Bir ŞEYH'ler oluyor

Projelendirdiği ultra lüks yatırımlarla dünyanın yeni çekim merkezi olan Dubai'de iflas paniği yaşanıyor. Bir süre öncesine kadar petrolle geçinen Dubai, bu emtiayı elden çıkarınca turizm, inşaat, alışveriş ve vergisiz yaşama yöneldi. Dışarıdan gelen turistlere lüks hayatı vaad eden ülke en sonunda bu lüksün altında ezildi. Çünkü vergisiz alışveriş sistemi ile turistler gelişlerini rahatça karşılıyorlardı. BAE'nin en gözde merkezi Dubai'de devlete ait en büyük yatırım şirketlerinden ve Dubai Şeyhi Muhammed bin Raşid el Maktum'a ait olan Dubai World'ün 59 milyar dolar borcunu ödeyemeyeceğini açıklaması dünya finans piyasalarına bomba gibi düştü. 'Şehir devleti' Dubai'ye ilişkin endişeler artarken Abu Dabi borçlara yardım edeceğini açıkladı.

Fazla petrol geliri bulunmayan Dubai, bu süreçte daha çok turizm ve inşaata yöneldi. Emirliklerin başkenti ve petrol zengini Abu Dabi yetkilileri, Dubai'nin borçlarını ödemesine yardım edeceklerini, ancak bu borçlara kefil olmada seçici olacaklarını bildirdiler.

Borçlarını ödeyebilmek için alacaklılarından Mayıs 2010'a kadar 6 ay erteleme isteyen Dubai World'ün 70 civarında alacaklısı var. Bunlar arasında en başta yardım edeceğini açıklayan Abu Dabi Ticari Bankası geliyor. Dubai Yüksek Mali Komitesi Başkanı Şeyh Ahmed Bin Said El Mahdum, Dubai World'un borç ertelemesi kararının dikkatlice planlandığını söyledi.

Uzmanlar Dubai depreminin dünyayı çift dipli resesyona sokacak hamleyi hazırladığı konusunda hem fikirler. Bu arada Suudi Arabistan destekli Körfez Uluslararası Bankası'nın dolar bonosunu satışa sunmaktan son anda vazgeçtiği öğrenildi. Ertelenen projeler bankalarla şirketlerin finansal ilişkilerini olumsuz etkiledi. Dubai hükümeti 2009'da 20 milyar dolarlık bono programını yönetmesi için bir destek fonu kurdu.

Dubai, şubatta Abu Dabi'ye 10 milyar dolarlık bono satışı yapınca durum bir kurtarma operasyonu olarak görüldü. Çarşamba günü de Dubai'den Abu Dabi'ye 5 milyar dolarlık daha bono satışı yapıldı. Ancak Abu Dabi'nin artık daha fazla yardıma çok da sıcak bakmayabileceği belirtildi.

Dubai BAE'nin petrol dışı genel ticaretinde önemli pay sahibi. Ancak Abu Dabi ise petrol zengini nadir ülkelerden biri. Birleşik Arap Emirlikleri topraklarının yüzde 87'sini oluşturan şehir dünya petrol rezervinin yüzde 10'una -ki bu yaklaşık 100 milyar varil petrol demek- ve doğal gaz rezervinin yüzde 5'ine sahip. Petrolü pek olmayan Dubai'nin kişi başı milli geliri 23 bin dolar. Abu Dabi'nin kişi başı milli geliri ise 35 bin USD olarak biliniyor. 2010 sonuna kadar 22, 2012 sonuna kadar 50 milyar dolar borç ödemesi gerekiyor. Son 10 yılda başta emlak olmak üzere turizm, finans alanında büyük yatırımlar yapıldı. 2008'e kadar Dubai'de gayrimenkuller inşaat başlamadan satılıyor ve sürekli prim yapıyordu. Global krizle son bir yılda ofis fiyatları yüzde 58, rezidans fiyatları yüzde 43 düştü. Tamamlanmış ofislerin yüzde 59'u kiracı bekliyor. Abu Dhabi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkentidir. Basra Körfezi kıyısında yer alan Abu Dabi'nin nüfusu 1 milyon civarında. 1971 yılında başkent olan Abu Dabi petrol gelirleri sayesinde günümüzde modern bir şehir haline gelmiştir. Diğer 6 emirliğin ciddi miktarda petrol çıkaramamasına karşın petrol gelirleri eşit şekilde dağıtılır. Dubai Şeyhi Muhammed bin Raşid el Maktum (62), turizm ve finans merkezi haline getirmek için çalıştığı Dubai'yi Palmiye Adası, Burj el Arab Oteli ve dünyanın en uzun binası 800 metrelik Burj Dubai kulesi gibi iddialı projelerle meşhur etti. 12 milyar dolarlık kişisel servetiyle dünyanın en zengin 5. kraliyet mensubu. Abu Dabi Şeyhi el Nahyan ise 18 milyar dolarlık servetiyle en zengin 3. asil. El Maktum, ülkedeki yatırımları gerçekleştiren Dubai Holding'in yüzde 99.67 hissesine sahip. Abu Dabi'nin başında ise El Nahyan hanedanı var.

