geniş yer aldı. Sonra, Tokyo'da Nikkei gazetesinin yönetim kurulu başkanı ile, biliyorsunuz 4 milyon tirajlı bir gazete, öğlen yemeğinde dedim sizin İstanbul'da bir yeriniz var mı, 'yok' dedi. Ne yapıyorsunuz, 'Kahire ofisinden takip ediyoruz.' Dedim, ters bir iş yapıyorsunuz, bütün dünya bölgeyi Türkiye'den izliyor, Türkiye perspektifinden bakıyor. 5 ay sonra Kahire ofisini kapatıp İstanbul'da ofis açtılar. Şimdi her hafta, Nikkei'de, Japonya'nın en itibarlı gazetesinde mutlaka Türkiye ile geniş bir şey çıkıyor. Japon büyükelçimizin bana söylediği, sizin o ziyaretinizden sonra her hafta birkaç tane büyük şirket geliyor. Yeni bir dönem başlattı diyor. Japonya iç piyasası çok sıkıntılı. Japon firmaları da şu anda dünyada arayış içerisinde.

Biz de başlatıyoruz şimdi. Prensipte mutabık kaldık. Dedik ki bu anlaşmaları paralel yürütelim. Avrupa Birliği ile ne müzakere ediyorsanız biz de bilelim. Bizim de benzer bir anlaşmamız olsun ki biz zaten gümrük birliğindeyiz, sizinle de serbest ticaret anlaşması yaparsak ve benzer zamanlarda imzalarsak bu serbest ticaret anlaşmasını güzel bir sonuç alırız dedik. 'AB ile geç başladık, biraz olgunlaştıralım, sonra size de ne yaptğımızı söyleriz' diyorlar. Ama Japonya'da kararlar geç veriliyor. Birkaç sene sürer diye tahmin ediyorum. Avrupa'da sıkıntılar çoğalırken finansman kaynağı olarak o taraflara bakmamızda büyük yararlar var.

Biz Japon piyasasına 2011'de 2 milyar dolarlık Samuray kağıtlarıyla çıktık. Hatta biz ihraçta defteri kapattık 4 saat sonra deprem ve Tsunami oldu. Ona rağmen 2 milyar dolar gününde banka hesabımıza girdi. Arkasından Bu sene 1,5 milyar dolar daha Samuray çıktık. Şimdi gelip gitmeye başladılar, 2013'ye yeniden çıkacak mısınız diye soruyorlar.

Çok küçük yaşlardan itibaren ticaretin içinde oldum. Ankara Çıkrıkçılar yokuşunda idik. Ama İstanbul'da Sultanhamam'a, Mahmutpaşa'ya alışveriş için çok giderdik. Okul öncesi ve sonrası, alışveriş için her ay oralara gidip gelirdik. 1928'de rahmetli dedem başlatmış işi, ben üçüncü nesil o işle uğraşıyordum. Türkiye'ye 2 Nisan 1994'te kesin dönüş yaptım. Okul bittikten sonra Amerika'da bir süre çalıştım daha sonra babam 'artık ben burada yalnızım sen dön beraber olalım' dedi. 2 Nisan'da döndüm üç gün sonra 5 Nisan 1994 krizi patladı.

Tabi, yaptığımız işte hem imalatçılarla, fabrikalarla yakın ilişkiler hem perakendecilerle müşteri kesimimizle çok yakın bir ilişki söz konusuydu. Piyasada tıkanıklık yaşanınca bizim imalatçılarımız ellerine çantayı aldılar, daha önce hiç ihracat yapmamış imalatçılarımız dahi bu sefer ihracatı öğrenmeye başladılar.

Biz şuan 2023 deyince bu zemin buluyor, halkta karşılığı var. Kimse 2023'e kadar kim öle kim kala demiyor bizde. Bugün, bir Portekiz'i, Yunanistan'ı ele alın ve deyin ki bu ülkelere 2020 için, 2025 için hedefler konuşun, halkta karşılığı olmayacaktır.

Bu sene büyümenin geçen seneden düşük olmasının en önemli sebebi, bizim kredi hacmi üzerine getirdiğimiz sınırlamalar ve aynı zaman para politikası uygulamaları oldu. Merkez Bankası para politikası ve makro ihtiyati tedbirlerle ve daha sonra da BDDK makro ihtiyati tedbirlerle devreye girdi ve iç piyasadaki hızlı kredi artışını önlemiş olduk, daha makul oranlarda artar hale geldi. Bu sene kredi hacminin yüzde 15 büyüyeceğini tahmin ediyoruz. Bu senenin büyüme oranına yüzde 3.2 bekliyoruz, enflasyon yüzde 7 desek, yüzde 10. Ama enflasyon artı büyümenin de 5 puanlık kredi hacmi büyümesi üzerinde etkisi var. Fakat bu bir dönem yüzde 35'e kadar çıkmıştı. Bizim ihracat ve dış talep büyüme kompozisyonuna dönük hiçbir zaman sorunumuz olmaz. Her hükümet, her ülke büyümeyi ister, refahının artmasını ister ama bu refahın kaynağı ne ona bakmak lazım.

