Hani unutmayacaktık

Buraya ilk geldiğimizde, çadırlarımızı kurmadan burayı gözlemlemeye başladığımızda oluşmuş bir yazı o. İki haftadır, üç haftadır bende olan sözcükler... Nicel birikimde nitel bir değişim oldu orada açıkçası. O şekle dönüşmesindeki son damla da bebeğin ölüm haberini alışımızdı. Bir de hakikaten çok rahatsız etti beni. Yine bir haftasonu, dönüyoruz. Yine aklımız, ruhumuz burada ama dönmek zorundayız. Biri bir ilaç istemiş, bir diğerine 'hayır' demişsiniz. N'apacak? Çocuklarınızı bırakmışsınız gibi geliyor. Gidiyorsunuz, İstanbul'da herşey çok normal. Biraz kulak kabartırsanız insanların 'Bugün sarsıldık, farkında mısınız?', 'Hangi gün deprem olacak 16'sında mı 17'sinde mi?' gibi sohbetlerini duyuyorsunuz. Modalıların o panik günlerinde sokaklarda geceledikleri zamanları da biliyorum. O zaman böyle niye yardım yapmıyorsunuz diye soramazdınız. Çünkü insanlar ciddi bir dehşet içindeydiler. Ama şimdi öyle değil. İlk zamanlar hiç olmazsa şöyle bir avuntum vardı: 'Öyle ya da böyle yiyecek ulaşıyor bu insanlara. İlaç eksikti, çadır eksikti ama insanlar erzağımız da yok diye gelmeye başlayınca orada farklı birşey yaşıyorsunuz artık. Açlık çok farklı bir boyutu afet sonrası dönemin. Depremden 20 gün sonra hâlâ insanların enkaz altından soğan toplayıp yemek pişirmeye çalışması dehşete düşürmüştü bizi. Zaten yazı şekilleniyordu kafamda. Bütün bunları gördükten sonra geçen pazar tekrar İstanbul'a döndüğümde böyle bir yazı yazdım tüm samimiyetimle ve tekrar dönüp bakmadan yolladım.

Evet öyle oldu. Medyaya yansıyacağını da düşünmemiştim. İnternette bu mesajı göndermeden önce mail trafiğine bir baktığımda en çok konuşulan İstanbul'da olası depremler ve alınabilecek tedbirlerdi. İnsanlar kendi derdine düşmüştü. Yok hangi gün deprem olacaktı filan.. Hakikaten dehşete düştüm. Bu bitti geçti, şimdi olası bir İstanbul depremi karşısında ne yapmalıyız, ne yapmamalıyız tartışmasına geçmiş bile insanlar. O zaman şöyle düşündüm; ben burdayım ve bunu yaşıyorum ya, insanlar bunu biliyor ve ona rağmen bunları tartışıyorlar gibi geldi ki yanılmışım. Çünkü insanlar, 'Ya, gerçekten öyle mi?' demeye başladı. Ben bunu beklemiyordum açıkçası. Beş kişi bu çağrıyı duyup yardım getirse buradaki insanların bir haftalık erzağı çıkmış demektir. Bu kadardı bütün istediğim.

Mail listemdeki arkadaşlarıma yolladım, bir arkadaşım vasıtasıyla üye olduğum Duyuru diye bin kişilik bir grup var, onlara gönderdim. Fakat üç gün içinde çok enteresan kişilerden telefon aldım, mesajın geçti diye. Çok hızlı forward edilmiş ve ne kadar server varsa yollanmış. Üzerine notlar düşmüşler; 'Bunu mutlaka okumalısınız', 'Arkadaş bize güzel birşey hatırlatıyor' diye. Amerika'da 2600 kişilik bir gruba gitmiş. Orada 4-5 tane üniversitenin öğrencileri haberdar olmuş durumdan. Bu olayın üzerine önümüzdeki haftasonu üniversite çapında depremzedelere yardım amaçlı akşam yemekleri düzenlenmesine karar verilmiş. Bu anlamda bir hareket oluşturdu. Ha, bu ne kadar sürer emin değilim. Ama biri bu işe soyunsa, elini taşın altına koysa olsa, üç ay götürebileceğiniz ciddi bir grup var arkada. Daha uzun vadeli birşeyi düşünmüyoruz, şu an için gerekmiyor da.. Bu kışı bir atlatsak diye bakıyoruz.

