BOR MADENİ NEDENİYLE ÖZEL HAYATI ALT ÜST OLAN BAKAN ŞÜKRÜ SİNA GÜREL: Bor'u IMF istedi

Türkiye'nin en önemli silahlarından bor yataklarının bir gecede özelleştirilmesine karar verilince ETİ Holding'ten Sorumlu Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel, müthiş bir savaşın içinde buldu kendini. Bor madenlerinin yanı sıra Seydişehir aleminyum yatakları ve tesislerinin de özelleştirilmesine karşı çıkan Gürel, bu karşı çıkışın bedelini özel hayatını allak-bullak eden gelişmelerde ödedi.

Dünya bor rezervlerinin yüzde 65'ini elinde bulunduran Türkiye, pastadan sadece 250 ile 300 milyon dolar pay alırken, dünya bor piyasasının en büyük hissedarı U.S. Borax, bu sahada daha rahat cirit atabilmek için devlet eliyle işletilen Türkiye'deki rezervlerin özel sektörün eline geçmesi için büyük uğraş verdi. U.S. Borax'ın yanı sıra Citycorp, Sarbeerg gibi firmalarda bu savaşın tarafları arasında yer aldı. Uluslararası tekellerin Türkiye'deki partnerleri, ilk başta tek engel olarak gördükleri Gürel'i çeşitli medya oyunları ile yıldırmaya kalktılar. Bu sürecte Gürel iki kez istifanın eşiğinden döndü. Ancak Genelkurmay Başkanlığı'nın konuya el atması ve Başbakan Bülent Ecevit'in kendi eliyle devletleştirilmesine imza attığı bordaki oyunu erken farketmesiyle birlikte Gürel'in haklılığı anlaşıldı.

Eti Holding'in elinde bor, uranyum, taryum, aleminyum madeni ve tesisleri var. Bir oldu-bittiyle Eskişehir Gümüş madenleri, Antalya Elektro-metalurji ve krom, Elazığ Bakır ve Krom madenleri Eti Holdnig bünyesinden çıkartılarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB)'na devredildi.

Sizin bu devirlerden haberiniz var mıydı?

Bunlardan bilgim yoktu. Doğrusu bunlar bana danışılarak yapılmadı.

Size bağlı kurumları, size danışılmadan özelleştirmeye kalkan sadece ÖİB mi, yoksa arkasında bir siyasi irade var mı?

Bunun arkasında nasıl bir siyasi irade var, bilmiyorum. Çünkü ben böyle bir siyasi irade olduğu kanısında da değilim. Bazı yerlerde böyle hazırlıklar yapılıyor. Bu hazırlık sonunda ÖİB'dan harekete geçmesi isteniyor. Aslında bu kadar ciddi konuların Hazine'deki veya şurdaki burdaki insanların eline bırakılmaması gerekiyor.

Bir yerlerden kastınız nedir?

Örneğin Hazine Müsteşarlığı'nda böyle bir hazırlık yapılmış. IMF ile yapılan görüşmeler çerçevesinde bazı sözler verilmiş.

IMF'nin bu konuda bir baskısı olduğunu mu söylüyorsunuz?

Bence IMF'nin bu konuda bir aşırı ısrarı var mı yok mu çok önemli değil. Ama burada önemli olan IMF'ye bizim koşullarımızı anlatmaktır. IMF'ye özelleştirmenin akılcı olmadığını anlatmak lazım. Çünkü bu madenler ÖİB'in elinde kaldığı sürece kaynak ısrafına yol açacaktır.

ÖİB'den Sorumlu Devlet Bakanı Yalova'nın bu konuda ısrarlı olduğu, bu nedenle aranızda büyük görüş ayrılığı çıktığı belirtiliyor.

Yalova ile hiçbir şekilde polemiğe girmek istemem. Eminim o da iyiniyetle hareket etmiştir.

1978 yılında bor devletleştirilinceye kadar 70-80 $'dan satıyorduk. ETİ Bor'a şimdi 500 milyon $'lık yatırım yapınca, bilinen rezervlerimiz 660 milyon tondan 2,1 milyar tona yükselirken, birim fiyat 200-250 dolara çıktı. Bor özelleştirilince bu uluslararası dev yapının içinde daha rahat halledilebilecek. US Borax yaptığı fiyatlandırma ve üretim politikasıyla bizden az bir rezerve sahip olmasına rağmen dünya pazarının yüzde 55'ini elinde bulunduruyor. AB'de bor politikası tek elden ama bir özel şirket olan US Borax tarafından yürütülüyor. Türkiye'de ise ETİ Holding bunu yürütüyor. Doğrusu da budur. Özelleştirmek değil.

