Neo Barok dünyânın hassasiyetleri

Üç husûsu hatırlayarak başlayalım. Gezi olaylarında en fazla ön plâna çıkan ve müdahalesizlik hakkı üzerinden savunulan "yaşam tarzına saygı" talebiydi. İkincisi, yaşam tarzına müdahaleler olduğu yolundaki yaygın bir "algı"ydı. Nihâyet bu algıyı bileyen "hassasiyetler"den çok konuşur olduk.

Bu tabloyu siyâsetin reddedilemez yeni kültürel sermayesi olduğunu ilan edenlerin azımsanamayacak kadar etkili olmaya başladığını görüyoruz. Hatta bunu daha da ileri götürüp ileri demokrasilerin dinamizmi olarak selamlayan ve çoğulculuğu güçlendireceğine yoranlar da var. Ben ise, bu gelişmeleri pek de hayra yormuyor; çoğulculuk adına için için yeni bir totalitarizmin şekillendiğini düşünüyorum.

Totalitarizm, malûm; tartışmasızlık ikliminde gelişir. Bazı doğrular, kesin doğrular gibi muamele görür ve herkesten de buna uyması istenir. Hassasiyetler, algılamalar, müdahalesizlik istemleri gibi yeni kavramların yaşam tarzı gibi mâsum bir ifâdede kültürel bir totalitarizmi hazırladığını düşünüyorum. Tabii ki, bu totalitarizm, klâsik totalitarizmden hayli farklı. Bir kere kurumsal değil, çoğu kez sivil görünümlü ve kültürel. İkinci olarak, tekli değil, çoklu bir yapının ortak özelliği. Bu da bizi aldatıyor. Çoğunlukçuluğun çoğulculuk olmadığını çok iyi öğrendik ama, çokluğun çoğulculuk olmadığını; buraya evrilmesinin de kendiliğinden olamayacağını halâ göremiyoruz.

Yazılarımda defâlarca vurgulamış olduğum üzere bu tablo kültürpolitik bir dünyâyı ve onun keskin çelişkilerini düşündürüyor. Politikekonomik dünyâdan farkı, içerdiği yoğun belirsizliktir. Hassasiyetler siyâsal aklın hesap edebilme sınırlarını çok aşıyor. Bir an için bunu yapabildiğini varsayalım. Diyelim ki büyük bir gayretle, meselâ iki sene çalışarak, siyâsal erk mevcut hassasiyetlerin envanterini çıkardı. Bu envanter daha oluşturulurken eskimeye mahkûmdur. Çünkü hassasiyetler, sayısız günlük hayat tecrübelerinin içinde; kendi asimptotunda kendisini sonsuzlaştıran bir niteliğe sahiptir.

Hassasiyetlerin iklimi dâima nemlidir. Bu iklimde hiçbir şey kabuk tutmaz. Sürekli kanar ve yaralar işler. Hassasiyetlere dayalı yaşayışların iç dünyâsı, sürekli alârm halinde yaşamayı zorunluluk; daha sonra da aşılmaz bir ontik hâline dönüştürüyor. Kuşku, alınganlık bu ontik durumun, çok da sağlıklı sayamayacağımız tezâhürleridir. Unutmayalım, her totaliterlik sonu gelmeyen kuşkularla, sonu gelmez bir belirsizliğin içinde yoğrulur ve onu bir teknolojiye dönüştürerek kuşku duyduklarına yöneltir.

Algı dünyâmız, hassasiyetlerin fişekleyicisi gibidir. Algıların ne kadar doğru ne kadar yanlış olduğu artık önemli değildir. Her algı artık sâdece bir tehdit algısıdır. Bu algılar etrafında şekillenen geç modern cemaatleri, ancak bu ortak tehdit algılamasının var ettiğini düşünüyorum. Değilse bu denli hassas, alıngan ve kırılgan insanların buluştuğu geç modern cemaatlerin iç enerjisi, ortak tehdit algılamasının bittiği yerde kendisini de bitirir. Taksim dayanışmasının "sergilediği" diğerkâmcılık sâdece bir installation örneğidir. Bunun gerçek hayattaki sağlaması ne sonuç verir, emin değilim.

Hassasiyetlerin iklimi kaçınılmaz olarak, bedenin baş aktör olduğu morfolojik bir şişmeye evriliyor. Duran adamlar olsa olsa bunun sonucudur. Bu aynı zamanda toplumun her kesimini kuşatan bir içerik kaybına delâlet ediyor. Morfoloji, dindar insanlar için çoğu kez lüzûmundan fazla bir akâid takıntısında tezâhür ediyor. Sekülerler için ise beden takıntısı daha ön plâna çıkıyor. Ortak payda ise mahremiyet ya da derinlik kaybı. Geç modern totaliterizmler bu dışbükey gerilimlerde tecessüm ediyor. Aşikâr ki, 21.Yüzyıl, hedonizmi ve sürekli hassasiyet ayıklığıyla Neo-Barok bir çağ. İnsanlık Barok tarihinin en tuhaf en alelâde evresini yaşıyor.