Salı günü yolladım. Bugün sabaha kadar 2 bine yakın cevap geldi mail olarak. Herhalde yüze yakın da telefon gelmiştir. Büyük çoğunluk destek verdi ama yüzde 5, yüzde 10'luk bir kesimden yazımda da 'Bana şunu diyebilirsiniz; sen bizim vicdanımızın sesi mi olmaya soyundun' şeklindeki öngörümü doğrular tepkiler aldım. 'Bunlar bizim görevimiz değil ki' diyenler, 'Niçin bu soruyu görevi olan kişilere sormuyorsun?' gibi tepkiler de geldi ki bunları bekliyorduk. 'Daha önce neredeydin?' diye soranlar da olmadı değil. Hatta çok kişiselleştirenler çıktı. 'Kendi hayatında yaşadığı sıkıntıları anlatıp ben bunları yaşarken sen neredeydin?' , 'Dinar depreminde neredeydin?', falan gibi.. 'Sen karışamazsın, insanlar özgürdür hayır işlerinde.. Çok sert bir dil kullanmışsın' gibi tepkiler geldi. Bu tepkiler de çok doğaldı. Onlara da teşekkür ettim. Ama bu sayede insanların şu ya da bu şekilde harekete geçmek istedikleri halde ne yapacaklarını bilemediklerini, burada yaşanılanların bu anlamda farkında olmadıklarını, fakat hatırlatıldığında 'Evet hakikaten bizi rehavetten kurtardınız' diyebildiklerini gördük. Gelen mesajların çoğunda ana tema şu; 'Bizi yönlendirir misiniz?' Orada benim bir sıkıntım var. Ben kalkıp da Adapazarı'nda ve tüm deprem bölgelerindeki yardım organizasyonlarına liderlik etmeye soyunmadım. Ben de diğer gönüllüler gibi buraya geldim, ne yapabileceğime baktım. Bunun ötesinde sadece insanların buradaki yoksunluklardan haberdar olmasını istedim.

Yardımlar konusunda çok ciddi bir hesap hatası olduğunu düşünüyorum. Bu hatayı yapmış olanlardan biri olarak konuşuyorum. Ben toplu yemek üretim işinde değilim, alışverişe çıktığımda da ailemin ihtiyacı kadar alırım alacağımı. Buraya da arabalara doldurup toplu birşeyler getiriyoruz. Göz kararı bakıyoruz diyoruz ki 6 hafta götürür diye düşünmüşüm malzemeyi aldığım yerden. Bir telefon geliyor buradan, bitti diye. Nasıl biter yani? Oturup bi hesaplıyorsunuz getirdiğiniz şeyler 500 kişinin ihtiyacını gidermek zorunda. Bir kere götürdüm oradaki insanları iki ay idare eder gibi bir düşünce büyük yanılgı. Bir kamyon mal gitti diyorsunuz, bunu bekleyen kaç kişi? Ne kadar süre gider? Siz bir haftalık erzağını veriyorsunuz ama ertesi hafta pazar o gene erzaksız... Çok yardım gitti diye düşünülüyor fakat buradaki insanların sayısı da çok ve ihtiyaçları sürüyor. Çünkü yaşam sürüyor. Zaten hemen hemen bir aydır o ilk gönderilen erzaklarla devam ediyor birtakım şeyler kaç farklı bölgede. Bir de uzun soluklu bir iş bu. 6-7 ay, bir kış bu insanlarla birlikte geçireceğimizi düşünürseniz bunu canlı tutmak gerektiğini düşünüyorum. İnternetteki yazıma aldığım tepkilerden de şunu farkettim; çoğunluk yüzde 80-85 'Aaa, ciddi mi? Biz nispeten orada işler yoluna girdi diye düşünüyorduk. Bunların gerçekten farkında değildik. Teşekkür ediyoruz, hemen bu hafta sonu tekrardan işe koyuluyoruz' şeklindeydi mesajlar. Burada şimdiye kadar sürdürülen çalışmalara bir ivme kazandırmak gerekiyordu.

