Denetçi patrona bağımlı olmasın!

Maden Mühendisleri Odası'nın verilerine göre, 1995-2010 arasında 361 maden emekçisi öldü. Aralık ayında Bursa Mustafakemalpaşa'da 19 madencinin ölümünde bir sürü insan unsuru hata tespit edildi. Teknik nezaretçinin çalışma izni alınmamış, yeni 'panoda' havalandırma sistemini faaliyete geçirmeden çalışma başlattığı belirlendi. TTK yetkilileri ise biri 5 yıllık, diğeri 2 yıllık teknik nezaretçi deneyimi olan iki mühendisin de olduğu 30 madencinin öldüğü Zonguldak Karadon ocağındaki kazada ise teknik altyapı, ekipman, ölçüm cihazı erken uyarı sistemi havalandırmada hiçbir sorun olmadığını belirttiler. Yetkililer, “Kömür üretimi olmayan bölgede dinamitle galeri açma yapılırken orada nasıl gaz ölçümü yapılamadı, belli ki insan unsuru kusuru var” tespiti yaptılar.

Maden ocaklarında ağır çalışma koşullarının ve düşük ücretin hakim olduğunu, denetimlerin yeterince yapılmadığı ve taşeronlaştırmanın artması nedeniyle patlamaya hazır daha binlerce maden ocağı bulunduğuna dikkat çeken sendika ve odalar, madenciliği devletin yapmasını istiyor. Zonguldak'taki maden kazası ile birlikte, 'kazalar madenciliğin kaderidir', 'değildir' tartışmaları sürerken, Türkiye'de son yıllarda yaşanan ölümlü maden kazalarının nedenleri arasında 'insan unsurunun' ağırlıklı olduğu görülüyor. Kazaları araştırırken, çıkan bilançoya bakıldığında insan; 'hiç ders alınmıyor mu?' sorusunu soramadan edemiyor.

DİSK'e bağlı (Türkiye Devrimci Maden Arama ve İşletme İşçileri Sendikası) Dev Maden-Sen'den Tayfun Görgün madencilik deneyimi olmayan firmaların ihale aldığına dikkat çekti. Madenciliğin kamudan özel sektöre devredildiğini, kâr amacı güden özel sektörün farklı tasarruflar yapmaya başladığını belirten Görgün, Turgut Özal döneminde madencilik ithalinin başladığını, kalitesiz kömür gelmeye başladığını belirtiyor. Görgün, “Dolayısıyla özel sektör madencisi kalitesiz ucuz kömür ile de mücadele etmek için maliyetleri düşürmek için farklı konulara yöneliyor” dedi.

Sendika ve odalar madenciliğin devlet eliyle yapılmasını isterlerken ayrıca Türkiye'nin, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 176 numaralı “Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesini şu aşamaya kadar imzalamış olmadığına dikkat çekiyorlar. Sivil toplum kuruluşları sözleşmenin maden işletmesi sahiplerine ve hükümetlere önemli sorumluluklar getirdiğini belirterek, imzalanmamasından bu nedenle kaçınıldığı yönünde görüş birliği içerisinde.

Mevcut maden kanunu'nda eksikliklerin bulunduğuna işaret eden yetkililer, maden arama sürecinde önemli boşluklar bulunduğunu dile getirdi. TBMM'de görüşülmeyi bekleyen 20 maddelik maden kanununda arama sürecinin 4 ayrı safhaya ayrıldığına dikkat çekiliyor. Yeni düzenleme ile Türkiye'nin madencilik arama faaliyeti konusunda oldukça ileri bir düzeye kavuşturulacağı belirtiliyor. Düzenlemede arama safhasında ilk 2 ayda mali yeterlilik şartı getiriliyor.Kanun MİGEM bünyesinde 130 kişilik Arama Daire Başkanlığı kuruluyor. Yeni tasarıda projedeki eksiklikler can ve mal güvenliğini tehdit ediyorsa, doğrudan faaliyetlerin durdurulması da yer alıyor. Daimi nezaretçi mühendis bulundurulması zorunluluğu ile ilgili diğer teknik elemanların da yeralması zorunluluğu getiriliyor.

Yozgat'ta 1999'larda kurşun-çinko işletmesinde sendika olarak yaptıkları bir denetimde eksiklikleri dönemin bakanı Nami Şahan'a bildirdiklerini dile getiren Dev Maden-Sen'den Tayfun Görgün “Müfettiş gönderilmesini istedik. Müfettişler eksiklikleri tespit etti ve bir ay süre içinde eksikliklerin giderilmesini istedi. Müfettişler eksiklikler giderilinceye kadar ocağı kapatması gerekiyordu ama giderilmesi için süre verdi. O arada kaza oldu. 3 kişi öldü. Denetim mekanizmaları yetmiyor. Denetimleri ya bakanlık kendisi tatbik etmeli ya da sendika ile çözüm yolunu tercih etmeliler” önerilerini sıraladı.

Türk-İş'e bağlı Genel Maden İşçileri Sendikası Genel Başkanı Ramis Muslu da yeraltında gaz ölçümü liken çihazların bulunduğunu belirterek, bu ölçümün maden mühendisleri ve teknikerlerden oluşan fenni nezaretçiler tarafından yapıldığını söyledi. Herkesin sorumluluk duyması ve taşın altına elini koyması gerektiğini belirten Muslu, “Zaman zaman dozu kaçırıyoruz, kar marjı ile çalışıyoruz. Kar hırsına giriyoruz. Yatırım denetim kontrol gerektiren cihazları almaktan kaçınıyoruz. 24 saat kontrol sağlayacak elde taşınan cihazlar olmalı. Bunları fiyatları bin 500 Euro'dur. Kontrol cihazlarına 5 bin dolar harcanır ama yıllarca işçileri gü-venle çalıştırmanız sağlanır” dedi.

Görgün, fenni nezaretçilerin ocakların dışarıdan kontrolün sağlanması için yasaya konulduğunu hatırlatıyor. Görgün, “Ancak, fenni nezaretçi maaşını ve seçimini işveren verince, işverenin hoşuna gitmeyen karar alamıyor. Bir madencilik fonu oluşturulsun, o işverenden alınan ücretler ile sendika ve devletin temsilcileri, fenni nezaretçiyi belirlerse, nezaretçi işverenden korkmaz. Çünkü işverenler yüksek ücretten kaçmak için artık tecrübeli nezaretçi de almıyorlar. Deneyimi zayıf mühendisler alınıyor ve asgari ücretten alınıyor” dedi.