Huzurun devamı için gerekeni yaparım

Baydemir'le sohbetimiz de mecburen bu konuyla başlıyor. Osman Baydemir, son dört yıldır düzenlenen festivallerle adı daha çok kültür ve sanatla anılmaya başlanan Diyarbakır'ın yeniden eylemlerle gündeme gelmesinden endişeli. AB yolunda önemli adımların atıldığı bir dönemde şiddetin yeniden gündeme gelmesi en çok onu korkutuyor.

Barış olmadan demokrasi, insan hakları ekonomik ve sosyal kalkınma olmaz. Türkiye yeniden bir çatışmayı, savaşı acıyı ve kavgayı kaldırma gücüne sahip değil. Herkesin barış için üzerine düşeni yapması gerekiyor. Ben de barışın devam etmesi için elimden geleni yapmaya hazırım.

İttifak oy kaygısıyla yapılmadı. Aslında bilinen bir gerçekti: Türkiye'nin batısından oy alamıyoruz. Türkiye'nin batısına derdimizi anlatamıyoruz. Aslında batı yakasında da insan hakları, demokrasi, barış isteniyor. Bunu nasıl sağlayabiliriz sorusuna en iyi cevap demokrasi ortak paydasında buluşacak bir sivil topluluğu yaratmaktı. İttifakın temel esprisi buydu. İttifak Hakkari ile Edirne'nin buluşması, Diyarbakır ile Ankara'nın yakınlaşmasıdır. Ama bu başarıldı mı? Kanımca ittifakın temel felsefesini yine Türkiye'nin batısında yeterince izah edemedik. Bunun nedeni de yine kitle iletişim araçlarının bu ittifaka kapalı oluşudur. Örneğin Türkiye'nin batısında, 'SHP bölücülerle işbirliği yapıyor' denilirken doğusunda, 'DEHAP, köy yakanlar ile birlikte' deniliyordu.

Bu konuda ben şu noktadayım: Kavgacı değilim. Ama gerçekçi olmamız lazım. Ve gerçeği söylerken cesur olmamız gerekiyor. Bizim Şırnak ile Rize arasında Antep ile İzmir arasında birtakım farklılıklarımız var. Bunları kabul edip, bunları yarıştırmayıp, ortak paydaları bulma ve insanları burada buluşturmayı açık yüreklilikle savunmamız gerekiyor.

Tabii ki ben geçmişten bahsediyorum. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana üç tane önemli kenti vardır. İstanbul muhalefettir. Ankara'ya iktisadi muhalefet yapar. Diyarbakır da demokratik muhalefet merkezi olagelmiştir. İyileşmeler olmakla birlikte halen bu yakınlaşma tam manasıyla oluşmamıştır. Bizim rolümüz bu ortaklaşmayı sağlayacak davranış biçimlerini ortaya koymaktır. Ben önyargıyı, güven sorununu kırmaya çalışıyorum. Gerçekten çok ciddi sıkıntılar ve acılar yaşandı. Ama artık olması gereken bunları adım adım karşılıklı olarak aşma becerisini gösterebilmek. Bir rengin ara tonları vardır. Bizi bu ara ton olarak değerlendirebilirsiniz.

Bu noktada gerçekten bir geçmişimize bakalım: Dönemin koalisyon hükümetinin başındaki devlet adamları Demirel ve İnönü 91'de, "Kürt realitesini tanıyoruz" demişlerdi. Akabinde cumhurbaşkanı sayın Özal, "Federasyon olmak üzere her şeyden söz edebiliriz. Türkiye tartışmaktan korkmamalıdır" demişti. Ancak sonra da vefat etmişti. Türkiye için de çok büyük bir kayıptır, bu arada altını çizmek isterim. Daha sonra sayın Çiller, "Kurşun atan da yiyen de bizim evlatlarımızdır" demişti. Yani her bir hükümet şu yada bu şekilde açık bir tutum ortaya koydu.

