Halk kredide de yeniliyor

Bankaların uygulamaları tüketicinin üzerinde kara bulut gibi dolaşırken, bazen yasalar dahi buna çözüm olamıyor. Bankaların tüketici kredilerinde en büyük oyunu reklam tanıtım ve ilanlarında bahsedilmeyen dosya masrafları oluşturuyor. Örneğin, 'x' bankası ilan yayınlıyor; “yüzde 0 faizle 12 ay kredi” diye. Vatandaş bu ilana aldanıp bankaya gittiğinde, 750-800 lira alıyor ancak öderken bin lira ödeme yapıyor. Oysa 750 lira alan tüketici bin lira ödeme yaptığında, bu vatandaşa yüzde 25 faiz olarak geri dönüyor. Yani normalin 2 katı.

“Dahası da var” diyor, Tüketiciler Birliği Onur Kurulu Başkanı Aydın Ağaoğlu: “Daha yüksek meblağlı kredilerde bankalar ipotek talep ediyorlar. İpotek talebinin dışında ipotek fekki için ayrıca bir ücret istiyorlar. Vatandaş konut kredisi alacak diyelim, evini ipotek ettirmesi gerekiyor. Banka bu noktada tüketiciden masrafları da tahsil ediyor. Sonuçta, o borç bittikten sonra ipoteğin de kaldırılması gerekiyor. Ancak 'ipotek kaldırılabilir' yazısını vermek için ayrıca 200 lira ile 500 lira arasında değişen bir ücret talep ediyorlar.” Ağaoğlu, bu uygulamanın tamamen yasa dışı ve haksız olduğunu vurguluyor. Sözleşmede bulunmadığı halde ücret talep etmelerinin de yasa dışı olduğunu söylüyor. Çünkü bunun herhangi bir kanunda yasal dayanağı yok.

Bunun yanında bankaların başka oyunları da oluyor. Örneğin, banka vereceği krediyle, vatandaşın alacağı konut ya da otomobili istediği sigorta şirketine sigorta ettiriyor. Oysa ki, bu öne sürdükleri şart, 4077 sayılı tüketici kanununun 5. maddesine aykırı. Bunun yanında bir de tüketiciyi yanlış yönlendirmeden doğan durumlar da söz konusu olabiliyor. Japon Yeni ile kredi alan birçok tüketici büyük borç yükünün altına giriyor. Aydın Ağaoğlu, bunu bankaların kendi çıkarları için yaptığını söylüyor. Çünkü ucuz ve düşük faizli Japon Yeni bulan bankalar bunu pazarlamak istiyorlar.

Bazı bankalar ve emlak şirketleri yeni bir ürün olan Japon Yeni kredilerini vermek için hemen hemen her yolu denedi. Çünkü bankalar ucuz olan Japon Yeni kredilerini bir an önce elinden çıkarmak istiyordu. Sonrasında ne oldu? Pek çok tüketici tarafından kullanılan Japon Yeni kredisi, vatandaşın başını ağrıttı. Neden mi? Çünkü diğer döviz kurlarına göre cazip olan Japon Yeni için tek bir şart vardı; kurun sabit kalması. Ancak Yen sabit kalmayınca, kredi kullanan vatandaşın borcu da ikiye katlandı. Japon Yeni kullandırmaya çalışan bankaların tutumu mali krizin şiddetlenmeye başladığı 2008 sonuna kadar devam etti. Ancak Japon Yeni o dönemde fazla hareketlenince, yaklaşık 6 aylık dönemde, lira karşılığı 1,072 lira olan Yen 1,86 liraya denk geldi. İşte bu noktadan sonra, Japon Yeni tam bir kâbusa dönüştü. Alınan sabit maaşa karşı banka kredisinin sürekli artması bu alanda tam bir mağdur kesim yaratmış durumda. Hatta www.dövizzedeler.com adı altında tüketicileri buluşturan bir internet sitesi bile var. “Dövizzedeler.com” un kurucusu Aygün Gürcan da zamanında Japon Yeni üzerinden kredi alarak mağdur olan vatandaşlardan sadece biri. 2008 yılı ve yakın geçmişinde çeşitli pazarlama teknikleri kullanarak piyasaya sürülen dövize endeksli krediler, genellikle dar gelirli olup, Türk lirası kredi faizlerine alım gücü yetmeyen vatandaşlarımız tarafından ilgi gördü. Yüzde 90 Japon Yeni endeksli olan bu krediler genelde konut kredileri olarak kullanıldı. Küresel finans krizinin etkisi ile yüzde 80'lere varan kur atışı DEK (dövize endeksli kredisi) müşterilerinin kredilerinde ödenmez bir hal aldı. Vatandaşlar, ödenemeyen kredi ile bankaların pençesinde kıvranırken bile Türk bankacılık sektörü krizde 22 milyar lira kar açıkladı.