Türkiye'nin bor pastasından aldığı pay 250 ile 300 milyon dolar. Özelleştirmeden bu payı artırmak nasıl mümkün olacak?

Biz özelleştirmeden hem üretim hem pazarlama aşamasında önemli değişiklikler yapmaya karar verdik. Bir kere uç ürünlere yönelirsek, borumuzu kat kat değerlendirmek mümkün. Örneğin bir cam elyaf tesisi kurabilsek -bunu özel sektörle birlikte yapabiliriz- bora yaklaşık yüz kat daha değer kazandırarak satmış olacağız.

Borun özelleştirilmesini isteyen uluslararası bor tekellerinin ve Türkiye'de bu kuruluşların partnerliğini üstlenen yerli firmaların hükümete ve hükümetin belli ortakları ile ciddi işbirliği yaptıkları ifade ediliyor. Bora talip olan Park Holding'den Bayındır'dan size baskı geldiği doğru mu?

Borda büyük kazanç olduğunu düşünen çevreler mutlaka var. Durup dururken borun özelleştirme kapsamına alınmasında herhalde bu çevrelerin etkisi olmuş olabilir.

Ham boru satın alıp işledikten sonra dışarıya satmak isteyen kimi girişimler oldu. Bu konuda Park Holding'in teklifi oldu.

Borun özelleştirilmesini isteyen çevreler bu süreçte sizi yıpratmak istedi. Hakkınızda çeşitli yayınlar da yapıldı.

Bunlar çok önemli değil. Ben görevimi gönül rahatlığı ile bırakabilecek durumdayım. Bu görevler geçicidir. Önemli olan bu görevin başındayken layıkı ile yapmaktır. ETİ bir gecede ÖİB'e geçiyorsa ve bu akıl dışı uygulamanın önüne geçemeyecek durumda olsaydım, zaten bu işi bırakırdım. Başbakan da ilk başta borun özelleştirilmesini istiyordu. Kararını nasıl değiştirdi?

Sayın Başbakan'a işin ayrıntıları anlatılınca doğru siyasi kararın hangisi olacağı kendi takdirleriydi. O da gerçekleşti.

Sayın Mesut Yılmaz da hükümetin ortağı, ona neden sunmadınız?

Sayın Yılmaz Özelleştirme Yüksek Kurulu Üyesi mi, onu bilmiyorum.

Yılmaz ve Devlet Bakanı Özkan'ın Park Holding'in sahipi Turgay Ciner ile yakın ilişki içinde oldukları ve size baskı yaptıkları da iddia edildi?

Bu konuda konuşmak istemem doğrusu. Çünkü sayın Özkan bu konuyu iyi niyetli bir şekilde çözmeye çalışmıştır.

Gölge boksunda yokum

DSP Genel Başkanlığında adınız her zaman geçti. Veliaht olduğunuz iddia edildi.

DSP'de hiç bir zaman olmadığı gibi bugün de bir yönetim sorunu yoktur. DSP Sayın Genel Başkanımızla özdeşleşmiş bir partidir. Dolayısıyla böyle tartışmaların yapılmasının ne parti için ne de ülke için yararlı buluyorum. DSP Ecevit başkanlığında yoluna devam ediyor. Böyle senaryolar hiç bir şekilde beni ilgilendirmiyor. Benim Genel Başkan'ımdan ayrı bir siyasal iddiam olmadı. Bundan sonra da olmaz. Daha önce de belirttim. DSP için ve ülke için gerekiyorsa ben Sayın Genel Başkan'ımdan önce giderim.

DSP'nin gelecekteki yönetiminde adı geçen veya geçirilen kişilerin son zamanlarda hedef tahtası haline getirildiği görüşüne katılıyor musunuz?

Doğrusu, ortada fol ve yumurta yokken insanları yıpratmaya kalkışmanın hiç yakışık aldığını düşünmüyorum. Gölge boksuna benzer bazı mücadeleler belki sürdürülebilir. Ama bunlar kimseye yarar sağlamayacağı gibi partiye de, ülkeye de yarar sağlamaz. Ben bu boksta kesinlikle yokum.

Bizim dışımızdaki siyasal hareketler kendi içlerinde güçlenme girişimleri kendi bilecekleri bir iştir. Her siyasatçi, her siyasal hareket saygındır. Eğer bize benzemek için kendilerini değiştirenler varsa bu bizi yalnızca hoşnut eder. Solun yeniden tanımlanmaya ihtiyacı bence yoktur.