Başörtüsüne yasak kararı

ANKARA- Danıştay 8. Dairesi, bir öğrencinin başörtüsüyle fakülteye alınmamasına ilişkin işlemi iptal eden ve öğrenciye de 100 milyon lira manevi tazminat ödenmesini öngören Samsun İdare Mahkemesi'nin kararının yürütmesini durdurdu. Daire, başörtüsü giymenin demokratik bir hak olduğunun savunulamayacağını da ileri sürdü. Samsun 19 Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğrencisi Esra Ege, başörtüsüyle 25 Kasım 1998'den itibaren okula alınmama eylemine son verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun 15 Aralık 1998'de zımmen reddine ilişkin işlemin iptali ve bir milyar lira manevi tazminat istemiyle Samsun İdare Mahkemesi'nde dava açmıştı. Mahkeme, işlemi iptal ederken, öğrenciye de 100 milyon lira manevi tazminat ödenmesini karara bağlamıştı. Bu karar, 19 Mayıs Üniversitesi Rektörlüğü'nce temyiz edilerek, yürütmenin durdurulması da istenmişti. Danıştay 8. Dairesi, yürütmenin durdurulması istemini çelişkili ve Türk gelenekleriyle taban tabana zıt ifadeler içeren gerekçelerle karara bağladı. Gerekçeli kararda, Yükseköğretim Kanunu'na, "Yürürlükteki yasalara aykırı olmamak koşulu ile yükseköğretim kurumlarında kılık kıyafet serbesttir" hükmünün konulduğu belirtildi.

Yasada yer alan "serbest" sözcüğünün mutlak anlamda bir serbestliği değil, yürürlükteki yasalara aykırı olmama koşuluyla birlikte hüküm ifade eden "koşullu serbestliği" içerdiği ileri sürülen kararda, şöyle denildi: "Kılık-kıyafet serbestliğinin başta Anayasa olmak üzere diğer yasalardaki yansımalarının hangi çerçeve içerisinde yer aldığına bakmak gerektiğinden yükseköğretim kurumlarında öğrencilerin kılık kıyafetinin Anayasa'nın 174. maddesiyle güvence altına alınan devrim yasalarına, T.C. Anayasası'nın ilke ve kurallarına, cumhuriyetin özgün niteliklerine, diğer taraftan yükseköğretimin 2547 sayılı yasanın 4. maddesiyle belirlenmiş olan amaçlarına aykırı olmaması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır." Yükseköğretim Kanunu'nda yer alan "...Dinî inanç nedeniyle boyun ve saçların örtü ve türbanla kapatılması serbesttir" düzenlemesinin Anayasa Mahkemesi'nce 7 Mart 1989'da iptal edildiği hatırlatılan kararda, Yüksek Mahkeme'nin başörtüsü veya türbanlı olarak yükseköğretim kurumlarında bulunmayı serbest bırakan kuralların Anayasa'ya aykırı olduğunu saptadığı ifade edildi.

Yasağa dayanak bulmak için oldukça zorlandığı görülen Danıştay'ın kararında tanıma muhtaç ve çelişkili ifadelerin bulunması, kararın hukuki olmaktan çok, siyasi olduğu kanaatine yolaçtı. Kararda, 'hakkaniyet ilkesi' ve 'hukuk devleti' kavramına vurgu yapılması, kararın kendi içindeki çelişkisi olarak görülürken, Yüksek Mahkeme tarafından başörtüsünün 'huzur bozucu', 'eğitimi engelleyici' bir eylem olarak algılanması, objektif kriterlere aykırı, keyfi bir değerlendirme olarak yorumlandı. Danıştay'ın, bu kavramlara yer verdiği görüşleri aynen şöyle: "İdareler, faaliyet alanlarıyla ilgili olarak düzenleme yapma yetkisine sahip olduğundan, kamu kuruluşlarından sayılan yükseköğretim kurumunda kamu düzeninin korunması, eğitim ve öğretimde güven ve huzur bozan eylemlerin etkili bir biçimde önlenmesi için hukuk devleti ilkesi, laiklik ilkesi, adalet ve hakkaniyet ölçütleri de gözetilmek suretiyle düzenlemede bulunmasını engelleyen bir yasa hükmü de bulunmadığından, Anayasa'ya, laiklik ilkesini ve yükseköğrenim amacına aykırı olan ve eğitim-öğretimin huzur ve güvenliğini bozan durumların giderilmesi amacına yönelik öğretim ve eğitimin zorunluluk koşullarına uygun olarak gözetim ve denetim yetkisi içinde yapılan düzenlemelerle yaptırımların getirilmesi halinin eğitim-öğretim özgürlüğünün sınırlandırıldığı şeklinde değerlendirilemeyeceği gibi eğitim-öğretim özgürlüğüne aykırı olduğundan da söz edilemez."

Danıştay, birbirleriyle aynı cümlede telif edilmesi mümkün görülmeyen bir dizi kavramı peşpeşe sıralayarak, "anlatım zaafları" ve "çelişkili ifadeler" köşesine geçmeye aday şu ifadelere de kararında yer verdi: "Kamu kuruluşlarından sayılan yükseköğretim kurumunda aklın ve bilimin öncülük ettiği, tek tür eğitim düzeni içinde duygu ve görüş birliğini sağlamaya yönelik, özgür düşünceli, özgür vicdanlı, ulusal değerlere saygılı, çağdaş görüşlü ve çağdaş görünümlü insan yetiştirme amacına aykırılık teşkil etmeyen dava konusu işlemde hukuka ve ilgili mevzuata aykırılık bulunmamaktadır". Danıştay 8. Dairesi, bu gerekçelerle Samsun İdare Mahkemesi'nin kararını yürütmesini oybirliği ile durdurdu. Daire, temyiz istemini daha sonra esastan karara bağlayacak.