Bu kalıcı olarak rekabet gücüyle ve dış taleple oluşan bir refah mı, yoksa sadece içeride borçlanıp harcayarak oluşan suni bir refah mı buna bakmak lazım. Biz bir bakıma bu yıl suni bir büyümenin, ya da sürdürülemez bir büyüme kompozisyonunun önüne geçmiş olduk. Bunu da ağırlıklı olarak iç taleple dengeledik. Yani bankadan kredi çekip harcayarak büyüme rakamı oluşuyordu, ağırlık oradan geliyordu, onu tekrar normal seviyeye getirdik. Merkez Bankası'nın özellikle zorunlu karşılık yoluyla getirmiş olduğu tedbirler, miktarsal sınırlama getiriyor. Merkez Bankası diyor ki, senin mevduatının, bankaya konulan mevduatın bir kısmını alacağım park edeceğim, bunu kredi olarak veremezsin diyor. Bu, miktar müdahalesi. Çok etkin bir müdahale. Bu şekilde de bankalar krediyi belli miktarda verebiliyor. Onun ötesine geçmekte zorlanıyorlar kuşkusuz.

2012'de herkes bu kadar memnunken bankalar kredi veriyor para kazanıyor, vatandaş ev alıyor, bir sürü kredi kartı harcaması yapıyor. Gücünün yetmediği şeyleri alabiliyor. Bu aslında toplumda kısa vadede herkesin hoşuna giden bir tabloydu. Ama biz ne yaptık. Yok dedik, yanlış bir yere gidiyoruz dedik. Bunu herkes yapamıyor. Her hükümet böyle kritik noktalarda bu kararı veremiyor. Mutluluk oyununun devam etmesini istiyor.

Biz her şeyi tartışırız, açıktan da tartışırız kendi aramızda da tartışırız. Ama sonuçta biz Ekim ayında bir Orta Vadeli Program ortaya koyduk. OVP'nin altında büyün bakanlarımızın imzası var. Sayın Başbakanımızın imzası var. Sayın Cumhurbaşkanımızın dahi imzası var. 3 yıllık bir program. OVP açıklandıktan sonra da o tür bir tartışmanın yeri yok, gereği de yok. Zaten belli ne yapacağımız.

Şuanda Erbil ile Bağdat'ın ilişkileri oldukça gergin. Bağdat'taki merkezi hükümet tüm Irak'ın hükümeti olarak hareket etmesi gereken bir hükümet fakat Başbakan Maliki'nin aşırı mezhepçi tutumu yüzünden, maalesef hem Irak'taki Sünnileri hem Kürt kökenli Irak vatandaşlarını açıkçası oldukça rahatsız ediyor. Ama önümüzde seçimler var. Seçimlere giderken, pekçok oluşum var, partiler var, koalisyonlar var. Irak dünyanın ikinci büyük petrol rezervine sahip olan bir ülke, şuanda adeta varlık içinde yokluk çekiyor sırf bu iç çekişmeler yüzünden. Tabi, dışarıdan müdahaleler de var, İran'ın ciddi etkisi var. Bizim ihracatımız çok ama ağırlıklı ticaretimiz Kuzey Irak'la. Kürt bölgesi ile ticaretimiz. Yatırımlar da orası ağırlıklı. Orasıyla enerji konusunda görüşmeler var, hazırlıklar var petrol konusunda da gaz konusunda da. Sadece Kuzeydeki rezervler bile çok yüksek miktarlarda, hem gaz ham petrol açısından. Şu anda öyle bir durum oluştu ki, Irak toprakları içerisindeki Erbil'in Bağdat'a olan aidiyet duygusuna bakın, bir de Ankara ile olan ilişkilerine bakın. Sanki Erbil-Ankara ilişkileri Erbil-Bağdat ilişkilerinden çok daha kuvvetli bir hale geldi. Başbakanımız oradayken üç tane banka şubesi açıldı. Bir de bir katılım bankası yeni bir şube açtı. Türkiye'nin ekonomik hinterlandının doğal bir uzantısı haline geldi şimdi Kuzey Irak.

Bush döneminde çıkarılan bazı geçici vergi indirimlerinin süresi doluyor. Yani vergiler artacak. Cumhuriyetçilerle ile Demokratların 31 Aralık'a kadar anlaşması gerekiyor. Hatta 2013, 2014 için nasıl bir maliye politikası izleyeceklerini de ortaya koyması lazım. Bakın daha önümüzdeki yılın bütçesiyle ilgili hiç kimsenin fikri yok. Biz 2015'e kadar programımızı açıkladık. ABD'nin 2013 için bile yok. Dünyanın bir numaralı ekonomisi, keyfilik olamaz. Mutlaka hem kendileri için hem dünya için ne yapacaklarını açık seçik ortaya koymaları lazım.

