Danıştay da başörtülüye özgürlük dedi

Danıştay 8. Dairesi, Türkiye Barolar Birliği'nin (TBB) meslek kurallarında yer alan avukatların 'başları açık' görev yapacaklarına ilişkin düzenlemenin yürütmesini durdurdu. Avukat kimliğinin yenilenmesi istemiyle yaptığı başvuru, başörtülü fotoğraf verdiği gerekçesiyle TBB tarafından reddedilen Avukat Figen Şaştım, meslek kurallarının 20. maddesinin iptali istemiyle Danıştay'da dava açmıştı. Davayı görüşen Danıştay 8. Dairesi, 20. maddedeki 'Avukat ve avukat stajyerleri mesleğe yaraşır bir kılık ve kıyafetle başları açık olarak mahkemelerde görev yaparlar' düzenlemesindeki 'başları açık' ibaresinin yürütmesini oy çokluğu ile durdurdu.

Avukatlığın, sunulan hizmet açısından bir kamu hizmeti, mesleki faaliyet olarak ise serbest meslek olduğu ifade edilen gerekçede, 'Yürütülen hizmetin kamu hizmeti olmasından hareketle kamu görevlilerinin tabi olduğu kurallara tabi kılınması mesleğin niteliği ve gerekleriyle örtüşmeyecektir' denildi.

Gerekçede, anayasanın hak ve özfürlükleri ilgilendiren 13, 24, 48 ve 90. maddelerine atıfta bulunularak 'Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir' vurgusu yapılarak 'Dava konusu edilen maddede dayanağı kanunda yer almayan bu ibareye yer verilmek suretiyle kanunun amacını aşan nitelikte bir düzenleme yapılmıştır. Böylece dava konusu kural, dayanağı kanuna aykırı bir niteliğe dönüşmüştür.' Danıştay 8. Dairesi'nin, avukatlara mesleklerini icra ederken başörtüsü özgürlüğünü tanıyan kararına TBB'nin itiraz hakkı bulunuyor.

Yıllardır verdiği 'meslekte başörtüsüne özgürlük' mücadelesi ile tanınan Avukat Figen Şaştım, TBB'nin yasakçı uygulamasına karşı açtığı davanın özgürlükle sonuçlanmasını, 'Bu bir azmin zaferidir. Yıllardır bıkmadan usanmadan verdiğim mücadele sonunda, yüzlerce başörtülü hanım avukatın duruşmalara başörtüsü ile girme hakkı kazanmış olması beni çok mutlu etti' ifadeleriyle değerlendirdi. Başörtülü kimlik belgesi başvurusunun reddedildiğini hatırlatan Şaştım, 'Bıkmadan usanmadan mücadeleye devam ettim. Barolar Birliği'ne yazılı başvuruda bulundum. Bunun üzerine dava açtım. Kararın benim açtığım dava ile ilgili alındığını öğrenince çok sevindim' dedi. Şaştım, kararla bu ülkede her türlü baskı ve yasağa rağmen halen hukukun üstün olduğunu ve adil yargıçların bulunduğunun anlaşıldığını söyledi. Şaştım Danıştay'ın kararından sonra baroların avukatları yargının her alanında bireysel tercihleri olan başörtülü kimlikleri ile kabul etmek zorunda olduğunu ifade etti.

Danıştay gerekçesinde, TBB'nin yasakçı uygulamasının uluslararası kurallara da aykırı olduğuna işaret edilerek, 'Maddede yer alan bu belirlemenin, anayasa ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış olan çalışma hak ve özgürlüğünün ve yine bu düzenlemelerle güvence altına alınmış olan din ve vicdan özgürlüğüne bağlantılı olarak ihlal edilmesi sonucunu doğuracağı açıktır' denildi. Gerekçe, düşünce din ve vicdan özgürlüğüne ilişkin uluslararası düzenlemelere dikkat çekilerek hiç kimsenin, kendi seçtiği bir din ya da inanca sahip olma ya da bunu benimseme özgürlüğünü zedeleyecek bir baskıya maruz bırakılamayacağı, ancak yasalarla belirlenen ve kamu güvenliğini, düzenini, sağlığını, ahlakını ya da başkalarının temel hak ve özgürlüklerini korumak için gerekli kısıtlamalar getirilebileceğine işaret edildiği vurgulandı.

Danıştay 8. Dairesi'nin gerekçesinde, kimlik belgelerinin, kişilerin tanınmalarına yarayan resmi bir belge olduğu, kimliğe yapıştırılacak fotoğrafın da ilgililerin özelliklerini belirtecek nitelik taşıması, sahibinin kolayca tanınmasını sağlayacak şekilde olması gerekeceği belirtildi. Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte, nüfus ve uluslararası aile cüzdanlarına yapıştırılacak fotoğrafların niteliği belirlenirken kadınların alın, çene ve yüzleri açık olmak şartıyla başörtüsüyle fotoğraf verebileceğine işaret edildiği, böylece başörtülü olarak verilecek fotoğraf açısından da ölçütün bu şekilde ortaya konulduğu ifade edildi. Gerekçede, TBB Meslek Kuralları'nın 20. maddesinde yer alan 'başları açık' ibaresi ile buna dayalı tesis edilen işlemin üst hukuk normlarına aykırı olması nedeniyle hukuka uygun olmadığı sonucuna varıldığı belirtildi.

Başörtülü olduğu için çeşitli zorluklarla karşılaştığını belirten Avukat Elif Uzunpınar, Danıştay kararının Türkiye'nin bir normalleşme sürecine girdiğinin de göstergesi olduğunu söyledi. Uzunpınar, 'Yıllardır avukatların meslek örgütü olan baronun da diretmesi ile pek çok başörtülü avukat mağdur edildi. Geç kalmış normalleşme sürecini sevindirici bir karar olarak değerlendiriyorum' dedi.

Kadın Hukukçular Derneği Yönetim Kurulu üyesi Şeyma Döğücü, kararın Türkiye'de hukuk alanda taşların yerine oturduğunu gösterdiğini söyledi. Döğücü, 'Bir davaya günlerce çalışmamıza rağmen, mahkeme salonuna girip müvekkilimizi savunamadık. Bu bizim için büyük bir ısdırap ve onur kırıcı bir hareketti. Çok açı çekiyorduk' diye konuştu.

Avukat Gülden Sönmez, başörtülü avukatlara yönelik hukuksuzluğun ve ayrımcılığın ortadan kaldırılmasında çok önemli bir aşama kaydedildiğini söyledi. Özgürleşme sürecinin tüm alanlarında etkili olması gerektiğini belirten Sönmez, 'Hak arama mücadelesinde avukat olarak bulunduğumuz görevlerde hep bir adım geride kaldık. Ayrımcılığa ve onur kırıcı bir eşitsizliğe maruz kaldık' dedi.