Ben insanları sürekli 'buraya gelin' diye yönlendiriyorum. Niye, ödülü burada. Bir başka insanın yaşantısında yarattığı farkı gördüğü zaman o bir ödüldür yardım yapan insana. Oturduğu yerden kamyona yükleyip birşeyleri yollamak bir kuru teşekkürle karşılık bulur. Ben çoğunlukla teşekkür ederken de eziliyorum; niye teşekkür edeyim ki? Kimin adına teşekkür ediyorum? Ama gelip de bu ilişkiye girdiği zaman zaten aklı kalıyor. Haftasonu hobisi düzeyinde değil, bunu gerçekten ciddiye alan kişiler duramıyor. Ama asıl mesele insanları birer birer buraya getirip o yardımı bizzat ulaştırdığı zamanki duygulanımı yaşatmak... Kuru kuru banka hesap numarasına para yatırmak ya da bir yerlere giyilmiş giysilerini teslim etmek 'aa, tamam kardeşim görevimi yaptım' demek yetmiyor. Burada yaşamın devam ettiğini kendi gözleriyle görmesi, o ilişkiyi yaşamasının yerini almıyor. O yüzden benim yazımda o vardı. Oturmayın, gidin. Yoksa banka hesabına para yatırın gibi birşey de olabilirdi. İnsanların bizzat görmesi lazım burayı.

Aslında kalben ikiye bölünmüş durumdayız. Burada bir çadırkent var ve insanlar barınıyor ama çadırkent dışındakiler, sokakta kalanlar da var. Onlara da yardım etmeye çalışıyoruz ama bizim kaynaklarımız sınırlı. Bana şahsen ulaşmış ya da vakfa ulaşmış yardım önerilerini zaman zaman çadırkent dışındakilere, yardım ulaşmayan mahalleleri tesbit edip oralara yönlendirmeye çalışıyoruz. O yardımları çadırkente almıyoruz, ya da dışardan yardım isteyenlere vermek üzere ayrı bir depoya koyuyoruz. Biz de burada zaten bir hayat mücadelesi veriyoruz, bazı malzemeler bitti, kalan erzak en fazla bir hafta gider. Eş, dost, çevre ve neticede internet kanalıyla ulaşabildiğimiz insanların yardımlarıyla ayakta duruyoruz. Adapazarında 001 numaralı çadırkenttir bizimkisi. İlk hafta geldiğimizde bir düzen kurduk. Bunun devam etmesi için dışardan yardım almamız gerekiyor. Yemek pişmek zorunda, insanlar tedavi edilmek zorunda. Sonuçta yardımı yaygınlaştırmaya çalışıyoruz. En yaygın yol da internette birtakım yardım gruplarına çağrıda bulunmaktı. Çok ciddi bir güç toplandı oradan. Nereye vardınız, kalıcı bir taban var mı diye sorarsanız, yok. Olacak mı, piyango gibi birşey. Çekirge gibi götüreceğiz bu işi. Bu yangın devam ettikçe biz de gücümüz yettiği ölçüde yardım etmeyi sürdüreceğiz.