O yapacağını yaptı zaten. Amerika'nın tarihinde görülmemiş miktarda parayı kanun olmadan bastı piyasaya sürdü. Bankaların bataklarını satın aldı. Bütçe açığı arttı, bunu nasıl finanse edecek? Amerikan ekonomisi borçlanacak. Peki bu kadar yüksek miktarda parayı kimden borç alacak. Amerikan Merkez Bankası karşılıksız para basarak Amerikan Hazine kağıtlarını satın aldı. Yani Amerikan hazine kağıtlarının müşterisi kendi merkez bankası oldu. Bizde Merkez Bankası, Hazine'ye kredi açamaz. Bernanke mecbur kalırsa yine para basacak. İleriye doğru bir sürü risk var, enflasyon riski var, doların birden bire değer kaybetme riski var. Bütün bu kararları alanlar da böyle Amerikan Merkez Bankası, Avrupa Merkez Bankası sanmayın ki çok net bilerek, bir sürü hesap kitaptan sonra falan... böyle değil. İnanın çaresizlikten bir karar alıyorlar. İşe yaramazsa bir şeyler bulmaya çalışıyorlar.

Bizim Orta Vadeli Programımızı açıkladığımız tarihten bu yana bakacak olursak, faizlerde o tarihten sonra bir kırılma oluştu. Arkasından bir de kredi notu yükseldi. Kredi notu OVP ile çok ilgili. Büyüme düşüyor ama büyümenin aşağı doğru inmesi kötü bir şeylerin sinyali olsa bunların hiçbirisi olmaz, tam tersine korku artar, faizler artar, risk primi artar. Demek ki 2015'e kadar açıkladığımız program karşılık buldu. İki gün önce Hazine'nin gösterge kağıdının faizi yüzde 6'nın da biraz altına inmiş durumda. Tarihi düşük bir seviye. Reel faize bakıyorsunuz eksiyi gösteriyor. Öte yandan CDS Spread'i dediğimiz, kredi temerrüt takas oranına bakıyoruz, 138. Bunlar tarihi düşük seviyeler. Rusya'dan daha düşük, bakın Rusya'nın borcunun milli gelirine oranı yüzde 5. Petrol zengini bir ülke ama ödeme günü geldiğinde Türkiye'nin borcunu ödeme gücü Rusya'dan daha güçlü demek. Pek çok Avrupa ülkesine göre çok çok iyi bir noktadayız. Biz hazine faizlerinin düşmesiyle beraber kredi faizlerinin düşeceğini de bekliyorduk. Mevduat faizleri, kredi faizleri bir düşüş trendinde şu anda. Tek haneli kredi faizleri çok uzak değil bana göre. Ama kredi alanın durumu da önemli.

Bugün bir konferansta idim. TUSKON Başkanı Rızanur Bey de oradaydı. Afrika'lı birisi sordu, işadamlarınız nasıl bu kadar aktif diye. Dedim bizim kurumlarımız çok iyi çalışıyor, TUSKON, DEİK, MÜSİAD... TUSKON bir yılda 446 tane yurtdışına grup gönderdi. 2008'de, benim Dışişleri Bakanlığı dönemimde, Afrika'da 12 büyükelçilik vardı. Oturduk arkadaşlarla birkaç gün sırf Afrika çalıştık. 34 tane ülke tespit ettik. 2012'ye geldik, şu anda 32 tane büyükelçiliğimiz var. İki tane daha açınca biz o 2008 hedefine inşallah ulaşacağız. Güney Amerika'da Kolombiya'da açtık, Peru'da açtık, şimdi Panama'da açıyoruz. Asya'da hemen hemen ülke kalmayacak, Myanmar'a bile büyükelçi gönderdik. Avrupa'da pek çok ülke fazla masraf oluyor diye Afrika'da büyükelçilik kapatıyor. Kira ve personel masrafına dayanamayacak noktaya geldiler.

FATF ile İran konusu apayrı konular. Hem kara para olsun hem terörizmin finansmanı olsun bu konularla ilgili FATF üyelerinin uyguladığı bazı ortak standartlar var, bir ortak hukuki zemin var. Bizim de belli bir takvim içerisinde hukuki zeminimizi bu uluslararası uygulamalara paralel hale getirmemiz bekleniyor. Mecliste Adalet Komisyonumuzda bununla ilgili yasal hazırlıklarımız tamam. Pekçok değişiklik oldu tasarıda ve üst komisyona geldi. Öte yandan da, daha üzerinde çalışılması gereken hususlar var. Ocak ve Şubat'ın ilk yarısında o yasal düzenlemeleri tekrar ele alacağız. Ve Mümkün olduğunca uluslar arası uygulamalarla paralel hale gelmek isteriz. Biliyorsunuz biz yüzde 20 petrol alımını İran'dan azaltmıştık, biz derken Tüpraş azaltmıştı, özel sektör. Dolayısıyla yüzde 20 azaltınca bir 6 aylık muafiyet olmuştu. Şimdi benim bildiğim bir yüzde 20 daha azaltıyor, onun da karşılıklı görüşmesi yapılmış durumda. Dolayısıyla gaz ile alakası yok tamamen petrol ile alakalı o iş. Dolayısıyla artık Tüpraş, Amerikan tarafıyla görüşerek ya da İran'dan artık almadığı petrolü başka ülkelerden almaya çalışarak şu anda işini götürüyor. Açıkçası o bizi çok etkileyen bir husus değil şu anda.