Sıklıkla bir 'şehir devleti' ya da kendi içinde bir devlet olarak tanımlansa bile Dubai, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) kurucu üyesi. İngiltere'nin 1971 yılında Basra Körfezi'nden çekilmesinden sonra kurulan BAE'de önemli petrol rezervlerine sahip Abu Dabi emirliği, dışişleri ve savunma gibi federal siyasetin önemli alanlarında söz sahibi konumunda bulunuyor. Dubai'nin inşaat ve yatırım anlamında bir numaralı rakibi olarak bilinen Abu Dabi aynı zamanda BAE'nin de başkenti. Dubai'de, küresel ekonomik krizle birlikte emlak sektörü büyük darbe aldı ve geriye milyarlarca dolarlık borç yükü kaldı. Bu büyük yatırımların inşaatında çalışmak için çoğu Güney Asya'dan olmak üzere binlerce göçmen işçi Dubai'ye akın etti. Bu işçilerin ülkelerine dönme sıkıntısı baş gösterirken, bazı Batılılar da işlerini kaybetme tehlikesiyle karşılaştı. Dubai'de emlak sektörüne yatırım yapan yabancıların da önemli kayıplarla karşılaşması bekleniyor. Dubai'ye Şubat 2009 ve bu hafta başında sınırlı finansal destek sağlayan Abu Dabi, daha fazla yardım etmezse Dubai için iflas tehlikesi görünüyor. Toplu Konut İdaresi (TOKİ) tarafından gelir paylaşımı modeli ile ihale edilen Galatasaray'ın Seyrantepe Spor Kompleksi Projesi'ni daha önce projeyi alan Eren Talu, o dönemde Abu Dabi Şeyhi'nin sahibi olduğu Dhabi Group-Al Zaroni isimli firma ile ortaktı. Ayrıca Abu Dabi United Grup'un 320 milyon sterline Manchester City takımını alması yılın olayı oldu.

Yaklaşık 2.5 milyonluk nüfusuyla ülkenin en kalabalık emirliği olan Dubai, petrol zengini Abu Dabi emirliğiyle birlikte ülkede veto gücü bulunan en nüfuzlu iki emirlik. Ana gelirleri finans, emlak ve turizm olan Dubai'nin ekonomisinde petrol ve doğalgazın payı ise yüzde 6 seviyesinde. El Maktum, Dubai'yi yıllardır bir finans ve turizm merkezi haline getirmeye çalışıyor. Ayrıca Palmiye Adası, Burj el Arab Oteli ve dünyanın en uzun binası 800 metrelik Burj Dubai kulesi gibi iddialı projelerle meşhur oldu. Ancak Dubai'nin yıldızının söneceği konuşuluyor. Hatta Abu Dabi'nin BAE'yi eline geçireceğine kesin gözüyle bakılıyor. Abu Dabi Ortadoğu'nun Manhattan'ı olarak adlandırılıyor. Bir gökdelen şehri olan Abu Dabi aynı zamanda ülkenin yönetim ve finans merkezi konumunda. BAE'nin eski başkanı ve Abu Dabi emiri merhum Şeyh Zayed Bin Sultan al Nahyan buraya büyük projeler yaptırmış.

Merhum şeyhin 19 oğlundan en büyüğü olan yeni Şeyh Khalife bin Zayed de babasının yolunda. Turizm cenneti Dubai ile amansız bir rekabet içinde olan Abu Dabi de son sürat oteller, iş ve alışveriş merkezleri inşa edilmekte, ileriye dönük büyük yatırımlar yapılmakta. Abu Dabi'nin nüfusu 1 milyon civarında.

Dubai borcuna erteleme isteyince bütün dünya sarsıldı. Dubai'nin borç erteleme talebi sonrasında İngitere'de korkular artıyor. İngiltere'nin en büyük bankası Royal Bank of Scotland korkuları tetikleyen en önemli unsur oldu. Banka, vergi mükelleflerini borcu ödenmemesi halinde hazırlıklı olmaları konusunda uyardı. Bir başka korku ise işsizlik konusunda yaşanıyor. Pekçok firma Dubai ile bağlanıtlı işler yaptığı için hem istihdam hem de borç kabusu ülkeyi sarsmış durumda. Dubai'nin borçlarını ödemek için acil varlık satışı ihtimali de İngiltereyi tedirgin eden bir başka unsur. Birleşik Arap Emirliği'nin İngiltere'de yaklaşık 5.9 milyar sterlinlik (14.24 milyar TL) yatırımı bulunması da korkuları tetikliyor.