Bu noktada, Yasemin Gedik ve Aygün Gürcan dövize endeksli kredi mağdurları adına ülke genelinde organize olabilmek için www.dovizzedeler.com adlı web sitesini kurdular. Mücadeleleri de burada başladı. Manisa Valisi Celalettin Güvenç'ten konu hakkında yardım isteyen mağdurlar, konuyu birçok devlet yetkilisine de aktardı. Milletvekili Recai Berber, meclise her gidişlerinde konu ile ilgilendi. Ama kendilerine söylediği sözler konuyu özetlemeye yetiyor. "Dövize endeksli kredilere meclis olarak müdahale edersek bankalar zarar açıklar.”

Dövizzedelerden Aygün Gürcan'ın şikayeti TL'nin değerinin düşmesi yönünde. TOBB'un hükümete ihracatı kolaylaştırıcı önlemler paketi sunmasının kendileri açısından düşündürücü olduğunu ifade eden Gürcan, bu bağlamda hükümetin ihracatçının daha fazla kazanç sağlaması adına paketi yürürlüğe sokmasının dövize endeksli kredi kullanmış vatandaşı mevcut durumundan daha fazla mağdur edeceği görüşünde. Gürcan, konuyla ilgili şu yorumu yapıyor: "Vatandaşa yasak konumdaki dövize endeksli konut kredileri bir dönem aşırı bir şekilde kullandırıldı. Şimdi büyük bir kaosun içinde olan dövize endeksli kredi kullanan vatandaşlar ihracatçının daha fazla kazanalım isteği altında ezilecek. Hatta aşırı yükselmiş olan kur değerinin yeni düzenlenen paket ile dahada yükselmesi sağlanır ise bizim vatandaşımızın hali nice olur artık siz düşününün.

Bankaların kredi kartı kıskacındaki tüketicilere tefeciler sahip çıkıyor. Üstelik söz konusu şahıslar bunu alenen adres tarifi, telefon, firma unvanı vererek yapıyor.

Firmanın unvanını veren şahıslar banka mağduru tüketiciye sesleniyor:

Ve aynı şahıslar ekliyor; ayrıntılı bilgi için yetkililerimizle telefonla temas edilebilir. Söz konusu firma, verdiği ilanda tüketiciyi ikna için çeşitli yöntemler de deniyor. “Biz külçe altın külçe gümüş sertifikalı pırlanta toptan satış yapan altın şirketiyiz” gibi cümlelerin yanında bir de “Ticaretimiz TC Maliye Bakanlığı defter düzenine tam uygunlukla yapılmakta real sertifikalı külçe altın ticaretidir” deniyor. Firma devamında, bulunduğu adresi, telefonunu da bildiriyor. Görüldüğü üzere, bankaların zulmünden kurtulan tüketiciyi, tefeciler kıskaca alıyor. Yani, başka bir tabirle, vatandaş, denize düşünce yılana sarılıyor.

Aslından tüketicinin bu yönde istediği çok büyük bir şey değil. Krizde yatırım yapan tüm işverenlerin desteklendiği bir hükümet politikasında, kendi, çapında büyük bir yatırımın ortasında yakalandıkları krizden çıkmak istiyorlar. Pekçoğu artan kur nedeniyle taksitini ödeyemez duruma gelirken, tek bir istekleri var: Makul ödeme düzeniyle içinden çıkılamaz kredi girdabından bir an önce kurtulmak.