Aslında bizim neler yaşadığımızı söylememiz çok gerçekçi değil. Çünkü bunları kanıksadık artık. Bir çadırda iki battaniye gördüğümüz zaman fevkalade diyoruz. İnsanlar enkaz altından soğan bulup yemek yapmaya çalışıyor burada. Öylesine çaresizlerki birilerinden yardım istemeyi bile düşünemiyorlar ve sokak aralarında derme çatma barakalarında birilerinin kendilerini bulmasını bekliyorlar. Yağmur yağdığında garip yaratıklar görüyorsunuz sokaklarda. Sonra anlıyorsunuz ki yağmurdan korunmak üzere kafalarına mukavvalar geçirmiş insanlar. Kadının biri bütün varı yoğu olan bileziklerini hırsızlardan korumak için kolunu bandajlamış. Geceleri çadırlarda yastıklarının altında bıçak saklıyorlar, güvenlikleri yok çünkü. Hepsi bir yana burada şunu istiyor insanlar; yanlarına oturun ve depremi anlatsınlar, neler yaşadıklarını... Sizin bir şey söylemenize gerek yok. 'Hı..hı' demeniz yeterli. Ondan sonra boynunuza sarılıp, teşekkür ediyorlar dinlediğiniz için. Bunu anlatma ihtiyacındalar. Akıl vermeniz gerekmiyor, dinleyin yeter. Birbirlerine anlatamıyorlar; hepsinin hikayesi birbirinden feci çünkü. Hiç kimse hikâyesini tamamlayamıyor. Mesela o bebek.. Buradaki çadırkent kardeşlik projesine katılan bir arkadaşımızın başından geçen bir olay o. Biz dolaylı yoldan öğrendik. Buradaki çadırkentte kalan kardeşini gördükten sonra arka mahallelerde dolaşırken bir bebek bulmuşlar. Onu İstanbul'a götürmüşler. Takip ettim ben, n'oldu, n'aptınız diye. Sabaha kadar başında beklemişler ama maalesef kurtaramamışlar. Anneler geliyor buraya çocuklarıyla. Nesi var diyoruz, 'Kusuyor' diyor. 'Ne kadardır?' '10 gündür', '10 gündür n'aptın', 'Oraya, buraya gittim, ilaç bulamadım' diyor. Biz de yok deyince 'Sağolun' diyor, gidiyor. Buraya gelirken, nasıl olsa geri çevrileceğim diyor ve geri çevrildiğinde de diretmiyor. Bir başka yere gidiyor ya da çaresizlik içinde birinin gelip yardım etmesini bekliyor. Çünkü insanların umudu tükendi artık. Bu yüzden yardım etmek isteyenlerin buraya gelip, çadırlara girip, 'Nasılsınız, neye ihtiyacınız var? Bir sıkıntınız var mı?' diye sormaları çok önemli. Büyük şehirlerdekiler nasılsa yardım noktaları var, insanlar gidip oralardan alırlar, diye düşünmesinler. Bu bir yere kadar doğru. Şu ya da bu sebeple yardım isteyemeyenler de var. Ve buraya gelecek her kişi onlar için birer 'hızır' olabilir... Yardım etmek isteyenler bize gelip ne yapabiliriz demek yerine, dışardaki bu insanları bulsunlar. Herşey bir yana orada bütün bunlarla ilgisi olmayan, bu ben de olabilirdim, siz de olabilirdiniz insanlar çaresizlik içinde, hasta, aç, üşüyor ve bunlar için birşey yapmalıyız. Başka hesaplaşmalarımızı başka türlü halledebiliriz. Bu insanları dondurup, 'Burada bekleyin, biz şu işleri halledelim, sonra biz size bakarız' deme lüksümüz yok. Bunu söylemek istedim insanlara. Bunu gözardı edemeyiz, yok sayamayız vicdanlarımızı rahatlatmak için. Bundan sonrası biraz da gelenlerin elçi olarak dönmesine bağlı. Gelenlerin, 'Gittim, gördüm, hakikaten zor durumdalar. Şöyle şartlarda yaşıyorlar' deyip internet kanalıyla mı olacak, mahallesini mi ayağa kaldıracak, şirketinde yeni organizasyonlar mı başlatacak, her nasılsa birilerinin birilerini silkelemesi lazım.