Hayırseverlik mi isimseverlik mi?

Koç Ailesi çok önemli bir hayırseverlik ödülü aldı. Türkiye'de hayırseverliğin kurumsallaşması için 23 yıl çalışan Vehbi Koç kurduğu Koç Vakfı ile emeğinin karşılığını 40. yılında aldı.

Ödül töreni öncesi Rahmi Koç hayırseverlik noktasında hem özeleştiri hem de çarpıcı bir tespiti gündeme getirdi: “Hayırseverlik işi bir bakıma isimler önünde yürüyor. Küçük vakıflar ile herkesin isimde diretmesi büyük hayırseverlik yatırımlarını engelliyor. Örneğin cenazelerde görüyoruz ki kenarda aynı alanda faaliyet gösteren 7-8 vakıf çelengi bekliyor. Tabii bu durum hayırseverlikte de bir karmaşa oluşturuyor.”

Rahmi Koç hayırseverlik ödülünü aldıkları Andrew Carnegie'nin ölmeden malvarlığını hayırseverlik uğruna bağışlamasına değinirken oğulları Mustafa ve Ali Koç “bu kadar da olmaz” diyorlar.

Bu önemli bir tartışmaydı aslında. Mesela Carnegie 1911'de fabrikalarını JP Morgan'a satıyor ve Dünya'nın her tarafında binlerce kütüphane yapıyor. Peki, JP Morgen ne yapıyor? O da bu şirketleri daha da büyüterek refahın artmasına ve işsizlerin iş kapısı olmaya devam ediyor.

Acaba kim daha hayır işlemiş oluyor diye kendi kendimize sormadan edemiyoruz. Şimdi Vehbi Koç fabrikalarını ölmeden önce satıp parasının tümünü hayır işlerine harcasaydı Koç Grubu'nda binlerce insan nasıl iş bulacaktı? Mustafa ve Ali Koç'un “bu kadar da olmaz” sözleri aslında büyüme ve kalkınma için yüzyılları aşan sermaye gruplarına nasıl ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Bir bakıma hayırseverlik sürmeli ama diğer tarafta ise iş-severlik de sürmelidir. Zaten hayırseverliğin sürmesi için bir gelirin de sürmesi gerekmiyor mu?

Kriz çıkınca faizler düşmüş ve vakıfların elindeki paraların geliri de azalmıştı. Hatta ABD'de bazı vakıfların ellerindeki servetlerden milyarlarca dolar kaybettikleri söyleniyordu. Yılda 300 ila 350 milyar dolar hayırseverlik harcaması yapılan ABD için krizin vakıf gelirlerine vurduğu darbe de ağır olmuş. Koç Vakfı da gelirinin yüzde 80'ini harcamaya aktardığını Genel Müdür Erdal Yıldırım açıklıyor. Ama Vakfın elinde 400 milyon dolar nakit para değişik yatırım araçlarında değerlendiriliyor. Kriz Koç Vakfı'nın faiz gelirlerini de oldukça azaltmış ki şirketlerden gelirlere yük binecek.

Öyle olmalı ki New York'taki ödül törenine ailece gelen Koç Ailesi tarifeli uçak ile seyahat ediyor. Hatta Mustafa Koç'a “neden şirketin özel uçağı ile gelmediniz” diye sorduğumuzda “nasıl özel uçakla geleyim, babam Rahmi Bey tarifeli uçakla gelmiş buraya” diyor.

Metropolitan Müzesin'de buluştuğumuz Koç Ailesi'nden salona ilk giren Semahat Arsel oluyor. Ardından gelen Rahmi Koç ablasının elini öperek yerine oturuyor. Oğul Mustafa Koç geldiğinde de, onun makamına saygıdan dolayı, büyük olmalarına rağmen ayağa kalkmaları dikkat çekiyor. Arada dışarı çıkan Semahat Arsel yeniden salona girdiğinde yine ayağa kalkarak karşılanıyor.