Mağdurlardan Mustafa Özbalcı da hikâyesini bizimle paylaştı. Özbalcı yaşadığı mağduriyeti şu şekilde dile getirdi: “Bizlerle ilgili bir yazı dizisi hazırladığınızı öğrendim. Ben de hikâyemi paylaşmak istedim. 2008 yılı Temmuz ayında 80 bin lira karşılığı Japon Yeni ile 10 yıl vadeli konut kredisi çektim. 2 yılda toplam 35 bin lira para ödedim, şu an kapatmak istesem şu andaki kurdan hesaplandığında sadece anapara 110 bin lira; ama “evi satıyorum” desem 110 bin liraya satamam. Aşağıdaki tabloda da göreceğiniz gibi dolardaki kriz öncesi ile bugün arasındaki artış yüzde 125. Ancak Yen yüzde 160'lık oranda takılıp kaldı ve eğilim artıştan yana görünüyor. USD/JPY paritesi desek yerlerde. Hatta 15 yılın en dibini gördük geçen haftalarda. Ben hükümetin istikrarlı ekonomik politikalarına güvenerek ve tabii bankanın bana söylediği “benim şefim bile Yen kredisi aldı, Yen yatırımcının güvenli limanı” şeklindeki yönlendirmeleri ile almıştım bu krediyi. İnanın iki yıldır taksitlerimi aksatmadan ödemek için büyük sıkıntılar çekiyorum.”

Dövizzede Aygün Gürcan, konuyu birçok yere aktarmış olmalarına rağmen, tatmin edici bir cevap alınamadığını vurguladı. Söz konusu mağduriyetlerinin bir an önce son bulmasını ve uygun bir ödeme planıyla borçlarını ödemek istediklerini belirten Gürcan, şöyle devam etti: “Tüm kamuoyuna tek bir sorum olacak; 16 Haziran 2009 tarih ve 27260 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2009/15082 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararın 17'nci maddesinde bazı değişiklikler yapıldığı, bu çerçevede bankalarca, Türkiye'de yerleşik kişilere ortalama vadesi bir yıldan uzun olmak üzere 5 milyon ABD Doları ve üzerinde döviz kredisi açılabilmesine imkân tanındığı belirtilerek, söz konusu kredinin dilimler halinde kullanılması durumunda kredinin ortalama vadesinin bir yıldan uzun olması ve tutarının da 5 milyon dolardan az olmaması gerektiği bildirilmiştir. Bu değişiklikle vatandaşa döviz ve dövize endeksli kredilerin kullanımın önü kapatılmıştır. Yeni mağduriyetlerin yaşanmaması adına güzel bir değişiklik olmuştur. Düşük gelirli vatandaşa bu krediler yasaklanmış iken Haziran 2009 tarihinden önce kullandırılmış ve mağduriyet yaşanmasına sebep olan dövize endeksli kredilere bir çözüm bulunması gerekmez miydi?” Pek çok Japon Yeni mağduru da Gürcan'la aynı görüşte birleşiyor. “Pakistan'da yaşanan sel felaketinin yıktığı evlerin mağdur ettiği insanların yürek burkan görüntülerini bir insan olarak tüylerimiz diken diken olarak izliyoruz. Peki bizim bankalarımızın kârlarına kâr katmak için iki yıldır her geçen gün sayısı artan ve birer birer yıkılan ocakların dağılan huzursuz olan aileleri görmezden geliyoruz?”

Bağlı bulunduğunuz bir banka şubesine gidiyorsunuz ve hesabınızı kapattırmak için bizzat müracat ediyorsunuz. Ve banka hesabınızı kapatmayabiliyor. Vatandaş mağduriyetini şöyle anlatıyor: Bağlı olduğum iş yerinin her ay yatırdığı maaşı almak için bir bankadan hesap açtırdım. Daha sonra çalıştığım kurum başka bir bankayla anlaştı ve ben de daha önceki bankadan hesabımı kapattırdım. Ancak daha sonra eşime ulaşmışlar ve bankaya borcum olduğunu söylemişler. Borcun ödenmemesi halinde, icra takibi başlayacağını belirtmişler. Ben bankaya gidip öğrendiğimde, ek hesaptan kullandığım 6 liranın faizi olduğunu, bunu takibe aldıklarını öğrendim. Benim hiçbir kusurum olmaksızın beni mağdur duruma düşürdüler.