Bugün bir gazetenin manşetine bakıyorum, biri İngiltere'de Sayın Başbakan'a soru sormuş. Başbakan da, "Ben Rizeli'yim; eşim ise Siirt'li" demiş. Şimdi bir sorunu yok sayarak o sorunu ortadan kaldıramazsınız. "Kürtlerin Türkiye'de yaşamasını sorun saymıyoruz" diyebilirsiniz. Bu hoş bir cümle ama önemli olan bunun içini doldurabilmektir. Anayasada çok önemli değişiklikler yapıldı; 7 tane uyum paketi çıkarıldı... Mevcut siyasal değişimlerin günlük yaşama uyarlanmasında hala problemler yaşıyoruz. Maalesef iki temel noktada açılım sağlanmamaktadır. Bunlardan biri "Pişmanlık Yasası'nda ısrar edilmesidir. Eğer bu yasanın içeriği farklı olsaydı şu an çok farklı şeyleri tartışıyor olacaktık. Ama aslında geç kalınmış da değil.

Bir diğeri de ekonomik ve sosyal olarak 15 yıllık bir tahribatın ortadan kaldırılması konusunda daha etkin bir programın, entegre projelerin bölgeye uygulanması gerekirdi.

Hükümet, Cumhuriyet hükümetleri arasında en çok şansa sahip olan ikinci hükümettir. Her şeyden önce parlementoda bir çoğunluğa sahip. Düşünsel yapı itibariyle bir bağım yok ama bu Türkiye için bir şanstır. Çok büyük bir uluslararası desteği var. Bir çırpıda sorunların ortadan kalkmayacağının farkındayım ama yeteri kadar cesaret gösterilmediğini düşünüyorum. Ölüm cezasının kaldırılması çok önemli bir gelişmedir. İlk kez Kürtçebir dil olarak kabul ediliyor ve şu an yayın tartışmaları yapılıyor. Ama olanaklarla, yapılması gerekenlerle yapılanlar arasında önemli farklar var.

İki şey daha yapmamız gerekiyor. Biri, bunları yapabileceğimiz bir sosyal atmosfere ihtiyacımız var. Bu çatışmasızlık halidir. İnsanların birbirini vurmadığı bir ortamdır. Bunu tekrar başarmamız gerekiyor. Ortada bu risk var. Dolayısıyla bu riski ortadan kaldıracak ekonomik, siyasal sosyal, hukuksal tedbirleri geliştirmek lazım.

Bir diğeri de bölge çok büyük bir yoksullaşmayı yaşadı. Zorunlu göçten dolayı insanların can damarları kesildi. Şu anda kentin durumu aynı zamanda bölgenin durumudur. İşsiz ve yoksulluk sınırının altında yaşayan nüfus korkutucudur. Dolayısıyla "yoksulluğu nasıl yenebiliriz"in tartışmasını yapıyoruz. Bugünkü ortamı neye borçluyuz? İnsanların ölmemesi, silahların susması ve Avrupa Birliği sürecine. Dolayısıyla bu durumun korunabilmesi için bu çatışmanın başlamaması gerekiyor.

Bu bir tanımlama meselesidir. Leyla Zana'lar hala hapiste. Ben bunun yüzde yüz hükümet ile alakalı olduğunu da düşünmüyorum. Türkiye'de hükümet olmakla iktidar olmak arasında fark var. Bunun da farkındayım. Ama nihayetinde hükümetin yapabilecekleri var. Bunlardan bir tanesi insanların silahtan, şiddetten arınma isteklerine yanıt olmak. Ben bu konuda çok açık ve netim. Biz yeni bir paket hazırlasak ve bunun içinde ekonomik, sosyal ve hukuksal düzenlemelere gitsek Kürt sorunu kaynaklı şiddeti ilel ebet tarihe gömebiliriz. Bu kadar büyük bir şans varken biz bunu neden kullanmıyoruz.

Bölgeye dayatılan ve ortaya çıkan yoksullaşma sürecinin bir an önce ortadan kaldırılması gerekiyor. Bu konuda hükümet bir adım attı ve 5084 sayılı yasası çıktı. Ama burada bir ayrıntı var. Osmaniye ile Şırnak'ı aynı kefeye koyarsanız yatırımcı Osmaniye'ye gider. Bunu ortadan kaldırabilmenin tek yolu bölgeye pozitif ayrımcılıkla yaklaşmaktır.

Türkiye bu yolda devam etmelidir. AB olsa da olmasa da demokratikleşme süreci hızla sürmelidir. Eğer takvim alınamazsa negatif etkilenme olmasından kaygı duyuyorum. Bu yüzden umut ediyorum ki müzakere tarihi alınır. Ama bununla birlikte umut ediyorum ki bölgede Aralık ayına kadar tekrar bir çatışma doğmaz. Özellikle bu silahtan arınma meselesi konusunda yeniden sağlıklı bir yasa gündemimize almayı başarırız. Bu olursa Türkiye'nin açıktır.

