İnternete rağmen ayakta

Osmanlı'dan bugüne, vatandaşın istek ve şikayetini arzuhale döküp sesini duyurmasına yardımcı olan arzuhalcilik mesleği değişen dünya koşullarına karşı ayakta kalmaya çalışıyor. Google gibi arama motorları sayesinde resmi evrak ve dilekçe örneklerine ulaşmak mümkün olduğu için arzuhacilik her geçen gün önemini yitiriyor.

Sayıları giderek azalan arzuhalcilerin ilk şikayeti ise, önceden aylık 4 bin lirayı bulan kazançlarının bin liraya kadar düşmesi. Hepsi ağız birliği yapmışcasına 'Google' ı işaret ederken, aynı zamanda kamu kurumlarında vatandaşların işini kolaylaştıran uygulamalara gidilmesi ve yasal düzenlemeleri ekliyorlar. Birçoğunun amacı ise, üç-beş kuruş kazanmak yanında, baba mesleği olarak tanımladıkları işin hakkını vermek. Yıllarca avukatların hedefinde olan arzuhalciler hem kazançları hem de kaybolmakta olan mesleğe ilişkin hallerini anlattılar.

Süleyman Akyol, 1991 yılından beri bu mesleğin içinde. Arada ek işler yapsa da arzuhalcilik temel kazanç kapısı ve bu sayede 3 çocuk okutuyor. Birkaç yıl öncesine kadar aylık 5 bin lirayı bulan gelirlerinin olduğunu söyleyen Akyol, 'Artık aylık bin ile bin 500 arası kazancımız var. Her geçen gün işler kötüye gidiyor. Zaten gençler değil bizim müşterimiz. Belli bir yaş üstü teknolojiden anlamayan, eski bildiğinden sapmayan' diyerek mesleğin bitme nedenlerini açıklamış oluyor. Dilekçelerin 5 ile 50 lira arasında yazıldığını söyleyen Akyol, basit bir dilekçe için 5 lira alınırken, icra ya da mal beyanı gibi detaylı dilekçelerde maliyetin arttığını dile getirdi. Malumunuz olacağı üzere ücreti halinizin karmaşıklığı belirliyor.

30 senedir arzuhalcilik yapan Necmi Çakır, uzun yıllar Kadıköy adliyesinde çalışmış. Son dönemde ise Unkapanı Vergi Dairesi'nde çalışıyor. Baba mesleğini devam ettiren Çakır, avukata basit bir dilekçe için 10 katı fazla para vermek istemeyen vatandaşın kendilerini tercih ettiğini söyledi. Çakır, mesleğin avukatlarla olan ezeli rekabetini şöyle anlatıyor: 'Bu meslek Osmanlı'dan kalma. Orada da yasaklanmış herhalde. Aslında halen yasal zemini yok. Avukatlar şikayet ederdi eskiden. Denetimlere, cezalara rağmen şey yapamadılar. Velhasıl onlara değil zamana yenildik. Biz artık son temsilcileriyiz bu işin, yapmak isteyen olsa da ne onlara verilecek bir alan ne de yasal imkan var.'

'Artık dilekçeleri internetten indiriyorlar ya da çocuklarına yazdırıyorlar' diyen Çakır sözlerine şöyle devam etti: 'Arada sırada eline daktilosunu alan yine gider eski mekanına ya da benim gibi yeni yerler bulur, ama artık mesleğin eski havası yok. Kazançlar ciddi anlamda düştü. Ayda 6 bin lirayı gördüğümüzü biliriz. Ama artık bin lira kadar kazanıyoruz.'

'60 yıllık Üsküdarlı, 35 yıllık arzuhalciyim' diyen Mehmet K. Mesleğine bir başka bağlı olanlardan. Düşünün bir kere 35 yıl küçük bir tabure, masa, daktilo ve eşinizin hazırladığı sefer tası ile geçen bir ömür. Mehmet bey, yıllarca adliyeler, evlendirme daireleri, belediye önleri yani aklınıza gelebilecek her türlü kurumun önünde tezgah açmış. En fazla evlilik ve boşanma işlemlerinden para kazandığını söyleyen Mehmet K, 'Evlilik işlemlerinden ortalama 20-30 lira alıyorduk. Ama artık belediyeler vatandaşın işini kolaylaştırıyor' dedi. Kısacası, bürokrasideki evrak işlemlerinin azalması, vatandaşı sevindirirken, birilerini üzmüş.

Hayrettin T. kendilerini farklı kılan şeyi, 'halden anlamak', mesleğin inceliğini ise, 'Baştan anlat deriz,

dertleşe dertleşe yazarız' diyerek açıklıyor. Vatandaşın halini ne kadara yazıya döküyorsunuz diye soruyoruz, tarifeyi şöyle açıklıyor: '10 ile 60 lira arasında değişir. Cebinde parası olmayandan ücret almadığımız da olur. Bizdeki tarife biraz insani. Yüzyıllardır da gelenektir, babamızdan gördüğümüz bu. Yani garibandan para alınmaz.'

Osmanlı'da 1762 tarihli fermanla başlayan arzuhalcilik, 1865'teki farklı bir fermanla da yasaklanmış. Halen Avukatlık Yasası'nın 63'üncü maddesine göre de yasal değil. Buna rağmen yüzlerce yıldır yaşayan arzuhalcinin arz-ı haline tanık olduk, hem de gider ayak. Meslek alışkanlığı olsa gerek, 'Var mı ekleyeceğimiz birşey' diyor çoğu. Ömer Hayyam halden anlıyor, aklımdakini yazıya döküyor : 'Yaşamaya bak, elinden tek gelen bu, hem olacakları danışan var mı sana?'