Banliyöler ve siyâset

Siyâsetin küçülüp kütleştiğine dâir bir tespiti bu sütunda defâlarca dile getirmeye çalıştık. Taksim olayları da bir bakıma bunun sağlamasını yaptı.

Siyâsal akıl, siyâsete şöyle ya da böyle sirâyet eden ve dâhil olan; siyâsal akıl yürütmelerle izâhı ve hâlli son derecede çetin olan talepleri karşılamakta zora düşüyor. Bu zorlukları dil ve iletişim ve yapılara kadar her noktada izlemek mümkündür. Düne kadar siyâset; ekonomik sertlikleri yumuşatma kapasitesini ifâde ediyordu. Yeni dünyada ekonomizm, bu işi siyâsetsiz; kendi estetizasyonları (refah, tüketim kardeşliği vb) üzerinden başarma iddiasını ortaya koyuyor. Siyâsetin ekonomiye müdâhil olması istenmiyor. "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler" iğretilemesi, ekonomik işleyişlerin, siyâsetin müdahaleleri olmaksızın her şeyin dengeye geleceğini, hattâ en iyiyi sağlayacağına dâir bir özgüven şişmesini ifâde ediyor. Bu sürecin bir liberal yanılgı yaratması da buna dayanıyor. Muhafazakârlık, liberallik ve demokratlık arasında salınan bir tür yeni siyâsal bilinç(!) türü de bunun hediyesidir. Sâik farklılıkları çoğu kez bir tarafa itilerek, 1990"lardan 2000"li yılların başlarında gönüllü gönülsüz tuhaf ittifaklar doğdu.

Ekonominin dokunulmazlık iddiası (ekonomizm) aslında kapitalizmin mâhut mâliyet minimizasyonlarını sağlamak adına geliştirdiği bir stratejinin ideolojik açılımıdır. Siyâsetten arınmanın (depolitization) kutsanması ise ekonomizmin kendisini ikmâl ettiğinin göstergesidir. Başka bir ifâdeyle ekonomizm ve depolitizasyon aynı sürecin iki yüzüdür. Doğan boşluğu ise "yaşam tarzı" denilen; kimi kez etniklik, inanç, cinsellik gibi öncedeki (primordial) bağlara göndermelerde bulunan, kimi kez de bizâtihi güncelci (actualist) görünümler kazanan bir kültürel morfolojik akımlar doldurdu. Lümpen kapitalist ilişkilerin kol gezdiği; her kentlinin başkasından rahatsız olmak için binlerce sebebinin olduğu "kültürpolitik" dünyanın sermâyesi de işbu morfolojidir. Kültürpolitik çağda genellikle de merkez sağ siyâsetlerin emdiği, "catch all party" ve daha ileri bir aşamada ise "cartel party" olarak tanımlanan oluşumların girdilerini ise yaşam tarzlarının güvenceye kavuşturulması beklentileri ve diğerlerinden duyulan rahatsızlıklar oluşturuyor. Siyâset işte tam da bu noktalarda kütleşiyor. Kütleşme iki aşamalı bir süreç. Şimdi buna bakalım.

David Harvey geç modern zamanların ülküsünü burjuva mekân rüyası; yâni "kentleşme"nin (urbanization) en çarpık yorumu olarak tersine işleyen "banliyöleşme" (suburbanization) kavramıyla karşılıyor. (Eskiden "kirli" dışarı çıkarılırdı. Şimdi "temiz" dışarıya çıkarılıyor). Siyâsetten arınma, tabii ki siyâseti sona erdirmedi; sâdece onu yeniden tanımladı. Bu yeni tanım; siyâsetten; çoğunlukçu temelde baskın yaşam tarzlarını, ayrık otu gibi görülen diğerlerinden arındırma işlevini yüklüyor.

Ekonomizm, hedeflerini banliyöleşme ideolojisi odağında kendi güzellemeleri üzerinden bir dereceye kadar başardı da. Ama önümüzdeki çeyrek yüzyılda bunun, meselâ 1990"larda sağlamış olduğu başarıyı tekrarlaması zor gözüküyor. Ekonomizmin döküldüğü her noktada memnuniyetsizlik kitlesel ölçekte yaygınlaşıyor. Banliyöleşmenin mortgage kampanyalarına adanmış reklâmlardaki toz penbe resimler önümüzdeki yıllarda kararacak gözüküyor. Yaşam tarzları meselesi kendi çoğulluğu içinde çok sert çatışmalara gebe. Bu çoğulluğu banliyöleşmenin son tahlilde hepsi birbirisine benzeyen standartları içinde tutmak mümkün gözükmüyor. Sombart"ın bahsettiği "tüketim kenti"(comsumptionstadt) ve Harvey"in sözünü ettiği banliyöleşme ideolojisi; bu çoğulluğu ancak bir yere kadar baskılayabilir. Bu baskının aşıldığı yerlerde kent başkaldırıları kaçınılmaz gözüküyor. Siyâsetin ikinci kütlüğü de, devleti en temel niteliği olan "zora başvurma tekeli" olarak geri çağıran bir kistik oluşum olarak sahneye çıkıyor. Önümüzdeki on yıllar, siyâsal sertlik ile o derecede sert olan örgütsüz; örgütlenmesi de şimdilik imkânsız olan kentsel başkaldırılara gebe.. Aman dikkât...