KGS kartı hesabı nedeniyle bankada hesabı olan tüketici, izni ve onayı olmadan kredili mevduat hesabı açılarak mağdur edildi. Tüketici, bundan birkaç yıl önce bir bankadan KGS kartı aldı. Vatandaş, KGS kartını bir süre sonra kullanmadı. İçinde bir miktar da para bıraktı. Aradan geçen birkaç yıllık süre zarfında tüketiciye borcu olduğuna dair bir ihtarname geliyor. Anlaşılıyor ki, vatandaşın KGS hesabına banka tarafından bir kredili mevduat hesabı açılıyor. Şahsın, açılan hesaptan haberi olmadığı için, faizlerle birlikte hesap borç olarak yansıtılıyor. Tüketici Sorunları Hakem Heyeti'ne başvuruda bulunan tüketiciyi neyse ki, hakem heyeti haklı bularak, talebindeki tüm bedellerin tüketiciye ödenmesini karara bağlıyor.

Faizler düşüyor ama bakıyorsunuz, bankanın bu konuda yeni bir yapılandırmaya gittiği görülmüyor. Tüketiciler de merak ediyor tabii; artan faiz oranlarının farkını alıyorlar, ancak faiz oranları düşünce, neden miktarı düşürmüyorlar. Bununla ilgili bir tüketicimiz mağduriyetini dile getiriyor. Daha önce 110 bin liralık sabit faizli konut destek kredisi alan vatandaş, 1,28 oranıyla kullandığı konut kredisinde faizler 1 aydan sonra uzun bir süredir 0,96 seviyelerine kadar düşüyor. Ancak banka, bu yeni seviyelerden tüketiciyi yararlandırma konusunda herhangi bir girişimde bulunmadığı gibi bir de yeniden yapılandırma isteğinde de 3 bin 335 lira dosya masrafı istiyor.

Kredi kartı borcunu aftan yararlanarak yeniden yapılandırmak isteyen tüketiciler de söz konusu. Bankaların da affa karşılık ilginç teklifleri oluyor. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri de bir tüketicinin başına gelenler. Tüketici mağduriyetini şu şekilde aktarıyor: “Bankadan aftan yararlanarak bir yapılandırma yaptık. Ancak yasadan önce kart ödemesini geciktirdiğim için, kartıma yapılandırma yapmıştı. Bu yapılandırma taksitlerini ödediğim de oldu ama sorun yaşayınca banka ikinci bir yapılandırma istedi. Onda da sadece tek ödeme yapabildim. Şimdi ise, aftan yararlandırıp bir başka yapılandırma yapıyorlar. Ancak bu arada ben bankaya olan asıl borcumu öğrenemiyorum.

Bankalar tüketicinin sorunlarına asılsız şekilde yanıt verdikleri gibi, açılan davalara da “haklıymış” gibi gitme gafletinde bulunuyor. Tüketiciler Birliği Onur Kurulu Başkanı Aydın Ağaoğlu, konuyla ilgili daha önce açılan bir davada bir avukatla gittikleri mahkeme salonunda nasıl savunmasız kaldıklarının adeta beyanı şeklinde bir fotoğraf gösteriyor. Ağaoğlu, bankaların 23 avukatla katıldıkları mahkemede kendilerini haklı çıkarmak için birçok yol denediklerini söylüyor ve ekliyor: Biz o duruşmada 23 avukata karşı tek avukatla "haklı taraf" olarak savunmasızdık!

Tüketici kredilerine ipotek yapılması dışında bir de ekspertiz ücreti isteniyor. Bankanın kendi elemanları gidiyor. “Bu bina şu kadar meblağ” diye yazıyorlar. İstenilen kredinin bonusu ile alakalı olmak üzere, çok yüksek meblağlarda ekspertiz ücreti isteniyor. Söz konusu ücret 200 lira ile 2 bin liraya kadar değişen miktarlarda. Üstelik banka bunu tahsil ettikten sonra da “sizi krediye uygun görmedik” şeklinde bir açıklama da yapabiliyor. Böylece vatandaş, daha kredi almadan cebinden bir miktar para kaybetmiş oluyor.