"Diyarbakır'ın merkeze bağlı bir köyünde doğdum. Tüm öğrenimimi burada tamamladım. İlk okula başladığımda bir yaş büyük ağabeyimin zoruyla gittim. İlk günümü şöyle hatırlıyorum. Bizde bir gelenek var. Bir yere girdiğinizde ayakkabıyı çıkarır öyle girersiniz. Ben de okula girerken lastik ayakkabılarımı çıkardım. Ve sıranın üzerinde oturdum. Sonra bir bayan gelip benimle konuştu. Elimden tutu. Konuştuklarından bir tek kelime anlamamıştım. Çünkü Türkçe bilmiyordum. Elimden tutarak dışarı götürüp ayakkabılarımı giydirdi ve tekrar sırama oturttu. O günü hiç unutmuyorum. İlk defa iletişim kuramadığım lisan ile o gün tanışmış ve birkaç yıl gerçekten çok zorlanmıştım. Sonra Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni kazandım. O zamanlar bizim için çok zor yıllardı. Bir ikilem oluşmuştu: Ya dağ ya Devlet. Başka bir alternatif yoktu. Ben de insan hakları mücadelesini seçtim. Ve 1993 yılına kadar Diyarbakır il sınırından hiç çıkmadım. 93'de bir sıkıntı üzerine 15 gün İzmir'e gittim ve ilk kez o sene şehir dışına çıkmıştım. Ve dayanamayıp beni kim vurursa vursun Diyarbakır'a gidiyorum demiştim. Daha sanra İnsan Hakları'nda yönetici oldum. Bu sayede 93 e kadar il sınırına çıkmayan kişi Hindistan'dan İrlanda'ya, dünyanın pek çok yerini gezme fırsatı buldu. Belki bu yüzden hala bekarım. Evliliğe karşı değilim tabii ama evlilik kurumunu oluşturacak ortam olmadı."

"Kardeşim doktor olmak istiyordu. Ben de doktor olmak istedim. Ama sonra sayısal sınavın bana göre olmadığını gördüm ve hukuku seçtim. Yanılmıyorsam 1993'te Kara Harp Okulu sınavına başvurdum; ancak bir santim kısa olduğum için alınmadım. İkinci kez başvurdum, bu kez ayağıma üst üste çorap giydim boyumu uzatmak için ama yine de alınmadım."

Konuklarımızın "ne kadar güzel olmuş" demeleri bizi cesaretlendiriyor ve daha iyisi için tartışmamızı sağlıyor. Festivalin programına baktığımızda kendimiz için nasıl bir demokrasi istiyorsak, bunu bütün farklılıklarımız için istiyoruz. Bu festivali sadece Kürt kültürünü yansıtmak için değil bölgede yaşayan bütün dinlerin, dillerin birliği için yapıyoruz. Dün bir konserimiz vardı. Marcel Halif , Nilüfer ve Brader; Türk, Kürt ve Arap sanatçı aynı sahneyi paylaştı. Festival boyunca kilise koroları, semah gösterileri olacak. Bir yönüyle halkların kültürlerin, birbirine düşman olmadığını gösteriyor. Bununla travmadan çıkmış bir toplum için rehabilitasyon sürecine katkı sunmaya çalışıyoruz. Bir de artık Diyarbakır'ın artık çatışmalar şehri değil, kültür ve medeniyet kültür sanat merkezi olarak algılansın istiyoruz. Pek çok kültürü içinde barındırıyor bu şehir ve binlerce yıllık geçmişi var. Kenti turizm cazibesi haline getirerek yoksulluğu da yenmek istiyoruz. Zaten seneye 5. festival uluslararası olacak. Dünyadan da gelenler olacak.

Kireçburcu surlarından Dicle'yi seyreden gençler, Başkan'ın çevresini sarıverdiler. Bir genç, yüzme havuzu isterken; "Yapacağız" dedi Başkan. Bir diğeri meslek lisesinde okuduğunu belirterek, "Festival çok güzel ama, okul dönemine denk geldi, izleyemiyoruz" diye şikayet etti. Baydemir, yanındaki danışmanlarına dönerek, "Gençler çok önemli bir noktaya temas ettiler, bu çok önemli, Milli Eğitim Müdürü ile görüşmemiz gerekirdi. Bunu bundan sonra dikkate alalım" dedi.

----------------- imza------------------